Spokanisch Archief

MATEN EN GEWICHTEN
Dit bestand
 
Lengtematen
Oppervlaktematen
Inhoudsmaten
 
Gewichten
Overige maten
Papiermaten
 

Het metrieke stelsel is in Spokani op 1 juni 1953 officieel geldig geworden (maar was vanaf 1942 al toegestaan). Omdat het voorvoegsel "centi-" in het Spokaans senti- is, wordt in plaats van "cm" de afkorting sm gebruikt.
Het begrip "vierkante" wordt niet uitgedrukt met de exponent , maar met de afkorting -tr (van trom), bijv. sm-tr = cm. Het begrip "kubieke" wordt niet uitgedrukt met de exponent , maar met de afkorting -kr (van krain), bijv. dm-kr = dm.

De maten en gewichten in de tabellen werden tot 1953 algemeen gebruikt. De eenheden op een lichtbruine achtergrond worden ook heden nog gebruikt, voornamelijk binnen bepaalde beroepsgroepen. Zo wordt er bij de spoorwegen nog met tp, myle en mezju gerekend (sinds juli 1989 is het gebruik van deze oude maten officieel verboden, maar veel spoorwegpersoneel gebruikt ze nog steeds); in het agrarische bedrijf zijn ar, gerk en yche nog gangbaar; in de wijnbouw geldt nog de kell, en in de natuurkunde komen ins, rte en e-rte nog wel voor.

Onder elke tabel staat een interactief kader. Vul een waarde in de linkercel in, en kies maateenheden in de cel ernaast en een of twee andere cellen. Automatisch verschijnen de omgerekende waarden erbij.


Lengtematen

maatafk.waardeequiv.
1 hje1H3,4827 mm-
1 ins1:3,4827 cm10H:
1 jans1;34,8271 dm100:
1 ft1F250,7551 m72;
1 rt1R25,0756 km100F
1 tp1tp1,7414 m0,5;
1 myle1m925,4718 m3,6907F
maatwaarde
1 mm0,2871H
1 cm0,2871:
1 dm0,0287;
1 km3,9880F
1 km0,0399R
1 m0,5743tp (vadem) *
1 km1,0805m (Spok.mijl)

* Tot ca. 1650 werd tp ook gebruikt voor wat nu hupster tp (htp) heet:
   1htp = 1,752 km (= ruim 1000 tp).

= =


Oppervlaktematen

maatafk.waardeequiv.
1 ar1"0,667 are66,667 m
1 gerk1gk1,2731 km19096,404"
maatwaarde
1 m0,015"
1 km0,7855gk

= =


Inhoudsmaten

maatafk.waardeequiv.
1 ins1:kr42,2423 cm / 0,0423 ltr-
1 liytre 1L4,82 cm-
1 kell1K1,7455 ltr362,137L
1 scf1sc1,9647 ltr407,614L
maatwaarde
1 ltr23,6407:kr
1 cm0,2075L
1 ltr0,5730K (wijnmaat)
1 ltr0,5090sc

= =


Gewichten

maatafk.waardeequiv.
1 rte1r2,4871 gram-
1 lesters1LS397,94 gram160r
1 kolini1//7,7302 kg19,4255LS
1 yche1y82,86 gram33,315r
maatwaarde
1 g0,4021r
1 kg 2,5038LS
1 kg 0,1294//
1 ons1,2069y (granen, brood)

= =


Overige maten

maatafk.definitiewaarde
1 mezju1MU20 ft/uur5015,102 m/uur
1 e-rte1r1 rte/ins0,2050 g/cm
maatwaarde
1 km/u0,1994MU
1 g/cm4,8780r


  Oude en nieuwe seinen bij de spoorwegen: in de linker kolom zien we myles en tps; in de rechter kilometers en meters. Tekst en/of kleur moeten duidelijk maken met welk stelsel we te doen hebben. Van boven naar beneden:
  • mijlpaal/kilometerpaal (25 myle/23 km)
  • afstand naar een station (hier: Mollefin-MG) (3 myle/3 km)
  • mijlgrens/kilometergrens
  • grens van een blok met afstanden naar aangrenzende blokken (14 en 4 myle, resp. 13 en 4 km)
  • lengte van een brug (436 tp/760 m) en de afstand tot de brug (300 tp/500 m)

Afstanden zijn hier en daar afgerond, wat verklaart waarom 4 myle "gelijk" is aan 4 km, en 3 myle aan 3 km.

Volgens de SA zijn vanaf begin 2001 alle seinen met de oude maten door de nieuwe vervangen.


In het Spokanisch Archief worden voor de myle en liytre de symbolen gebruikt zoals aangegeven in kolom A. Indien de techniek dit aan kan, worden de symbolen uit kolom B gebruikt.
Het teken is het Pegrevische letterteken voor de M.

Papiermaten

Bij de invoering van het metrieke stelsel (1953) is ook de internationale standaard voor papierformaten (ISO 216) gangbaar geworden, ofwel het gebruik van A4 (en de andere varianten A0 t/m A10, enz.). Vr die tijd waren de papiermaten gebaseerd op Spokanische lengte-eenheden. Tussen 1953 en ca. 1970 was er sprake van een overgangsperiode, waarin zowel ISO 216 als de Spokanische norm in gebruik was. Vanaf 1970 worden de oude maten (vrijwel) niet meer gebruikt.
De algemeen gebruikte standaardmaat die het A4-formaat benaderde, was 96 ins (313,4209 mm). In de overgangsperiode werd ook het formaat 8,56 ins gebruikt omdat dit het A4-formaat (297210 mm) het meest benaderde.
Zie ook het formaat van kranten.
Dit nog uitwerken.

© De Twee Hanen v.o.f. Kimswerd The Netherlands

DA 32-141181 SPARC 04 mei 1997

namen van maten en gewichten - DICTIO {C} - 31.03.06