Het compleetste woordenboek voor de Spokanische taal. Met regelmatige updates en links naar het Spokanisch Archief. |
Woordenboek |
|
Spokaans—Nederlands A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Nederlands—Spokaans A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
| |
taai:: ðést {I}; taal||mals: perann {Iid}; taai: vâstyff-perann; een taaie biefstuk: eft perann bjefflâp furt ef kabôrm. taak:: (=opdracht) kafkettos {C}, togany {C}; voor een ~ berekend zijn: uquestre {K; gst= uquesst; wst= uquest•}; het berekend zijn voor een ~: uquestros {A}; persoon die voor zijn ~ berekend is (geschikte persoon): uquestros {C}; een ~ volbrengen: wârbimapyre {E}; »volbrengen. taal:: (alg) lângâr {C}; (=spraak) mux {C}; zich in ~ uitdrukken: muxe {E}; liederlijke ~: vóta'o {C}; zie ook Talen en dialecten in  .taalgeleerde:: mux-tibâner {C}. taalkunde:: mux-tibân {C}. taalkundig:: linguistise {I}. taalkundige:: mux-tibâner {C}. taalverwerving:: mux-chošos {C}. taalwetenschap:: mux-tibân {C}. taart:: (=gebak) omi {C}. taartje:: (=gebak[je]) tróma {C}. tabak:: tobacc {S}. tabakspijp:: »pijp 3. tabel:: tabel {C}; (=lijst) ramâ {C}, •ramâ = •amâ {SX.c > c}. tablet:: (alg) tjable {C}; (medicijn: =pil) piyl {C}. tabouret:: belt-hajôlen {C}. tachtig:: tenrân-âke {TW}, tenrân-nala {TW} (=72+8); (rekenkundig) âksta {TW}. tact:: coðos {A}. tactloos:: côðÿ {I}. tactvol:: ~ zijn (goed met mensen weten om te gaan): pârame {U}. Tadzjikistan:: Tadjikistân {G}. tafel:: tafelblad:: kelbra-zillepip {C}. tafelden:: lagitofidal-sparot {C} (L. Pinus pinea). tafeleend:: mindanurp-dôlze {C} (L. Aythya ferina). tafelkleed:: kelbrafâsto {C; mv= kelbrafâstôe; rsmv= kelbrafâstott}. tafelmesheft:: (schelp) ziyðy {C} (L. Ensis siliqua). tafeltennis:: kelbra-tennis {C}. tafereel:: taferelo {C}. taille:: (=middel) ÿmâs {C}, ÿrnô {C}. Taiwan:: Tÿân {G}. Taiwanees:: takel:: (=katrol) kârnt {C}. takje:: (=twijg) zvygoh {C}; ~s (kleine twijgjes): kôr {S}. takkenbos:: grâtyliy {C}. takkenweg:: »knuppelweg. tal:: ~ van (in samenstellingen): klûmp {C}; ~ van mensen: eft veldur-klûmp; ~ van voorbeelden: eft šove-klûmp. talent:: (=aanleg) mipertos {A}; ~ hebben: miperte {E}; de aanwezigheid van ~: miperten {C}. talentvol:: ~ persoon (=genie): miperter {C}. talg:: (=talk) frofeûl {S}. talisman:: (voor onderweg) hastram {C}. talk:: (=talg) frofeûl {S}. talloos:: ÿrsa'ecc {I}. talmen:: (=dralen) crajyve {U}. talon:: talonn {C}. talrijk:: rela {I}; (=machtig) ôgjél {I}. talud:: (=glooiing) kryos {C}. tam:: (=mak) neotlôgt {I}; tam||wild: régiyp {Iid}; tam (mak): régip lef miyros; een tam dier: eft régip belp fes cÿrlôfs. tamarisk:: (struik) tamarix {C} (L. Tamarix anglica). tamboer:: (=trommelslager) drômerr {C}. tamboerijn:: rencdrôm {C}. tamelijk:: armtzerfelira |andzer..| {I}; (=nogal) har ef tork (afk= h.e.t.); ~ goed: quisterÿ {I}. tand:: (alg; ihb in mond) ynt {C}; (v tandwiel/kam ed) spets {C}; met lange ~en eten: ef larde ef bjôlns rifo ef ÿksanera; iemand aan de ~ voelen: ef klempe rast zléf ef estû. tandarts:: ynt-medikiy {C}. tandem:: (tweepersoons fiets) duogrÿðe {C}. tandenborstel:: yntclén {C}. tandengeknars:: gâgos {C}. tandheelkunde:: yntcuros {C}. tandjesgras:: mir-kles {S} (L. Sieglingia decumbens). tandpasta:: ynt-pâsta {S}. tandvlees:: yntiÿtu {C}. tandwiel:: spetsklan {C; mv= spetsklâne}; samenstel van ~en (raderwerk): totrôchâÿ {C}. tanen:: (lett: gelig worden) mitraare {E}; (fig) colinare {U}; het ~ (fig): colinaros {A}. tang:: (gereedschap) tânk {C}; (=klem) gârp {C}. tank:: (=reservoir) tenk {C}; (op rupsbanden) tânk {C}. tanken:: (v benzine ed) tenke {K}. tankstation:: (alg: alleen om brandstof te tanken) burâgâs {C}, bensynnâs {C}; (met extra auto-service) oto-póntel {C}; (uitgebreide accommodatie langs autosnelweg: met restaurant en evtl motel/camping/winkel/garage ed) wegsÿrt {C}. tante:: (zuster v vader/moeder) tlokko {C; mv= tlokkôe; rsmv= tlokkót}; (tlokko v echtgenoot/-note) tlokko-mâlp {C; mv= tlokkôe--; rsmv= tlokkót--}; (echtgenote v "cÿrlo") cÿrlo-diy {C}; ~ en oom: »oom en tante. tantième:: quamp-hâliyn |..mh..| {C}. Tanzania:: Tânzaniy {G}. Tanzaniaan:: Tânzano {Cef}. Tanzaniaans:: (bv) tânzaniy {IIef; mv=enk}; ~e vrouw: Tânzana {Cef}. tap:: (=[af]tapping) jepsaros {C}. taperecorder:: mitachošer {C}, bentfester {C} (pop). tapijt:: (stuk geweven [kostbare] stof als vloer- of wandbedekking) fetu {C}; (gehele vloer bedekkend [vast] tapijt/kleed) kósto {C}; (los kleed op deel v vloer) quât {C}. tappen:: tapvergunning:: (verkoop en nuttigen v sterke drank) lorgissare-jabincos {A}; .tarbot:: nokôlah {C} (L. Scophthalmus maximus). tarief:: tareff {C}. tarten:: iemand ~: lupse tygtja rast {U}; het ~ (getart): lupsos {C}. tarwe:: hay {S; rs= hae}; van ~ gemaakt: hajyne {I}. tarweakker:: hajyrâpo {C}. tarwebrood:: hajyÿt {C}. tarweoogst:: hay-ialef {C}. tas:: ytiyf {C}; (met hengsels) lôk {C}; (behorend bij Spok klederdracht) vryft {C}. tastbaar:: uberen {I}. tasten:: tušare {K}. tastzin:: (lett: gevoel) drentô {C}. taxateur:: kôlatjen {C}. taxatie:: kôlos {C}. taxeren:: (=schatten) kôle {K}; (proberen erachter te komen wat iemand van plan is) šume {K}; ~ op: kôle fes {K}. taxi:: taksi = taxi |ks| {C}; zie ook Taxi's in .taxus:: (boom) tâxus {C} (L. Taxus bacata). taxushout:: tâxusa {S}; van ~ gemaakt: tâxusiy {I}. te:: technicus:: tegnicy {C}. techniek:: tegniyc {C}. technisch:: tegnise {I}. technologie:: tegnolôiy {C}. technologisch:: tegnologise {I}. teder:: âmpiy {I}. teefje:: (vrw hond) myl {C}. teek:: ûstess {C; mv= ûstesta} (L. Klasse: Arachnida). teelt:: (=kweek) leldâos {C}; (=kweek met zorg: bacteriologisch ed) paquriy {C}; (=verbouw) râpoos {C}; (het telen) drôg {C}; (wat geteeld is) drôgos {C}. teen:: (aan voet) liriy {C}; (v knoflook) hôrna {C}. teenager:: mainer {C}. teennagel:: šâg {C}. teer:: teerling:: (sprkw) de ~ is geworpen: stus ef gÿrt jakrose. tegel:: (tegen muur) plâciy {C}. tegelijk:: tegelijkertijd:: ðônos na fort {C} (afk= ð.n.f.); (én ... én: verbinding) cÿr ... is {VG}; het regent en hagelt ~ (én het regent én het hagelt): ef cÿr bidale is denme. tegelvloer:: tokrûptÿ {C}; at {C} (dl= Liftka). tegemoet:: werôx {VZ} (richting); hij loopt/komt mij ~: do farte/arfine werôx gress; (fig) ~ komen aan iemand/iets: ef farte werôx rast/flaju; armtgane rast/flaju {K}; ~ komen (fig: financieel ondersteunen) xlaharre {K}; ~ treden: werôxare {K}. tegemoetkomen:: »tegemoet. tegemoetkomend:: armtganelira {II}; (lett/fig) werôxiy {I}; (in het verkeer) werôx-• {PX.c}; ~e auto (tegenligger): werôx-oto. tegemoetkoming:: armtganos {C}; (vrnl financieel) xlaharros {C}. tegemoetzien:: fesdôxe {K} (schr); wij zien uw offerte met belangstelling tegemoet: kirro fesdôxe sponûtiym gert qualostiy. tegen:: tegenbericht:: tygtjatÿden {C}; telefonisch ~: tygtjatelefonos {C; mv= tygtjatelefonosz}. tegendeel:: ûqutiy {C}; in ~: lo ûqutiy (afk= l/û). tegengaan:: (=voorkómen) ðulente {K}, tygtjae {K}; het ~ (voorkoming): ðulentos {A}, tygtjaos {A}. tegengesteld:: (omgekeerd) kûfencatos {I}; het ~e bedoelen (v wat men zegt): pallecalijanone {E}. tegengif:: ânt-qurredla {S}. tegenhanger:: âstšôt {C}. tegenhouden:: (=stuiten) kârðe {K}; iets ~ (iets verhinderen): tmâhe flaju {K; gst= tmât}. tegenhouding:: (=stuiting) kârðos {C}. tegenkomen:: (=ontmoeten/aantreffen) méte {K; vdw= méts}; elkaar ~: méte {Upr; vdw= méts}; de collega's die elkaar zijn tegengekomen: ef méts côlegjes. tegenlicht:: pallechiqursz {Crs/mv}. tegenligger:: (tegemoetkomende auto) werôx-oto {C}. tegennatuurlijk:: (=onnatuurlijk) tašaðôriy {I}. tegenover:: (plaats/betrekking)) âst {VZ}; ik woon ~ de kerk: gress zâre âst ef korda; huren ~ kopen: ef mite âst ef lorerde. tegenoverliggend:: âstiy {I}. tegenpartij:: ûquos {C}. tegenpool:: pallenupp {Crs}. tegenslag:: (=pech) zrytacc {SC}; hoed je voor ~! (het kan altijd tegenzitten): pâpšérrs melde riyfain fes ef kles. tegenspartelen:: âstðobiyre {E}. tegenspoed:: opygtuh {SC}, chéftiy {A; mv=enk}; wie veel ~ heeft [gehad] (beproefd): chéft {I}. tegenspraak:: (=contradictie) pallemux {Crs}; (het tegenspreken) tygtjazjoffos {A}; in ~ met: âfry pallemux lef. tegenspreken:: tygtjazjoffe {K}; het ~: tygtjazjoffos {A}. tegenstand:: âstiemzos {A}; ~ bieden: âstiemze {E}; ~ bieden aan: hybje ûqu {E; gst= hypp}. tegenstander:: âstiemzer {C}. tegenstelling:: (alg) palleðobiyros {Ars}; (=contrast) pallesÿrtos {Ars}; in ~ met/tot: lo pallesÿrtos helkara (vz-uitdr) (afk= l.p.h.). tegenstrijdig:: upafteh {I}, pallequgel {I}. tegenstrijdigheid:: upafteh {Aef}. tegenvallen:: frylôpe piti {U}; jouw gedrag valt mij tegen: vilt ocÿrma frylôpe piti gress. tegenvallend:: (teleurstellend) frylôpiy {I}. tegenvaller:: (=strop) perlot {C}; (=terugslag/strop) vuzindre {C}. tegenvoorstel:: tygtjašÿrtyc {C}. tegenwerken:: (=dwarsbomen) cjôfe {K}; hou altijd rekening met factoren die de zaak ~ (het kan altijd tegenzitten): pâpšérrs melde riyfain fes ef kles. tegenwerking:: (=dwarsboming) cjôfos {C}. tegenwerpen:: (fig) iemand iets ~: koldre rast na flaju {K; gst= kolt; wst= kold•; vdw= koldôr}. tegenwicht:: (lett) âstquimets {C}; (fig) pallemul {Crs}. tegenwind:: râks {C}, werôxos {C} (dl= Noord-Berref/Noord-Liftka/Teujan). tegenwoordig:: (=heden) sefa {III}, ralfort {I}; »deelwoord; »tijd 4. tegenwoordigheid:: in ~ van (in het bijzijn van): moôs {VZ2n} (betrekking). tegenzin:: cyriy {Aef}; met ~: cyriy {I; mv=enk}; zonder ~ (met plezier): ry {III}; met ~ (=ongaarne): dlynâ {III; vt= dotriy; ot= sfûntâ; vk= stârt; mt= pojâ}; Elsa gaat niet graag (= met ~) naar de tandarts, maar ik nog minder (= met meer ~): Elsa quardere dlynâ ef ynt-medikiy, tur gress paine dotriy ef; ik drink koffie met de meeste ~ (ik drink àlles al met tegenzin): gress pliyfone sfûntâ cafer; ik drink koffie met minder ~ dan thee (maar ik drink beide niet graag): gress pliyfone stârt cafer dus miyna; ik drink koffie met de minste ~ (maar evenals andere dingen drink ik het toch niet graag): gress pliyfone pojâ cafer; met ~ doen/werken: ôlleâne {K}; met ~ werken: ÿrôm-tôrte {U}; iets met ~ doen: ðuzye flaju {K} (dl= Bloi/Noord-Ziyp); ze melkt met ~ de koeien: eup ðuzye ef ÿheltaros enn ef boerts. tegenzitten:: het kan altijd ~ (hou altijd rekening met factoren die de zaak tegenwerken): pâpšérrs melde riyfain fes ef kles. tegoed:: (=krediet) idešâfros {A}. tegoedbon:: (=cadeaubon) idešâfros-quistarafiy {C}. tehuis:: sértos {C}; huftos {C; mv= huftosz}; (in samenstellingen ook) •sért {SX.wst > c}; (bijv) verpleeg~: otÿsért; opvang~: fansért. teil:: (=tobbe) ðenc {C}. teisteren:: tepkare {K}, parote {K}. teistering:: tepkaros {C}, parotos {C}. tekeergaan:: (natuurgeweld, machine) drôme {U}; ~ tegen iemand (uitvaren tegen iemand): fesdrôme rast {K}. teken:: tekenen:: (op papier) drave {K}; vluchtig ~ (=schetsen): todrave {K}; (handtekening zetten) zaloe {K}. tekenfilm:: drave-film {C}. tekengerei:: dravostjaga {C/S}. tekenhaak:: ÿrûðy {C}. tekening:: (op papier) dravos {C}, ÿrlântos {C}; vlotte ~ (=schets): ÿrlântafiy {C}; vluchtige ~ (=schets): todravos {C}; (=prent) platono {C}. tekkel:: tâxo {C}. tekort:: (=gebrek) sporch {C}; ~ aan: nâ•e {PX/SX.zn > zn; rs= nâ•te, als oorspr zn op voc eindigt}; een ~ aan graan: eft nâcôrne; het ~ aan leraren: ef nâgekkere; het ~: ef beriteliy {Cef; mv=enk} (nominalisatie van beritel; »tekortkoming; »weinig 2. tekortkoming:: (tekort) beriteliy {A; mv=enk}; ~[en] (het te kort schieten): ÿrovvitos {A}. tekst:: tecše {C}; zie ook Spokaanse teksten in .tekstiel:: (=stof) tâpre {S}. tekstverwerking:: (op computer) wufta-revertos {C}. telefoneren:: (=opbellen) krÿše {K}. telefonie:: totelefonosÿ {C}. telefonisch:: telefonise {I}. telefonist:: portarer {C}. telefoniste:: portarera {C}. telefoon:: portariy {C} (afk= port.) (tegenwoordig wordt portariy in de spr voornamelijk gebruikt voor »mobieltje), telefonos {C; mv= telefonosz} (afk= tf. of  ), telef {C} (pop); de ~ gaat/rinkelt: ef telefonos rupke; er is iemand
aan de ~: rast melde fes ef telefonos; door de ~ praten: ef chaquinde fes ef telefonos;
zie ook Telefoon in
.telefooncel:: telebôs {C}. telefoondraad:: telefonos-lâftos {C}. telefoongesprek:: krÿšos {C}; interlokaal ~: interhor-chaquindos {C/A}. telefoongids:: hor-mimpit {C}. telefoonhoorn:: vastariy {C}. telefoonkaart:: telefonos-karte {C}; Telkart {C} (gedeponeerd handelsmerk v TelCôm). telefoonleiding:: telefonos-lâftos {C}. telefoonlijn:: (lett/fig) lâftos {C}. telefoonnummer:: telefonos-hor {C}, telehor {C}; zie ook Telefoonnummers in
telefoonpaal:: telefonos-paliy {C}.telefoontarief:: telefonos-tareff {C}; zie ook Telefoontarieven in .telefoto:: portfjy {C}. telegraaf:: portstindiy {C}, telegrafos {C; mv= telegrafosz}. telegraferen:: (seinen) portstinde {K}. telegrafie:: portstindos {C}, totelegrafosÿ {C}. telegram:: portstindafiy {C}, telegramos {C; mv= telegramosz}. telegrambesteller:: telegramos-pôster {C}. telelens:: portlense {C}. telen:: (=kweken) leldâe {K}; ([met zorg] kweken) paqure {K}; (=aanbouwen v koren ed) riffe {K}; (=voortbrengen) drôge {K}; het ~ (teelt): drôg {C}. teleologie:: teleolôiy {C}. telescoop:: portjénszerfi {C}, teleskopiy {C}. teleurgesteld:: ~ zijn: sraqunare {E}. teleurstellen:: sraqune {K}. teleurstellend:: (=tegenvallend) frylôpiy {I}. teleurstelling:: sraqunos {A}. televisie:: portzerfi |..ts../..dz..| {C}, televišo {C} (afk= TV), TV {C}; zie ook Televisie in .televisiestudio:: rélfmit {C}. televisietoestel:: televišo-dreutos {C}, TV-dreutos {C}. televisieuitzending:: televišo-strâlos {C}, TV-strâlos {C}. televisiezender:: strâless {C; mv/rsmv= strâlesses}. telex:: telex |ks| {C}; zie ook Telex in .telexen:: (seinen) portstinde {K}. telkens:: (=herhaaldelijk) hÿet = hÿ-wet {I}; (=steeds weer) plôji {III}; ~ als (iedere keer als): plôt {DT}; ~ als ik in bad zit, gaat de telefoon: ef telefonos plôt rupke, gress feltilóme fes ef wik; (bij herhaling: met ongeduld, of v iets onaangenaams) ebljot |..bl..| {I}. tellen:: terde {K}, nûmpe {K}; ~ als (doorgaan voor): jufte {K}. teller:: (=meter: apparaat) terder {C}; (persoon die telt) terdatjen {C}; (bovenste getal in een breuk) spert-nurp {C}. telling:: terdos {C}. telraam:: dlofer {C}. telwoord:: (taalk) terder {C}; zie ook Telwoorden in .temmen:: iderégipe {K}. tempel:: afstón {C}; zie ook Tempels in .temperament:: styÿcentos {C}. temperatuur:: plilder {C}; op ~ houden (warm houden): hinde {K}. temperen:: (v vuur) ideflecse {K}; (=matigen) purte {K}. tempering:: (=matiging) purtos {A}. tempo:: tempo {C}. TEMPUS:: »TIJD. ten:: ~ tweede/derde (enz): fara perdÿr/dur; ~ sterkste: tukst ôgjél oras; ~ ten zeerste: tukst graviy oras; ~ minste (=minstens) mi'ân {I}; ~ slotte (=tot besluit): fara dÿfo; »te; »tenminste; »tenslotte. tendens:: jekâlbos {A}. tender:: (kolenwagen aan locomotief) zjolnolac {C}. tenderlocomotief:: rótno {C}. teneergeslagen:: icôtlâs {I}, tijâsliysiy {I}; (gebroken) lenabor {I}. teneinde:: tengevolge:: ~ waarvan: lÿtiy {VG}; hij heeft een ongeluk gehad, ~ waarvan hij mank zal blijven: do eft moplariy pónze, lÿtiy do di krupelÿnu. tenietdoen:: ytterare {K; vdw= yterrt}. tenlastelegging:: kaftrûnigos {A}. tenminste:: (=althans) kelot {III}, ÿrpéh {III}; »ten. tennis:: tennis {C}. tennisbaan:: tennis-blufk = tennis-lirrotiy {C}, rutt {C}. tennissen:: tennismerre {U}. tenor:: tenor {C}. tenslotte:: (=eindelijk) melkari {I}, tukstfin |..ksf..| {III}; (=uiteraard) lef uss {Aef} (wat als vanzelfsprekend/bekend verondersteld mag worden; vaak als antwoord op een domme/overbodige vraag): spreekt hij Engels? - ja, hij is ~ een Engelsman: aftel do chaquinde enelant? - siy lef uss do melde eft Enelando; »ten. tent:: xobina {C; mv= xobani}. tentakel:: habrymilâ {C}. tentdoek:: xobinifâsto {C; mv= xobinifâstôe; rsmv= xobinifâstott}. tentoonspreiden:: eksposere |..ÿje| {K}. tentoonstellen:: (=exposeren) eksposere |..ÿje| {K}; het ~ (tentoonstelling): eksposeros {C}. tentoonstelling:: (=expositie: het evenement zelf) eksposišo {C}; (het tentoonstellen) eksposeros {C}; zie ook Tentoonstellingen in .tentoonstellingsgebouw:: eksposisért {C}; zie ook Tentoonstellingsgebouwen in .tenue:: (=uniform) blohelbos {C}. tenzij:: (negatieve voorwaarde: indien niet) nÿn {VG}; diyrâ {DT} (bij dt bijzin in de toek tijd, uitgedrukt met di; evtl nert in bijzin); ik wil jouw auto best wel repareren, ~ je er zelf verstand van hebt: gress repareravy jazy vilt oto, nÿn quandro tu giffe tiffelira ón ef = gress diyrâ repareravy jazy vilt oto, quandro tu [nert] di giffilóme tiffelira ón ef; ik rijd paard, ~ het regent: gress diyrâ rÿte, ef [nert] di bidalilóme. tepel:: (v vrouw) svef {C}. ter:: »elf B. terdege:: kogûrus {I}, stypa {I}; ik ben mij ~ bewust van mijn verantwoordelijkheid: gress sen abarite stypa sener respôns. terecht:: (gevonden) k'mawet {I}; (met recht/rede) iyziy {I}, yôffjÿre |wôff..| {III}; de paraplu is weer ~: ef lagitofidal melde k'mawet. terechtkomen:: terechtstelling:: mannât {C}; (openbare doodstraf) ykelpos {C}. teren:: (met teer insmeren) yttere {K}; (lett/fig) ~ op: mipriffare {K}. tergen:: ârtittare {K}, kreffe {K}. terging:: kreffos {C}. terhandstelling:: (overreiking) ômdentos {C}. terloops:: ânfaliy {I; mv=enk}; ~ noemen (=aanstippen): ÿrlânte {K}. term:: termiy {C}, lenta {C}; in ~en van ...: lef lentas, reppelira .... termijn:: vasbrôst |..zbr..| {C}. terminaal:: dÿfo-vendelira {I}. terminologie:: terminolôiy {C}. ternauwernood:: lef belt stebe {C}; jen wâlkân; hij ontsnapte ~ aan de dood: do xafto armt ef koffona jen wâlkân; (=amper) quoss {I}. terpostbezorging:: trofiyos {C}. terracotta:: (zn) teracôta {Sef}; (bv: van terracotta gemaakt) teracôta {I}. terras:: (verhoogd en/of met balustrade) xolaro {C}; (deel vd straat met tafels en stoelen, behorend bij een bar/restaurant) armtpildos {C}. terrein:: (met nadruk op gesteldheid) terÿnn {C}; (met nadruk op omheining; ook fig) areû {C; rs= areût}; militair ~: arr {C}; (fig) dat ligt niet op mijn ~ (daar heb ik geen verstand van): ef nert zâre fes kost smyl; »gebied. terreinfiets:: (=mountainbike) ketšapitter {C}. terrine:: klek {C}; (=schaal/schotel: v aardewerk) sgûla {C}. territoriaal:: (vrnl jur) teritoriala {I}; territoriale wateren: nalémiy-knurfels {Cmv}; zie ook Territoriale wateren in .territorium:: (=grondgebied; alg) nalémiy {C}; (vrnl jur) teritorym {SC}. terroriseren:: terorisere |..ÿje| {K}. terrorisme:: teroresmiy {C}. terrorist:: teroristiy {C}. tersluiks:: pjakart {I}, ripjakart {I}. tertiair:: durtefsÿrtiy {I}. terug:: (=retour) tÿrt {III}; ik ben/kom ~ van het boodschappen doen: gress melde tÿrt/revente frópjÿ ef lebetjus-ÿpónzos; de sfeer van een eeuw ~: ef lén lÿ eft pÿr lo tÿrt; (fig) er is geen weg ~: nÿf tÿrt-âskâns melde. terugbetalen:: kafte-tÿrt {K}. terugbetaling:: kaftos-tÿrt {C}. terugbrengen:: (lett) holare-tÿrt {K}, tÿrte {K}; (fig) redusere |..ÿje| {K}. terugdeinzen:: (fig) ecÿrlafe {U}; ~ voor (=huiveren voor): šappe {K}. terugdeinzing:: (fig) ecÿrlafos {A}. terugeisen:: blaffe-tÿrt {K}. teruggaaf:: »teruggave. teruggaan:: (fig) ~ tot: vende-tÿrt armt {U}; het gebruik gaat terug tot de dertiende eeuw: ef osk vende-tÿrt armt pÿr râsen. teruggave:: kettos-tÿrt {A}; (=restitutie) noftatos-tÿrt {C}. teruggetrokken:: (leven ed) tijâ-flect {I}. teruggeven:: kette-tÿrt {K}; (v wisselgeld) noftate-tÿrt {K}. terughalen:: (=terugroepen) pârare {K}. terughaling:: (=terugroeping) pâraros {C}. terughouden:: iemand ~ van iets (=verhoeden voor): tygtjaðée rast furt flaju {K}. terughoudend:: fitét {I}. terughoudendheid:: tÿrtwencatriy {C} (niet: tÿrtencatriy). terughouding:: (=verhoeding) tygtjaðéos {A}. terugkaatsen:: (lett) kârðe-tÿrt {K}; (lett: =[weer]kaatsen) pallesimue {K}; (echoën: v geluid) kafmabyse {U}. terugkaatsing:: (lett) kârðos-tÿrt {C}; (lett: =weerkaatsing) pallesimuos {Crs}; (echo: v geluid) kafmabysos {C}. terugkeer:: fartos-tÿrt {C}; (=terugkomst) reventos {C}. terugkeren:: (=terugkomen) terugkomst:: (=terugkeer) reventos {C}. terugkrabbelen:: (fig) pârare {Upr}. terugkrijgen:: (=herkrijgen) pónze-tÿrt {K}. terugloop:: (fig: het teruglopen) idevendaros {A}. teruglopen:: (lett) farte-tÿrt {U}; (fig: =achteruitgaan) idevendare {U}; het ~ (fig): idevendaros {A}. terugreis:: tÿrtupplip {C}. terugroepen:: (lett: roepen) rupke-tÿrt {K}; (=terughalen) pârare {K}. terugroeping:: rupkos-tÿrt {A}; (=terughaling) pâraros {C}. terugschrikken:: (fig) ~ voor: albare {K}. terugslag:: (lett/fig) pallebyt {Crs}; (=tegenvaller) vuzindre {C}. terugsturen:: zâlbinase-tÿrt {K}. terugtocht:: tÿrt-poh {C}. terugtrekken:: ideputte {K}; (v hand ed) idetrekke {K}; zich ~: hyrgte {Upr}. terugvalwissel:: (bij spoorwegen) nie-noftate-rels {C}. terugvinden:: (min of meer per ongeluk) minkede-tÿrt {K}; (na ijverig zoeken): ûlpe {K}; het ~: ûlpos {C}. terugweg:: (lett/fig) tÿrt-âskân {C}. terugwerkend:: (fig) ~e kracht: tÿrtjuftos {C}. terugzenden:: (=retourneren) zâlbinase-tÿrt {K}. terugzending:: (=retournering) zâlbinasos-tÿrt {A}. terugzien:: (=weerzien) nâs-zerfe {K}. terwijl:: terzijdestelling:: bleftessos {C}. test:: testos {C}; •test (=•proef): •ultes {SX > c}; intelligentie~: querganeultes {C}. testament:: dÿfo-nalalôvos {A}, testamentos {C}; Testamentos {N}; Oude Testament: Liftkar Testamentos (afk= L.T.); Nieuwe Testament: Kleter Testamentos (afk= K.T.). testen:: teste {K}; ~ op (uitproberen op): teste armt {K}. teug:: flâmp {C}; (ook: hap) jûx {C}. teugel:: cÿrlôf {C}; (=toom) ripja {C}; aan de ~ leiden (te voet; v paard ed): jisspe {K}; de boerin leidt het paard/de paarden voor de kar aan de ~ (en loopt er zelf naast): ef keltos jisspe ef abôlg. teunisbloem:: luppor-vrens {C} (L. Oenothera biennis). tevens:: (=eveneens) vât {III}; tjâg ef somp (afk= t.e.s.) {C}. tevergeefs:: (voor niets) rikorfiy {I}; (zinloos/zonder uitwerking) uco'liy {I}; ~ zijn: uco'lite {U}; ~e daad; ~e poging: uco'litos {A}. tevoorschijn:: ~ komen (=komen opdagen): lorake {U}; hij komt uit de mist ~: do lorake cupp ef douba; ~ toveren: šurare {K}; het ~-toveren: šuraros {C}. tevoorschijntovering:: šuraros {C}. tevreden:: zovert {I}; ~ zijn [met] (vanwege concrete aanleiding): zoverte {K}; ~ zijn (algemene gemoedstoestand): wonoisse {E}; (v mens: =gelukkig/geluk voelend) geffaliy {I}. tevredenheid:: zovertiy {A; mv=enk}.; wonoissos {A}; tot ieders ~ (algemeen geaccepteerd): abrovve {I}. tevredenstellen:: zovertare {K}. tewaterlating:: wikaros {C}. teweegbrengen:: (veroorzaken) âme {K}; (aanrichten) qugle {K; gst= qugg}; schade ~: ef qugle sgâtos. textiel:: ducc {S}; •fâsto {SX > c; mv= •fâstôe; rsmv= •fâstott}; stevig ~ (=tentdoek): xobinifâsto {C; mv= xobinifâstôe; rsmv= xobinifâstott}; van ~ gemaakt (stoffen): tâpriy {I}. tezamen:: »met; »samen. Thai:: (Thaise man) Tajiyny {Cef}. Thailand:: Tajiy {G}. Thais:: theater:: (alg) teatriy {C}; (gebouw) flipflor {C}; (schouwspel) flipef {C}; zie ook Theater(s) in .thee:: (plant) tÿ {S}; (drank, getrokken van theeblad of kruiden) miyna {S}, bruos {C} (pop). theeblad:: (theeblaadje: blad vd theeplant) tÿ-lofa {C}. Theems:: Tamis {G}. theeplant:: tÿ {S}. theepot:: miyna-câne {C}. theewater:: boven zijn ~ zijn: ef feldre fes ef vilduls. thema:: tema {C}. theologie:: teolôiy {C}. theologisch:: teologise {I}. theoreticus:: belteratjen {C}. theoretisch:: teoretise {I}. theorie:: teoriy {C}. therapeut:: teraputer {C}. therapeutisch:: teraputise {I}. therapie:: (=kuur) prôsuntos {C}; ~ volgen (=kuren): prôsunte {U}; hij volgt een antirook-~; een ~ om van het roken af te komen: do prôsunte den nert uokke. thermometer:: termo-messer {C}, plilder-messer {C}. thermoskan:: isolere-câne |..ÿje-| {C}. thermostaat:: plilder-wencater {C}. thermostaatkraan:: plilder-hek {C; mv= --hÿke}. thuis:: (in/naar huis) fesért {III}; ~ blijven: ef wencate ef sért; zich ~ voelen: ef orenple korsamÿr; bij ... ~ (lett: in het huishouden van/op de boerderij van/in de commune van): hôs {VZ} (plaats); hôs• {PXimpr.pv > add} (afkeurenswaardig is hôs• in de betekenis van: bij ... in het land; binnen ... vereniging, ed); ~ bij mijn ouders: hôs kost fosies; (vaste samenstellingen met pv'n:) bij elkaar ~: hôskân {I} (wd); bij haar ~: hôselt {I} (3enk-vrw), hôsort {I} (3mv-vrw); bij hem ~: hôsrel {I} (3enk-mnl); bij hen ~: hôsiff {I} (3mv), hôsort {I} (3mv-vrw); bij jou ~: hôsimpt |hôsint| {I} (2enk); bij jullie ~: hôsnem {I} (2mv), bij mij ~: hôsill {I} (1enk); bij ons ~: hôskâf {I} (1mv); bij u ~: hôsimpt |hôsint| {I} (2enk), hôsnem {I} (2mv). thuishoren:: (fig) nalém-zerfe {U}; daar waar je thuishoort (op je eigen plaats): nalém {I}. thuiskomen:: ef arfine fesért; na donker ~: tôxare {U}. thuiskomst:: fesértos {C}; (als het reeds donker is) tôxaros {C}. thuisvoelen:: (kunnen aarden) moftose {U}; ik zal me hier nooit ~: gress nert moftose k'mi. Tibet:: Tibetiy {G}. Tibetaan:: Tibeto {Cef}. Tibetaans:: (bv) tibetiy {IIef; mv=enk}; ~e vrouw: Tibeta {Cef}. ticket:: (=biljet) tiycet {C}. tien:: main {TW}, tenhent {TW}; (rekenkundig) main {TW}; (in samenstellingen wordt de voorkeur aan main gegeven); stuk of ~: terhent {I}; een stuk of ~ (8-12) eieren: eft terhent tustu (enk!); (alg entiteit met "10" als kenmerk; ihb munt v 10 ) amain {C}.tiendelig:: ~e breuk: côma-spert {C}. tienduizend:: plâr {TW}. tienduizenden:: (fig) plârerst {I}. tiener:: mainer {C}. tientallen:: (fig) manerst {I}. tienuursvlinder:: rittâtiffug-zôler {C} (L. Spilosoma lubricipeda). tieren:: (lett/fig: welig groeien/gedijen) lekirse {U}; welig ~ (woekeren): afdrâke {U}. tieren:: (=razen) châe {U}. tiet:: (borst) ðôft {C} (spr), piyt {C} (vulg). tij:: (=getijde) tjek {C}; kerend ~: grelira omelech (fig); het ~ keert: ef omelech gre (fig). tijd::
tijdelijk:: fortos {I}. tochtig:: pântelira {tdw}. tochtvlaag:: pântos {C}, vende-rifo-pânt {C}. toe:: ~ zijn aan: xuôe {K; gst= xuôt; vdw= xuôliy}; ik ben ~ aan rust: gress xuôe lirde; de rust waar men aan ~ is: ef xuôliy lirde; »krijgen. toebedeeld:: iets ~ krijgen: ef pónze flaju kura ef birriys. toebehoren:: toebereiding:: (het toebereiden) lytanos {C}. toebrengen:: ~ aan (schade/letsel ed): zvânge tygtja {K}. toedekken:: caribare {K}. toedekking:: caribaros {C}. toedienen:: iemand iets ~ (=ingeven: voedsel/medicijn): fespaine flaju ón rast {K}. toedoen:: (hulp) painos {A}; door ~ van: lef ef paine pai (vz-uitdr). toedracht:: (=gebeurtenis) hâfteros {C}. toeëigenen:: zich ~: armtpaine {K}. toeëigening:: armtpainos {A}. toef:: (dot, pluk: v slagroom/watten/haar): bis {C}. toegang:: entre {C}; recht van ~: fesrigt {C}; verboden ~!: nÿf entrafôsta!; zich ~ verschaffen tot: putte lo entre helkara; zie ook Toegang tot Spokanië in .toegankelijk:: (lett) entren {I}; (fig: =genaakbaar) šâstatt {I}. toegankelijkheid:: (lett) entren-vendos {C}. toegedaan:: armtpainiy {I}; iemand [zeer] ~/toegenegen zijn: ef melde armtpainiy ón rast (ón is vz). toegeeflijk:: quyršiy {I}. toegeëigend:: armtpainn {I}. toegenegen:: icâriyn {I}, armtpainiy {I}; iemand [zeer] ~/toegedaan zijn: ef melde armtpainiy ón rast (ón is vz). toegestaan:: (niet verboden) geldrapes {I} (dl= Tjemp/Plefô); »geoorloofd. toegeven:: (=bekennen) tisjane {K}; (=erkennen) styne {K}; ~ aan (fig: wijken voor): ÿrslompe piti {U}; het ~ (toegeving): ÿrslompos {A}; toegegeven moet worden dat ...: ef ðâzyhinne, den ... (den kan NIET door een ..lira-constructie vervangen worden). toegeving:: (=erkenning) stynos {A}; (het toegeven) ÿrslompos {A}. toegift:: (bij muziekuitvoering) misse-stâgtiyn {C}. toehoorder:: nutatjen {C}; (=aanhoorder) fe-ušer {C}. toehoorders:: (gehoor) nute-clumâ {C}. toejuichen:: (lett) scvére {K}; (fig) armtchyloe {K}. toejuiching:: (lett: =ovatie) scvéros {C}; (fig) armtchyloos {A}. toekennen:: ~ aan: lufttiffe (luftiffe) ón {K}. toekenning:: lufttiffos (luftiffos) {A}. toekijken:: nazerfe {U}; het ~: nazerfos {C}; hulpeloos ~: ef quÿare lef koffon hents; de omstanders kijken machteloos toe hoe het katje verzuipt: ef tolutterafatjen quÿare lef koffon hents, ef pûp drónelira. toekomen:: ~ aan: harre ón {U; vdw= hârâ}; het geld komt jou niet toe: ef smurf nert harre ón tu; ~ met: kuraubere {K}. toekomend:: ~e tijd (taalk): futuriy {I}. toekomst:: arfinvelkiy {A; mv=enk}; naaste ~: ékek {C}, ef haiyrum arfinvelkiy; [onzekere] ~ (dat wat je nog te wachten staat): pliffon {Aef}. toekomstig:: arfinvelk {I}; (wat je nog te wachten staat) pliffon {I}. toelage:: xlaðÿn {C}. toelaten:: (niet verbieden) kirturare {K}; »toestaan. toelatingsexamen:: (voor middelbare school) kadyre-eksâm = kadyre-exâm |ks| {C}. toeleggen:: zich ~ op (zich specialiseren in): luftsÿrte {K}; dat waarop men zich toegelegd heeft: luftsÿrtos {C}. toelichten:: ÿrtyrâhe {K; gst= ÿrtyrât}; (=verklaren/uitleggen) pryÿlle {K}. toelichting:: ÿrtyrâhos {A}; (=verklaring/uitleg) pryÿllos {C}. toeloop:: (v mensen) ðô-vendos {C}. toen:: toenadering:: (fig) chabôrtaros {A}; ~ zoeken: chabôrtare {U}. toename:: (=vermeerdering) rÿlempos {C}; (=aanwas) inkrašos {C}. toenemen:: (=aangroeien) rÿlempe {U}, inkraše {U}; [doen] ~ (=vermeerderen): rÿlempare {K}; in gewicht ~ (=aankomen): fónopare {U}; in ~de mate: rÿlempelira {I}. toenmaals:: (van toen) k'mafortiy {I}. toenmalig:: (van toen) k'mafortiy {I}, zûfo {I}; de ~e koningen: ef k'mafortiyn/zûfo kindisz. toentertijd:: (contextueel: in die tijd) mitôforty {I}. toepasselijk:: chalfiy {I}. toepassen:: chalfe {K}. toepassing:: chalfos {C}. toer:: (=truc) râk {C}; (lastig werk) narân {C}; Lerdu raakt geheel over zijn ~en: ef pónze pén fes Lerduex ef cubu. toereiken:: (=overreiken) ômdente {K}. toereikend:: toereikend/voldoende||ontoereikend/onvoldoende: zjentiy {Iid}; het voorschot is toereikend: ef zjentiy nakaftos mešane; de maatregelen zijn toereikend: ef xatjesmés melde zjentiyn furt ef urâðos; de voldoende inkomsten: ef zjentiyn fesjalôsta kaf ef kaftos. toerekenbaar:: pitireppatt {I}. toerekenen:: ~ aan: pitireppe ón {K}. toerisme:: jola-tupplipos {C}; zie ook Toerisme in .toerist:: entrafer {C}. toeristenbelasting:: entrafer-tâx {C}; zie ook Belastingen in .toeristenvereniging:: entrafer-ququlâ {C}; zie ook Toeristenverenigingen in .toeristisch:: entraferiy {I}; zie ook Toeristische activiteiten in en
Toeristische attracties in
.toeroepen:: iemand iets ~: arupke flaju piti rast {K}. toeschouwer:: lutterafatjen {C}; ~s (=omstanders): tolutterafatjenÿ {Crs}. toeschrijven:: ~ aan: miype ón {K}, pitireppe ón {K}. toeslag:: xlaðÿn {C}. toesnauwen:: (snauwen tegen) kriye ón {U; gst= kriyt}. toesnellen:: ([komen] aanschieten) tnade {U}. toespeling:: šazegômios {C}, lâfetôcos {A}; ~[en] (het maken ervan) fetôcos {C}; een ~ op: eft šazegômios tygtja; ~en maken op: lâfetôce {K}, fetôce fes {E}. toespraak:: (alg: =rede) quariy {C; mv= quarest}; (zeer officiële rede) spéše {C}; een ~ houden: ef paine eft quariy/spéše; (deftig) ef manne eft spéše; religieus getinte ~ (Erg): opðent {C}. toespreken:: (=aanspreken) lâchaquinde {K}. toestaan:: (=veroorloven) jabince {K}; oogluikend ~: ef jabince lef diô-probaros. toestand:: (=omstandigheid) stânt {C}; (=staat) xnârf {Aef}; in een [bepaalde] ~ verkerend: xnârf {I}; geregelde ~ (orde): heft {C}; ~[en] (=commotie): râftâf {C}. toestel:: âparatâ {C}; (meer officiële term) dreutos {C}. toestemmen:: (=veroorloven/toestaan) jabince {K}. toestemming:: (goedvinden) jabink {SC}; (vergunning, verlof) jabincos {A}; ~ hebben om (modaal suffix: =mogen): •og {SX.gst} (bij enk zinskern); •ÿt {SX.gst} (bij mv zinskern); ik heb geen ~ om te komen: gress nert arfinûs; we hebben geen ~ om te komen: kirro nert arfinÿt; met ~ van: luft jabink pai (vz-uitdr); »mogen 1. toestromen:: (fig) armtkôlte {U}. toestroom:: (fig) armtkôltos {A}. toetakelen:: (mishandelen) tesmriye |M| {K}; (overdreven uitdossen) bloare {K}. toetakeling:: (mishandeling) tesmriyos |M| {C}; (uitdossing) bloaros {C}. toetasten:: k'maputte {U}. toeten:: hij weet van ~ noch blazen: do nert ôtossecû ef lÿ. toeter:: (=autoclaxon) woclaxer {C}. toeterconcert:: woclaxos {C}. toeteren:: (auto) woclaxe {U}. toetje:: (=dessert) dÿfer {C}. toetreden:: ~ tot: quaritije luft {U; gst= quaritit}. toetreding:: quaritijos {C}. toets:: tuts {C}; de ~ der kritiek doorstaan: ef kuraÿtine ef critiycultes. toetsen:: ~ op: tutse fes {K}. toetsenbord:: totutsÿ {C}. toetsing:: tutsos {A}. toeval:: (samenloop van omstandigheden) uss {Aef; mv= usta}; (v vallende ziekte) tassjaros {C}; onbegrijpelijk/onverklaarbaar ~: qummertuss {Aef; mv/rsmv= qummertusses}. toevallig:: uss = uze {I}. toeven:: (verblijven) quarde {U}; het is daar goed ~: k'maje ef quista quarde. toeverlaat:: wygcos {C}. toevertrouwen:: ~ aan: lirare ón {K}, lâlirare piti {K}. toevloed:: ðôkôltos {C}. toevlucht:: zijn ~ nemen tot (alg): pâre helkara {Upr}; zijn ~ nemen tot (noodoplossing: fig): ibjeéffite {K}. toevoegen:: (bijdoen) paine-luft {K}; ~ aan: šochere armt {K}. toevoeging:: painos-luft {C}; šocheros {C}. toevoer:: snora {C}. toewensing:: (wens: gelukkig nieuwjaar enz) blavešos {A}. toewijden:: zich ~ aan: ljomge |lo..| {Kpr; gst= ljomm; wst= ljom•; vdw= ljômge}. toewijding:: (=inzet) fesfartos {A}. toezegging:: ~en doen: ef promise câre {Cmv}. toezenden:: ~ aan: zâlbinase-kaf ón {K}. toezending:: zâlbinasos-kaf {A}. toezicht:: ÿnezerfos = ÿonzerfos {A}; (=opzicht) šéntriy {C}; ~ houden op: šéntriye {K}; onder ~ van: fes ÿnezerfos pai (vz-uitdr). toezien:: ~ op: ÿnezerfe = ÿonzerfe {K}; [lijdelijk] ~ (laten; niet verhinderen): kirture {K}; Jân ziet toe hoe Tek de hond slaat: Jân kirture den Tek byte ef hurt = Jân kirture Tek bytelira ef hurt; machteloos/met lede ogen ~: ef quÿare lef koffon hents; de omstanders zien met lede ogen toe hoe het katje verzuipt: ef tolutterafatjenÿ quÿare lef koffon hents, ef pûp drónelira. Togo:: Togo {G}. Togolees:: toiletbril:: (=WC-bril) zip-riyn {C}. toiletpapier:: [velletje] ~ (=WC-papier): zip-kornin {C/S; mv= --kartafiy}. tokkelen:: ~ [op] (snaar): ticre {K; gst= ticc}. tol:: tolerant:: (=verdraagzaam) dres-put {I}, uzógem {I}. tolerantie:: puttos-armt {A}. tolereren:: uzógame {K}. tolheffing:: (het heffen van tol; plaats waar tol geheven wordt) bincos {C}. tolhuis:: bince-sért {C}. tolk:: (vertaler) jatariy {C}. tollen:: (rondtollen) wévle {U; gst= wéff}; (snel rond gaan) pylxe {U}; (met een tol spelen) pylxmerre {U}. toltarief:: telen-tareff {C}; zie ook Toltarieven in .tolweg:: binciy weg {C}. tomaat:: tomato {C}. tomatensaus:: tomato-sôsa {S}. tomatensoep:: tomato-šupa {C/S}. ton:: toneel:: toneelkijker:: bunâzerfi {C}. toneelstuk:: bunmert {C}, stû {C}. toneeluitvoering:: kafzerfos {C}. tonen:: Tonga:: Tônga {G}. Tongaan:: (bewoner) Tôngany {Cef}. Tongaans:: (bv) tônga {IIef}; ~e vrouw: Tôngana {Cef}. tongschar:: (vis) keša-brens {C} (L. Microstomus kitt). tonijn:: tón {C} (L. Thunnus thynnus). tooi:: (versiersel/versiering) stjec {C}; (=opschik) ches {C}. toom:: (=teugel) ripja {C}; in ~ houden (fig): lâripjae {K}. toon:: (alg: =klank) cek {C; mv= ceky}; (v stem) marâs {C}; valse ~: tamabys {C}; een minder hoge ~ aanslaan (terugkrabbelen): ef vûrre eft béln cek. toonaangevend:: jÿnt-âp {I}, sompatt {I}. toonbank:: (in winkel) dressôiy {C; rs= dressóte}; (bar in een café) baliy {C}. toonder:: lelper {C}. toonkamer:: (=showroom) šovelmit {C}. toonladder:: dorémy {Cef}. toorts:: (=fakkel) esa {C}; (plant) zwarte ~: zjol-sproa {C; rs= --sprót} (L. Verbascum nigrum). toost:: een ~ uitbrengen op iemand (toosten): ÿrðeffe ón rast {U}. toosten:: ~ op iemand (een toost uitbrengen): ÿrðeffe ón rast {U}. top:: (bergtop) agru {C}; (topontmoeting: v hoge politici ed) wâlca {C}; (fig: =uiteinde) kafdÿf {C}; •top (•punt, •uiteinde) iyxe• {PX.c > c}; top•: wâlc-• {PX}; mast~: iyxemâst; ~prestatie: wâlc-jikatâ {C}; zie ook Toppen in landschap in .topaas:: (materiaal) topaza {S}; (steen) topaziyn {C}; van ~ gemaakt; met topazen bezet (topazen): topaziy {I}. topazen:: (van topaas gemaakt; met topaas bezet) topaziy {I}; ~ voorwerp: topaziyn {C}. tophit:: (=succesnummer) tôp {C}. topografie:: topografijâ {C}. topologie:: topolôiy {C}. topprestatie:: wâlc-jikatâ {C}. toppunt:: (lett) kafdÿf {C}; (fig) wâlciy {A; mv=enk}; dat is het ~ (dat doet de deur dicht): ef pylses melde refâx. topsnelheid:: wâlc-vitešo {C}. topzwaar:: ojabriy-muliy {I}. tor:: (=kever) snerf {C}; (alg soort coloradokever in Spok) "nagel~": klô-snerf {C} (L. Leptinotarsa aurata). toren:: taris {C}; (brand-/wachttoren) kipt {C}; zie ook Torens in .torenhoog:: (=huizenhoog) tary {I}. torenkamer:: dônjen {C}; (daar vele archaïsche woorden op het gebied vd krijgs- en bouwkunde op het sx •ân eindigen, komt ook de hypercorrecte variant dônjân voor). torenspits:: svic {C}. torenvalk:: [taris-]pesmlâ |M| {C; rs= pesmlât} (ihb: L. Falco tinnunculus). torkruid:: zilt ~: xijera-snerf-krutt {C/S} (L. Oenanthe lachenalii). tormentil:: (plant) hent-giffer {C} (L. Potentilla erecta). torn:: (losse naad) pitsos {C}. tornen:: (lett: lostornen) pitste {K; gst= pits; wst= pits[t]•}; (fig) ôtre {K; gst= ôtt}; ~ aan (fig: veranderingen aanbrengen): prâne fes {U}. torpedo:: tôrpedo {C; mv= tôrpedôe; rsmv= tôrpedott}. torsen:: tinkôhe {K; gst= tinkôt}; (=zeulen) synne {E}. tortel:: Turkse ~: ÿrk-riyn-duva {C} (L. Streptopelia decaocto). tortelduif:: duva {C} (L. Streptopelia turtur). tot:: totdat:: »tot 6. totstandkoming:: ûaos {C}. totzichneming:: fesuberos {A}. tour:: (=rondreis) ronter {Cef}. touringcar:: ronternolac {C}. touw:: jeðiy {C}; ~tje (stukje touw) jûlt {C}; (als materiaal: meestal hennep of vlas) vezo {S}; ik kan er geen ~ aan vastknopen: gress nert uberecû ef luft ef fa. touwlava:: répiyt-lava {S}. touwslager:: jeðiyrif {C}. touwtje:: (stukje touw; lijn) jûlt {C}. touwtrekken:: (lett/fig) jeðiye {U}; het ~: jeðiyos {C}. touwwerk:: tojeðiyÿ {C}. tovenaar:: šuratjen {C}, tâfner {C}. tovenarij:: grollos {C}; (=toverkunst) šuros {C}. toverachtig:: (fig) hélg {I}. toveren:: grolle {K}, trôle {E}, šure {E}; tevoorschijn ~: šurare {K}. toverkunst:: (=tovenarij) šuros {C}; ~[je]: trôlos {C}. toverkunstje:: trôlos {C}. toverlantaarn:: (ouderwets) chiqurstat {C}, raðoptican {C}; (modern: diaprojector) diatat {C}. tra:: (open plek in bos) (natuurlijk ontstaan) dvóts {C}; (door kappen ontstaan) kûplô {C}; (waar zich een kruispunt van wegen/paden bevindt) pajy {C}. traag:: traagheid:: traagheid||spoed: vloda {Cid}; traagheid: chys-vloda = vloda ðÿm lamiros; aarzelende traagheid: vloda lef ef cyriy. traan:: (in oog) tyr {C}; tranen (oogvocht): lâst {C}; (v [wal]vis) lasta {C/S}; de tranen springen me in de ogen: kost tyrs ÿrge ef eits. trachten:: traditie:: tradišo {C}; (=zede) yblo {C}. traditioneel:: tradišonela {I}; (volgens algemene gewoonte of zeden) ybloiy {I}. tragedie:: tragediy {C}. tragisch:: tragise {I}. trainen:: ufnare {U}. trainer:: (bij sportclub) ufnaratjen {C}. training:: ufnaros {C}. traject:: trajektiy {C}. traktaat:: trâkt {C}. traktatie:: tretos {C}; (uitdeling: evtl feestelijk) berros {C}. trakteren:: iemand ~: trete rast {K}; iemand ~ op iets: tretare flaju ón rast {K}; (uitdelen: evtl feestelijk) berre {K}. tralie:: (=spijl) woche {C; mv= wôx}. traliehek:: (=hekwerk: balkon ed) toocheÿ {C}. tram:: (in stad) trem {C}; (interlokaal) trip {C}; zie ook Trams in .trambaan:: (tramrails: in de rijweg) tremmirra {C}; (spoorbaan voor interlokale tram; die in Spok meestal niet op de rijweg rijdt) tripmirra {C}. tramlijn:: (in stad) trem-lÿnt {C}; (interlokaal) trip-lÿnt {C}; zie ook Tramlijnen in .tramrails:: (in de rijweg) tremmirra {C}; (spoorbaan voor interlokale tram; die in Spok meestal niet op de rijweg rijdt) tripmirra {C}. tramremise:: (stadstram) trem-gara |-gAra/-garA| {C; mv= --garaes}; (interlokale tram) trip-gara |-gAra/-garA| {C; mv= --garaes}. trance:: in ~ brengen: lâtrânse; in ~ raken: trânsare {U}; in ~ zijn: trânse {U}; in ~ zijn (Erg: onder hypnose zijn: ve medium tijdens bep rituelen): ef poire fes ef wâlfyccsoliy. tranen:: »traan. trans:: (=omgang: v toren) rufa {C}. transformatie:: (=verandering) trânsformašo {C}. transformator:: (elektrisch) trânsformater {C}. transformeren:: ~ in (veranderen in): trânsformere |..ÿje| ón {K} (ón is dt/vz). transistor:: trânsister {C}. transitief:: (taalk) kettelira {I} (in de Spok taal: alle werkwoorden die in dit woordenboek met "{K}" zijn gemerkt). transparant:: (lett: =doorzichtig) dyjazerfiy {I}; (lett/fig: =doorschijnend) lent {I}. transport:: (met vervoermiddel) gabanos {C}; (bij boekhouden) kurasÿrtos {C} (afk= kusÿ), kusÿ {C}. transportband:: (lopende band) xole-bjelt {C}; (voor kolen, zand ed) gabane-bjelt {C}. transporteren:: (vervoeren) gabane {K; vdw= gabent}; (bij boekhouden) kurasÿrte {K}. transportwezen:: gabanejeren {C}. trant:: in de ~ van: fes ef vrôk rifo. trap::
trapezium:: timpann {C}. trappist:: (mnl lid v RK kloosterorde) trapistiy {C}. trappistenbier:: trapistiy-bjerr {S}. trapsgewijs:: klék-sompelira {I}. traptrede:: klék {C}. trechter:: trygtâ {C}. trechtercantharel:: élepp-plok {C} (L. Cantharellus tubaeformis). trechterzwam:: trygtâ-chént {C} (L. Clitocybe); grote ~: plôf trygtâ-chént (L. C- geotropa); slanke ~: o'icrâ trygtâ-chént (L. C- gibba); knotsvoet~: grist trygtâ-chént (L. C- clavipes). tred:: (fig) gelijke ~ houden met: ef ydône âskân-krono luft. trede:: (=traptrede) klék {C}. treden:: (op blaasbalg van orgel trappen): pitte {U}; iemand die [beroepshalve] het orgel treedt: pitter {C}; ~ op (de voorgrond); ~ in (het nieuws/de belangstelling): sette kaf {U}; het ~ op/in (de voorgrond/het nieuws ed): settos {A}. tredmolen:: pittôl {C}; in ~ lopen: pitte {U}; dier (paard) dat in een ~ loopt; iemand die [beroepshalve] in ~ loopt: pitter {C}; dwangarbeider die in ~ moet lopen: pittôler {C}; (fig: =sleur) zûmbara-tjek {C}. treeplank:: lappaaf {C}. treffen:: trein:: treno {C}; extra (ingelegde) ~: pildos-fes {C}; zie ook Treinen in .treincoupé:: ÿrzjôdelos {C}. treinenloop:: trenoeren {C}. treinkaartje:: treno-lofa {C}. treinongeluk:: treno-moplariy {C}. treinstel:: lajâfgôs {C}. treiteren:: (=pesten) tokasse {K}. trek:: trekhaak:: (aan auto) trekkârp {C}. trekharmonica:: (=accordeon) trekke-vluto {C}. trekken:: trekking:: (v lot/prijs) suâpos {C}. trekpaard:: (=werkpaard) rót {C}; (grijs ~ met beetje mynall-bloed) gûrs {C}. trekpleister:: (fig) raptre-huron |ratre-| {C}; zie ook Trekpleisters in .trektijd:: (tijd die koffie/thee moet trekken) miynos {C}. trektocht:: sôlšos {C}, fler {C} (arch). trekvogel:: sôlšarer {C}. trema:: ÿt {C}. treuren:: mitšerfte {U}. treurend:: trofaliy {I}. treurig:: mitšerft {I}, trurg {I}. treurnis:: mitšerftos {A}. treurwilg:: [groene] ~: trofaliy-iextô {C} (L. Salix babylonica). treuzelen:: ândyrre {U}. triangel:: dureka {C}. tribune:: tribunn {C}. tricot:: triko {Sef}; van ~ gemaakt: triko {I}. triest:: testyr {I}. trillen:: (alg) tsere {U}; (alg: =vibreren; behalve v persoon) ðele {U}; (=huiveren/sidderen) pakate {U}. trilling:: (getril) tseros {C}; korte ~: tser {C}; (huivering/siddering) pakatos {C}. trilzwam:: lobbige ~: ÿc-tremella {C} (L. Tremella frondosa); zwarte ~: zjol-tremella {C} (L. Exidia glandulosa). Trinidad:: Trinitât {G}. triomf:: (=zegepraal) déhâr {C}. triomfantelijk:: (lett: zegevierend) déhâriy {I}; (lett/fig) gûg {I}. triomfboog:: déhâr-ârc {C}. triozadel:: (fiets met drie zadels achter elkaar) triogrÿðe {C}. triplex:: (hout) durplex |ks| {S}. tripmadam:: (plant) toopp-ecron {C} (L. Sedum reflexum). trippelen:: xepe {U}. troebel:: (=vertroebeld) syruntiy {I}. troebelen:: (=ongeregeldheden) plotepp {C}. troef:: mipmerros {C} (speelkaart met de hoogste waarde). troep:: (=bende) rippe {C}; (=rommel) jegaches {Cef}; (=rotzooi) kverf {C}; enorme ~ (grote rotzooi): toficcÿ {C} (pop); (=groep) trup {C}. troeteldier:: lisage-belp {C}. troffel:: tolluh {C}. trog:: (bak) prajilot {C}; (in zeebodem) zefel {C}. trol:: (soort bosgeest in Krappa-gebergte) ratle {C}. trolleybus:: rôry-gerlas {C}. trom:: (muziekinstrument) drôm {C}. trombose:: ksiyg-potiy {C}. trommel:: trommelslager:: (=tamboer) drômerr {C}. trommelstok:: (=drumstick) trumlezorâ {C}. trommelvlies:: nute-wÿja {C}. trompet:: trumpetiy {C}. trompetboom:: catâlpa {C} (L. Catalpa bignonioides). trompetgeschal:: sketsos {C}. trompettist:: trumpetmerr {C}. tronen:: (zacht verleiden) chÿðoare {K}. tronie:: stiykomkâ {C}. troning:: (zachte verleiding) chÿðoaros {A}. troon:: tronôs {C}. troonopvolger:: tronôs-fôlgté {C}. troonrede:: (ong: in Spok: de rede die de koning bij de opening vh nieuwe regeringsjaar voorleest, waarin hij het regeringsbeleid uiteenzet zoals hij dat samen met de ministers in grote lijnen overeengekomen is) Nâmpa-quariy {C; mv= --quarest}. troost:: pénverts {C}, vjopa {SC} (arch/dl= Peg). troosteloos:: pÿnvertse {I}. troosten:: zich ~ met: wâlcare {K}; iemand ~: ef kette pénverts ón rast. tropen:: (mv) trops {Cmv}. tropisch:: tropise {I}. tros:: (druiven ed) rôska {C}; (=scheepstouw) tôrs {C}. trots:: (zn) wynch {Aef}; (bv) wynch {I}; ~ zijn op: hyfe tukst {Upr}. trotseren:: idešappe {K}. trotsering:: idešappos {A}. trottoir:: (verhoogd voetpad) platform {C}; (NIET verhoogd) kiyk {C}; (de meeste trottoirs in Spok zijn niet verhoogd). trouw:: (zn) gien {Aef}; (bv) gien {I}. trouwboekje:: mariane-kornin {C; mv= --kartafiy}. trouwdag:: mariantof {C}. trouweloos:: giyene {I}. trouwen:: ~ met: marianare armt/ón {U} (ón is dt); getrouwd zijn [met]: mariane [ón] {U} (ón is vz). trouwens:: trouwvertrek:: (in grotere Erg-kerk) fesreppemit {C}. trouwzaal:: fesreppemit {C}; (in stadhuis) mariymit {C}. truc:: (=toer) râk {C}. truffel:: [zomer]~ (paddestoel) mofûster {C} (L. Tuber aestivum). trui:: trut {C}. t-shirt:: T-kurs {C}. T-shirt:: T-kurs {C}. Tsjaad:: Tšatt {G}. Tsjadiër:: Tšatty {Cef}. Tsjadisch:: (bv) tšatt {IIef}; ~e vrouw: Tšatta {Cef}. Tsjech:: Tšegolando {Cef}; (sinds de splitsing v Tsjechoslowakije) Tšego {Cef}. Tsjechië:: (sinds de splitsing v Tsjechoslowakije) Tšegiy {G}; »Tsjechoslowakije. Tsjechisch:: Tsjechoslowaaks:: »Tsjechisch. Tsjechoslowakije:: Tšegolandes {G}. Tsjechov:: Tšegôf {F} (naam v Russische schrijver). tsjilpen:: paprylle {U}, šiyppe {C}. tube:: tupp {C}. tuberculose:: tuberkuloss {C; mv= tuberkulossa}. tuchtigen:: (=kastijden) strâfe {K}. tuchtiging:: (=kastijding) strâfos {C}. tufsteen:: tûfa {S}; van ~ gemaakt (tufstenen): tûfiy {I}. tufstenen:: (v tufsteen gemaakt) tûfiy {I}. tuieren:: (v dier: vastbinden) plytare ón {K}; ik tuier het paard aan het hek: gress plytare ef râf ón ef blof. tuig:: (v schip) tokârntÿ {C}; (voor trekdier) toðérÿ {C}; (=schorem) târ {S}; een stelletje ~/schorem: eft fónopiy tebbel. tuimelen:: (lett) okoðe {U}, quke {U}; (=duikelen) ðômpe {U}. tuimeling:: qukos {C}; (=duikeling) ðômper {C}. tuin:: arâbe {C}; ~ bij/rond een kerk (maar NIET "kerkhof"): korarâbe {C}; zie ook Tuinen in .tuinboon:: blof-bjôln {C}. tuinbouw:: arâbišâ {C}. tuinfeest:: arâbe-fenta {C}. tuinfluiter:: (vogel) arâbe-sâlmer {C} (L. Sylvia borin). tuinhuisje:: (=prieel) cluzâs {C}. tuinieren:: arâbiše {U}. tuinknecht:: arâbe-'jan {C}. tuinman:: arâbeter {C}. tuinnaaktslak:: arâbe-blâsblac {C} (L. Arion hortensis). tuinschallebijter:: presÿr mofsnerf {C} (L. Carabus nemoralis). tuinwolfsmelk:: agen-dufja-helt {S} (L. Euphorbia peplus). tuit:: sât {C}. tulband:: tûlpen {C}. tule:: tull {S}; van ~ gemaakt: tulliy {I}; een ~ sluier: eft tulliy tull. tulp:: tûlpiy {C} (L. Tulipa hybride). Tunesië:: Tunesiy {G}. Tunesiër:: Tuneso {Cef}. Tunesisch:: (bv) tunesiy {IIef; mv=enk}; ~e vrouw: Tunesa {Cef}. tunnel:: plâkomÿ {C; mv= plâkomer}; zie ook Tunnels in .turbulentie:: tûrbulenšo {C}. turen:: rijefe {U}; ~ over (vanaf een hoogte over een dal ed): luere {K}; ~ over een vlakte/zee: ef rijefe armt eft jakâm/zé. turf:: (materiaal) tôrf {S}; (voorwerp) vrânt {C; mv= ûrvrânt}. turfsteken:: tôrf-uzre {K; gst= --uss}. turfsteker:: tôrf-uzratjen {C}. Turk:: Turklando {Cef}. Turkije:: Turklandes {G}. Turkmenistan:: Turkmenistân {G}. turkoois:: Turks:: turnen:: (sport) tûrne {U}, tûrnmerre {U}. turner:: tûrnmerr {C}. tussen:: tussendek:: (op schip) nefdec |neftec| = sudec {C}. tussenfase:: (=tussenstap) jastebe {C}. tussengelegen:: jasÿrtor {I}. tussenkomst:: (=bemoeienis) taffos {C}. tussenlanding:: (v vliegtuig) pelbôt-šarkos {C}. tussenpersoon:: (=bemiddelaar) jafarter {C}; (=makelaar) jafolâ {C}; (=dealer) yplelâft {C}. tussenpoos:: (=interval) jenfort {C}. tussenribstuk:: (=entrecôte) jarebbetiyn {C}. tussenruimte:: (=speling) jarutros {C}; (wijdte) jarumpstjô |jarumstô| {C}. tussenschakel:: (fig) yplelâft {C}. tussenschot:: jenbret {C}. tussensoort:: (middelsoort) jafrenvu {C}. tussenspel:: (muziek) interludym {C}. tussenstap:: (=tussenfase) jastebe {C}. tussenstation:: (spoorwegen) pelbôt-garrent {C}. tussentijds:: (tussen twee tijden) jenfortiy {I}; (op een ongewone tijd) xlafortiy {I}; ~e verkiezingen: eft xlafortiy nolos. tussenvoegen:: (=inlassen) fesnivie {K; gst= fesnivit}. tussenvoeging:: (=inlassing) fesnivios {C}. tussenvorm:: javobaros {C}. tussenweg:: (fig: =middenweg) uroft {SC}. tussenwerpsel:: (taalk) fesnivelder {C}. tutoyeren:: turrare {K}; elkaar ~: turrare {Upr}. TV:: »televisie. TV-:: »televisie-. twaalf:: (=dozijn) tesen {TW}; (rekenkundig) main-ten {TW}, tesen {TW}. twee:: perdÿr {TW}, ten {TW}; twee•: (dubbel•) ter• {PX}; in ~ën (in 2 stukken/delen) fes ten šôts; hun ~ën: perdÿrs {ZV; gnz= perdÿrser; gnp= perdÿrsÿr; rs= perdÿrses}, tersas {ZV; gnp= tersaser; gnz= tersasÿr; rs= tersat}; Mariy negeert hun ~: Mariy co'ifche perdÿrses/tersas; jullie ~ën: perdÿr tu (om expliciet aan te geven dat "tu" meervoudig is). tweebaans:: (v weg) tertultiy {I}. tweebenig:: terbonariy {I}. tweede:: voor de ~ keer (andermaal): tertefar {III}. tweedehands:: kelde-cheba {I}; winkel/handelaar in ~ spullen: tiynstesfolâ {C}. tweedekker:: (vliegtuig) terzelfÿer {C}. tweedelig:: ten-kanasiy {I}. tweedimensionaal:: ten-dimenšonalo {I}. tweedracht:: (=onenigheid) pallehudos {Ars}. tweeën:: »twee. tweeënzeventig:: tenrân {TW}; (rekenkundig) hefergsa-ten {TW}. tweeërlei:: terfrenvuiy {I}. tweegevecht:: (=duel) pallepiyrst {Crs}. tweeklank:: (=diftong: in het Spok de ó en ÿ) tergrâr {C}. tweekleurig:: (met twee kleuren) ten-marâsiy {I}. tweeledig:: termefrosiy {I}. tweeling:: teranty {C}. Tweeling:: (sterrenbeeld) Teranty {N}, Geminiy {N}. tweepersoons:: ten-kanas {I}; een ~kamer (met 2 bedden): eft ten-kanas mittus. tweepersoonskamer:: (een kamer met 2 bedden, in hotel) eft ten-kanas mittus. tweeslachtig:: (lett) terseksiy = tersexiy |ks| {I}; (fig: =ambigu) uroftiy {I}. tweesprong:: (v wegen) terlaf {C}. tweestemmig:: terÿrgôiy {I}. tweevoud:: tertimiy {C}; in ~ (met 1 kopie): ér-kanasiy {I}. tweevoudig:: (=dubbel) teriy {I}. twijfel:: ksviferen {C}; (twijfelachtigheid) ksvifos {A}. twijfelachtig:: (niet zo goed) zloff {I}; (onbeslist) ksvifass {I}. twijfelachtigheid:: ksvifos {A}. twijfelen:: ~ [aan]: ksvife {K}. twijg:: (=takje) zvygoh {C}; kleine ~jes (takjes): kôr {S}. twintig:: erg-sers {TW} (=14+6); (rekenkundig) tensa {TW}. twist:: (geschil) iypsoh {C}. twisten:: trubele {U}. tyfoon:: tyfonn {C}; (treintoeter) woclaxer {C}. tyfus:: tyfes {C}. type:: typerend:: carakteristiyc {I}. typering:: (het onderbrengen in een categorie) frenvu-kettos {A}. typisch:: (=kenmerkend) nâzjaelira {I}; (=vreemd) tnefer {I}, typise {I} (spr). typist:: otostindatjen {C}. typiste:: otostindatjena {C}. typografie:: typografijâ {C}. typografisch:: typografise {I}; ~e verzorging (v boekwerk ed): typograpôlto {C}.
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
