Spokanisch Archief

TELWOORDEN EN REKENEN
Terug naar
Talen | Dialecten
 
Dit bestand
1. Overzicht telwoorden
2. Rekenen in het Spokaans
 
 

1. Overzicht van telwoorden

In het Spokaans worden twee systemen van telwoorden gebruikt:

  1. Het klassieke systeem is gebaseerd op de "heilige" getallen erg (14) en rn (36). Tot en met 14 bestaan dus aparte telwoorden, waarbij 15 beschouwd wordt als "14+1", ofwel erg-r, 16 is "14+2", ofwel erg-ten, enzovoort.
    Van erg zijn verder nog afgeleid: heferg (eigenlijk "holfe-erg", ofwel "half-erg", dus 7) en tenerg (ofwel "twee keer erg, dus 28). Van rn is afgeleid: tenrn ("twee keer rn", dus 72). Hoe de overige telwoorden op 14 en 36 zijn gebaseerd, blijkt uit onderstaande lijst. Zie ook Etymologie van telwoorden.

  2. Het rekenkundige systeem is gebaseerd op (min of meer) regelmatig gevormde tientallen, geheel analoog aan talen als Engels, Zweeds of Spaans. De regelmaat gaat zo ver dat ook de getallen 11 en 12 zijn samengesteld uit 10+1 en 10+2 (vergelijk 13=10+3, enzovoort). Maar de "klassieke" telwoorden ln (11), tesen (12), rsen (13) en erg (14) zijn zo ingeburgerd, dat zij ook in het rekenkundige systeem gebruikt worden.

Het Spokaans kent geen woord voor "duizend" (1000), maar gebruikt hiervoor de samenstelling main-prsa (10100). Daarentegen bestaat er wel een apart woord voor 10.000: plr.
Zie verder onderstaande lijst.

Het klassieke systeem wordt in de gewone spreektaal gebruikt om getallen te benoemen en eenvoudige berekeningen uit te voeren. Bij meer gecompliceerd rekenwerk wordt bij voorkeur het rekenkundige systeem gebruikt. In wetenschappelijke en financile omgeving geeft men tegenwoordig altijd de voorkeur aan het rekenkundige systeem, ook bij het benoemen van eenvoudige getallen.


De met * gemarkeerde telwoorden in onderstaande lijst eisen een enkelvoud.

 KlassiekRekenkundig
0nf, *zer*zer
1*rr
2ten, perdrten
3durdur
4frfr
5vr, *hentvr
6serssers
7*hefergheferg
8ke, nalake
9nynnyn
10main, tenhentmain
11lnmain-r, ln
12tesenmain-ten, tesen
13rsenmain-dur, rsen
14*ergmain-fr, erg
15erg-rmain-vr
16erg-tenmain-sers
17erg-durmain-heferg
18erg-frmain-ke
19erg-vr, erg-hentmain-nyn
20erg-serstensa
21erg-heferg, sekktensa-r
22erg-ke, erg-nalatensa-ten
23erg-nyntensa-dur
24erg-maintensa-fr
25erg-lntensa-vr
26erg-tesentensa-sers
27erg-rsentensa-heferg
28tenergtensa-ke
29tenerg-rtensa-nyn
30tenerg-tendursa
31tenerg-durdursa-r
32tenerg-frdursa-ten
33tenerg-vr, tenerg-hentdursa-dur
34tenerg-sersdursa-fr
35tenerg-hefergdursa-vr
36*rndursa-sers
37rn-rdursa-heferg
38rn-tendursa-ke
39rn-durdursa-nyn
40rn-frfrsa
41rn-vr, rn-hentfrsa-r
42rn-sersfrsa-ten
43rn-hefergfrsa-dur
44rn-ke, rn-nalafrsa-fr
45rn-nynfrsa-vr
46rn-mainfrsa-sers
47rn-lnfrsa-heferg
48rn-tesenfrsa-ke
49rn-rsenfrsa-nyn
50rn-erg, main-hentvrsa
51main-hent-rvrsa-r
52main-hent-tenvrsa-ten
53main-hent-durvrsa-dur
54main-hent-frvrsa-fr
55main-hent-vrvrsa-vr
56main-hent-sersvrsa-sers
57main-hent-hefergvrsa-heferg
58main-hent-kevrsa-ke
59main-hent-nynvrsa-nyn
60main-hent-mainsersa
61main-hent-lnsersa-r
62main-hent-tesensersa-ten
63main-hent-rsensersa-dur
64main-hent-ergsersa-fr
65rn-tenerg-rsersa-vr
66rn-tenerg-tensersa-sers
67rn-tenerg-dursersa-heferg
68rn-tenerg-frsersa-ke
69rn-tenerg-vrsersa-nyn
70rn-tenerg-sershefergsa
71rn-tenerg-heferghefergsa-r
72rn-tenerg-ke, tenrnhefergsa-ten
73rn-tenerg-nyn, tenrn-rhefergsa-dur
74rn-tenerg-main, tenrn-tenhefergsa-fr
75rn-tenerg-ln, tenrn-durhefergsa-vr
76rn-tenerg-tesen, tenrn-frhefergsa-sers
77rn-tenerg-rsen,
tenrn-vr, tenrn-hent
hefergsa-heferg
78tenrn-sershefergsa-ke
79tenrn-heferghefergsa-nyn
80tenrn-ke, tenrn-nalaksta
81tenrn-nynksta-r
82tenrn-mainksta-ten
83tenrn-lnksta-dur
84tenrn-tesenksta-fr
85tenrn-rsenksta-vr
86tenrn-ergksta-sers
87tenrn-erg-rksta-heferg
88tenrn-erg-tenksta-ke
89tenrn-erg-durksta-nyn
90tenrn-erg-frnynsa
91tenrn-erg-vr,
tenrn-erg-hent
nynsa-r
92tenrn-erg-sersnynsa-ten
93tenrn-erg-hefergnynsa-dur
94tenrn-erg-ke,
tenrn-erg-nala
nynsa-fr
95tenrn-erg-nynnynsa-vr
96tenrn-erg-mainnynsa-sers
97tenrn-erg-lnnynsa-heferg
98tenrn-erg-tesennynsa-ke
99tenrn-erg-rsennynsa-nyn
100tenrn-tenerg, prsaprsa
101prsa-rprsa-r
186prsa-tenrn-ergprsa-ksta-sers
   
200ten-prsaten-prsa
300dur-prsadur-prsa
   
934nyn-prsa-tenerg-sers 
1.000main-prsamain-prsa
1.671main-sers-prsa-hefergsa-r 
6.493sersa-fr-prsa-nynsa-dur 
8.700tenrn-erg-r-prsa 
9.971tenrn-erg-rsen-prsa-tenerg- 
heferg
 
10.000plrplr
24.792ten-plr-frsa-heferg-prsa-
nynsa-ten
 
30.000dur-plr 
50.892hent-plr-ke-prsa-tenrn-
erg-sers
 
85.396ke-plr-main-hent-dur-prsa-
tenrn-erg-main
 
100.000lkilki
131.305lki-dur-plr-main- 
dur-prsa-vr
400.000fr-lkifr-lki
560.000hent-lki-sers-plrvr-lki-sers-plr
1.000.000melnmeln
 45.000.000 rn-nyn-melnfrsa-vr-meln
   
70.895.129 rn-tenerg-sers-meln-ke-lki-nyn-plr-main-
hent-r-prsa-tenerg-r

In plaats van een punt tussen de honderdtallen (zoals in het Nederlands) werd er vroeger een punt na de duizendtallen (in het Spokaans veelvouden van honderd) en na de honderdduizendtallen geplaatst. Deze verdeling van de punten komt overeen met de wijze van uitspreken, maar wordt tegenwoordig steeds meer vervangen door het internationale systeem.


2. Rekenen in het Spokaans

Rangtelwoorden worden gevormd met de uitgang -tef: durtef (derde), maintef (tiende), ksta-serstef (86e), tenrn-erg-rsentef (99e), enzovoort. Uitzondering: ke (8) verliest zijn eind-e als -tef wordt toegevoegd: ktef (achtste).
Als getallen met cijfers worden geschreven, wordt -tef afgekort tot f: 1f (1e), 92f (92e), enzovoort.

Breuken worden gevormd met het voorzetsel mip (uit), gevolgd door een rangtelwoord, zoals: dur mip hefergtef (drie-zevende), r mip prsatef (n-honderdste). In plaats van r mip tentef (n-tweede) wordt eft holfe (een half) gezegd. En in plaats van r mip frtef (n-vierde) en dur mip frtef (drie-vierde) zegt men liever r korter (een kwart) en dur korters (letterlijk: drie kwarten).

Rekenkundige bewerkingen worden als volgt uitgedrukt (uitdrukkingen met rekenkundige telwoorden zijn in groen weergegeven):

3+2=5dur sp perdr kette hent
dur sp ten kette vr
drie plus twee is vijf
162=14erg-ten les perdr kette erg
main-sers les ten kette main-fr
zestien min twee is veertien
68=48sers tuf ke kette rn-tesen
sers tuf ke kette frsa-ke
zes maal acht is achtenveertig
 13:2=6 rsen part ten kette sers ur holfe
main-dur part ten kette sers ur holfe
dertien gedeeld door twee is zes en een half
23=8ten helkara [hogoritos] dur kette ke twee tot de derde [macht] is acht
52=25vr helkara cadrat kette erg-ln
vr helkara cadrat kette tensa-vr
vijf kwadraat is vijfentwintig
√16=4ef ricinor erg-ten kette fr
ef ricinor main-sers kette fr
de wortel uit zestien is vier
(letterlijk: "de gewortelde zestien geeft vier") 
∛27=3ef durtef ricinor erg-rsen kette dur
ef durtef ricinor tensa-heferg kette dur
de derdemachtswortel uit zevenentwintig
is drie
∜256=4ef frtef ricinor ten-prsa-main-hent-sers kette fr 
ef frtef ricinor ten-prsa-vrsa-sers kette fr
de vierdemachtswortel uit tweehonderd-
zesenvijftig is vier

 

© De Twee Hanen v.o.f. Kimswerd The Netherlands

DA 77-101082 SPARC 04 apr 1991