![[ge-muntr.gif]](./afb/ge-muntr.gif)
1. Inleiding
De Spokanische munteenheid is de herco, onderverdeeld in 100 toeftos.
Voor deze eenheden worden de volgende symbolen gebruikt:
Tot 1 januari 2002 schommelde de waarde van een herco tussen de ƒ 2,-- en ƒ 2,20. Tegenwoordig is de herco (iets) minder dan € 1,--.
Enkele precieze koersen (SPH = Spocanian herco):
| 2 januari 2002 | 2 januari 2004 | 2 januari 2006 | 2 januari 2008
|
|---|
| SPH 1,00 = EUR 0,924 | SPH 1,00 = EUR 0,941 | SPH 1,00 = EUR 0,906 | SPH 1,00 = EUR 0,882
| | EUR 1,00 = SPH 1,082 | EUR 1,00 = SPH 1,063 | EUR 1,00 = SPH 1,104 | EUR 1,00 = SPH 1,134
|
De sterke waardevermindering van de herco in 2008 houdt direct verband met de
economische crisis in de Verenigde Staten en de koersdaling van de dollar.
De Spokanische Bank streeft ernaar om de koers van de herco met hoogstens 10% te
laten afwijken van de euro. Dat is begin 2008 dus niet gelukt.
2. Geschiedenis van het muntstelsel
In 1563 zijn op last van Koning Mazu Pliy Thyrra de eerste staatsmunten geslagen. De munten wogen 10 rÿte (circa 25 gram) en heetten zotiylko, genoemd naar Zotiyl, de streek tussen Zutterseert en Kûrânien (Noord-Tigof) waar de belangrijkste kopermijnen gevonden werden, maar deze mijnen zijn sinds 1952 wegens uitputting gesloten. Tot 1969 is de naam zotiylko gehandhaafd. Toen werd het nieuwe muntstelsel met hercos en toeftosz ingevoerd. Tussen 1820 en 1969 bestond het volgende ingewikkelde systeem: 1 penen = 12 zotiylko; 1 zotiylko = 14 toeftos; 50 zotiylko = 1 blofa, genoemd naar blof (paard). Eén blofa zou het bedrag zijn dat een paard toentertijd gemiddeld kostte.
Na 1969 zijn de zotiylko en de penen afgeschaft. Een nieuwe toeftos kreeg de waarde van 10 oude toeftos. 100 nieuwe toeftos werd 1 herco (vernoemd naar de toen regerende Koning Huron Herco III). Ondanks de vereenvoudiging zijn in verschillende kringen nog oude gebruiken gehandhaafd en dat schept toch weer verwarring. Zo bestaat in Pegrevië de blofa nog steeds, niet als munt- maar als rekeneenheid: 1 Pegrevische blofa = 7 herco = 700 (nieuwe) toeftos. In de paardenhandel is het gebruikelijk om de prijs van een paard in blofas uit te drukken die dan echter een waarde van 50 (14+36) herco hebben. De waarden 14 en 36 (en veelvouden daarvan) komen geregeld in het Spokanische Rekensysteem terug. Om een Pegrevische blofa van een paardenhandel-blofa te onderscheiden wordt deze laatste ook wel blofblofa genoemd.
Op de markten in de van oudsher bekende marktplaatsen wordt nog steeds gerekend met de penen. Het bureau voor het Marktwezen (Mârketeren-buro) geeft sinds 1972 bonnen uit met nominale waarden van 0,1, 1 en 10 penen. Deze bonnen kunnen op de markten als bankbiljetten gebruikt worden. Vóór 1972 bestonden er marktbonnen
waarvan de coupures gebaseerd waren op het 14-36-stelsel.
Munten en bankbiljetten worden door de Bank van Spokanië (SB = Spooksoliy Benc, zie hieronder) uitgegeven. Bankbiljetten worden voorts uitgegeven door de Bank van Garos (GaBa = Garóshi Bañgc, zie hieronder). De onderverdeling is als volgt:
| bronzen munten | 1 - 2½ - 5 toeftos
| | nikkelen munten | 10 - 25 - 50 toeftos, 1 - 2 herco
| | bankbiljetten SB | 1 - 2½ - 10 - 25 - 100 herco
| | bankbiljetten GaBa | 1 - 5 - 10 - 50 herco
|
De GaBa-biljetten worden buiten Garos, Tigof en Lomky slechts door de SB geaccepteerd. De bronzen munt van ½ toeftos is in 1995 uit de roulatie genomen. In datzelfde jaar zijn de nikkelen munten van 1 en 2 herco geïntroduceerd. De SB-bankbiljetten van 1 en 2 herco worden zijn 1997 uit de roulatie genomen. In 2001 is ook het GaBa-biljet van 1 herco uit de roulatie genomen. De GaBa had dit biljet liever door een munt van 1 herco willen vervangen, maar dat is wettelijk verboden. De Spokanische regering ziet het liefst dat de GaBa geheel stopt met de uitgifte van geld, en deze taak aan de SB overlaat.
De fabriek/drukkerij waar het Spokanische geld wordt geslagen en gedrukt heet Stat-drureren (Staatsmuntwezen), en is gevestigd te Blort. Sinds 1782 worden hier alle Spokanische munten geslagen, en sinds 1839 worden hier ook de bankbiljetten gedrukt. De GaBa-biljetten worden in Londen gedrukt.
De munten zijn op schaal, maar vergroot, afgebeeld. Ware middellijnen van klein naar groot:
| 1 toeftos | 15 mm | | 5 toeftos | 23 mm
| | 10 toeftos | 18 mm | | 50 toeftos | 24 mm
| | 2½ toeftos | 20 mm | | 1 herco | 28 mm
| | 25 toeftos | 21 mm | | 2 herco | 32 mm
|
De afkorting TÂEEP
Op de beeldzijde van Spokanische munten staat altijd de afkorting "TÂEEP". Oorspronkelijk betekende dit tangodamelira âfry Ergetex ef Probaros, ofwel "regerend volgens de wil van Erget". Deze interpretatie is voor het katholieke volksdeel altijd een doorn in het oog geweest, want ook de roomskatholieken erkennen het staatshoofd als een door God uitverkoren persoon. Vandaar dat de afkorting "TÂEEP" in 1972 onder druk van minister Sylvest Oqula een nieuwe betekenis heeft gekregen, namelijk tangodamelira âfry ef esliyn Prinsypps, ofwel "regerend volgens de gangbare Principes". Deze interpretatie is voor katholieken, ergynisten en
niet-gelovigen acceptabel.
Beeldtenaar
De beeldtenaar is altijd het staatshoofd. Een man kijkt altijd naar links (zoals de huidige koning Huron Herco IV), en een vrouw naar rechts. Deze traditie is in 1795 begonnen toen koningin Materrôl Poji Huron (regeerde 1793-1804) eiste dat zij op alle munten naar rechts zou kijken. Zij was aan haar linkeroog blind en wilde daarom zodanig afgebeeld worden dat haar linkeroog niet zichtbaar was op de munten. Slechts één andere koningin is daarna nog op de munten verschenen: Lindokiy Zabert Âncaramé (regeerde 1860-1894). De volgende zal de huidige kroonprinses Emanuala zijn.
Gilde- en muntmeestersteken
Op de beeldzijde staat altijd het muntmeestersteken. De directeur van het
Stat-drureren (Staatsmuntwezen) wordt traditiegetrouw "muntmeester" genoemd en hij/zij mag een bepaald teken kiezen dat op de munten wordt aangebracht. Tussen 1975-1987 was dit een vijfpuntige ster, tussen 1987-1992 een zandloper, tussen 1992-2006 een paddestoeltje (zie afbeeldingen van de munten hierboven) en vanaf 2006 is het een springend hert (zoals te vinden op het verkeersbord
overstekend groot wild).
Er bestaat ook een gildeteken, dat feitelijk het traditionele logo van de Stat-drureren is. Dit is een aambeeld. Dit is te vinden op alle bankbiljetten en op de zijkant van de munten.
Afbeeldingen van bankbiljetten zullen volgen als het Spokanisch Archief overeenstemming met de SB kan bereiken over het copyright. Vooralsnog geeft de SB geen toestemming om de bankbiljetten hier af te beelden.
3. Betalingsverkeer
De oude gewoonte om munten te sparen en papiergeld uit te geven is nog zo verbreid dat er een voortdurend gebrek aan wisselgeld heerst. Het aanmaken van nieuwe munten door het Staatsmuntwezen te Blort heeft weinig effect, vooral ook omdat de intrinsieke waarde van de bronzen
munten hoger is dan hun nominale waarde. Hoewel verboden, wordt er toch op grote schaal omgesmolten. De metaalbewerkers uit Zuid-Brÿr maken de schitterendste gebruiksvoorwerpen uit omgesmolten muntspecie en er wordt zelfs gezegd dat vele kandelaars in de Pegrevische
plattelandskerkjes uit muntkoper of muntbrons vervaardigd zijn.
Het afronden van bedragen tijdens het betalingsverkeer is vanzelfsprekend. Er wordt dan ook niet voor een bepaald gewicht gekocht maar voor een bepaald bedrag (voor 30 toeftos appels, in
plaats van een kilo appels). Grote bedrijven als warenhuizen of garages geven dikwijls tegoedbonnen terug in plaats van wisselmunten. Omdat dit systeem een bij de wet verboden vorm van klantenbinding kan inhouden, is het aan allerlei restricties gebonden.
Het gebruik van postzegels, tramkaarten en dergelijke waardepapiertjes als betaalmiddel (zoals ooit in Italië) is streng verboden en wordt zwaar bestraft. In horecagelegenheden wordt het niet-teruggeven van wisselgeld vaak gecompenseerd door een extra scheut drank of een extra
toef slagroom.
Tegenwoordig wordt het gebrek aan wisselgeld steeds minder als een probleem ervaren, omdat het gebruik van betaalpasjes (pinnen) steeds populairder wordt. Het gebruik van betaalcheques en girobetaalkaarten (die in Spokanië nog steeds bestaan!) wordt over het algemeen beschouwd als snobistische aanstellerij. Weliswaar geeft de Ququltor Nyn (de negen belangrijkste banken, zie hieronder) betaalcheques uit die elke rekeninghouder "moet" kunnen gebruiken, maar in de praktijk blijken alleen deze banken zèlf en enkele gerenommeerde hotel- en warenhuisketens de cheques zonder problemen aan te nemen. Daarentegen lijkt het "pinnen" een algemeen aanvaarde betaalwijze te worden. Het gerucht gaat dat betaalcheques en girobetaalkaarten nog vóór 2010 afgeschaft zullen zijn.
Tussen 1974 en 1998 kende Spokanië ook een postgiro (Otokafter; SPOT). De samenwerking tussen de banken en de giro was nihil. Voor het overmaken van geld van een bank- naar een girorekening (of omgekeerd) werd een hoge provisie in rekening gebracht en verder moest er een ingewikkeld formulier worden ingevuld. Vervolgens duurde de overboeking nog zeker twee weken. Daar particuliere instellingen bij voorkeur een bankrekening hadden, terwijl overheidsinstanties de voorkeur aan de giro gaven, hebben de meeste Spokaniërs zowel een bank- als een girorekening.
Tot 1993 was het voor particulieren echter verboden om meer dan één rekening (hetzij een bank- hetzij een girorekening) te hebben - dit om controle door belasting- en hypotheekdiensten te vergemakkelijken. Veel particulieren vermeden tot die tijd de rompslomp bij het overmaken
van geld naar een girorekening door belastingen ed. contant op het belastingkantoor te gaan betalen.
Op 1 april 1998 is het staatsbedrijf PTT geprivatiseerd en opgesplitst in drie aparte bedrijven: PôsCôm voor de posterijen, TelCôm voor de telecommunicatie en BenCôm als nieuwe bank die de opvolger van de giro werd. Sindsdien bestaat de problematische relatie tussen een giro en de banken niet meer. Zie ook het bestand Posterijen.
![Betaalpasje [do-bankp.gif]](./doc/do-bankp.gif)
De betaalpasjes van de Spooksoliy Benc hebben een "Europese" vormgeving. Op deze manier wil de bank zijn internationale karakter uitdrukken, en verder is het een indicatie dat de SB vóór aansluiting bij de Europese Unie is.
4. Buitenlandse valuta
De handel in buitenlandse valuta is in Spokanië nog steeds aan strenge regels gebonden. Spokanische valuta mogen het land niet uit (en kunnen officieel ook niet buiten Spokanië gewisseld worden; evenmin als men in het buitenland herco's kan kopen). In Spokanië zelf kan men zonder problemen euro's, Amerikaanse dollars, Engelse ponden en Zwitserse franken omwisselen. Voor het wisselen kan men het beste terecht bij een Staatswisselkantoor
(Stat-noftate-ofiss, ofwel SNO). Zulke kantoren zijn te vinden in de grotere postkantoren en op vele stations.
Ook de kantoren van de Spokanische Bank (SB) wisselen buitenlandse valuta, maar hier zijn de koersen onvoordeliger en is de afhandeling traag en bureaucratisch. Zo worden vele gegevens uit het paspoort overgeschreven en moeten er ingewikkelde formulieren worden ingevuld. De SB accepteert ook reischeques (travellercheques), uitgeschreven in euro's of dollars (de SNO accepteert deze niet!), en in toeristische gebieden kan men ook pinnen of met creditcards betalen.
De Spooksoliy Benc was van plan om na de invoering van de euro alleen nog US-dollars en euro's te accepteren, maar Groot-Brittannië en Zwitserland hebben bij de regering succesvol gelobbyd, met als gevolg dat ook de ponden en franken nog geaccepteerd worden. Verder bestaan er plannen om de monopolie-positie van de SB en de SNO op te heffen, zodat ook andere (bank)instellingen in buitenlandse valuta kunnen handelen.
5. Banken
Alle Spokanische banken in alfabetische volgorde (stand: 2004). Bij elke bank is het adres van het hoofdkantoor aangegeven.
Bij banken die lid zijn van de Q9, staat het logo  .
1. Aquonda Benc-Cômpanðo (ABC, Nationale Bank-Maatschappij)
• Zee-avenû 180-184 • 4200-Gralkrich • Tf (046) 2375000
2. Banc-Liga TC (BL TC)
• Kojelen-plep 39 • 3001-Hirdo • Tf (010) 2632109
Dit is een bank die opkomt voor de zwakkeren in de samenleving, met name voor invaliden, chronisch zieken en bejaarden. BL TC heeft bijkantoren in vrijwel alle bejaardentehuizen en revalidatiecentra, en de laatste jaren probeert de bank ook een kantoortje te openen in ziekenhuizen en gevangenissen.
De bank geeft geen rente, maar dit wordt goed gemaakt omdat verzekeringen die door genoemde categorie cliënten vaak moeilijk te sluiten zijn, bij deze bank onder voordelige voorwaarden verzorgd kunnen worden. Ook verstrekt de BL TC voordelige leningen voor de betaling van de hoge verblijfkosten in revalidatie- of bejaardeninrichtingen. De bank is kortom goed voor zijn klanten, maar bij overlijden van de rekeninghouder komt 30% van zijn batig saldo ten goede aan de bank.
Een categorie sociaal zwakkeren waar de bank zich sinds 1986 om bekommert zijn ex-gedetineerden die problemen ondervinden om weer een plaatsje in de samenleving te vinden.
3. BenCôm
• Rom-avenû 12-16 • 3001-Hirdo • Tf (010) 2347676
Opgericht op 1 april 1998, en opvolger van de Giro (die nooit als 'echte' bank werd beschouwd). Opheffing van de Giro was een rechtstreeks gevolg van de privatisering van de PTT, die in drie aparte bedrijven werd opgedeeld: PôsCôm voor de posterijen, TelCôm voor de telecommunicatie en BenCôm als opvolger van de Giro. De BenCôm maakt sinds maart 2000 deel uit van de Q9.
4. Berrefbenc (BB, Berref-bank)
• Kindistee-lirrotiy 1 • 2200-Trendon • Tf (035) 2749274
Opereert alleen op Berref (plus een kantoor in Amahagge). Is in 1990 ontstaan na een fusie van 3 op Berref opererende banken: Berrefoeg Misan-benc, Wefot-Spooksoliy Benc en Damôc & Teefyre-Blûmt.
5. Bôrâ Mollefin Kelte (BôMoK, Bôrâ Mollefin Boer)
• Jakâm-weg 2B • 1001-Bôrâ • Tf (031) 2545118
De BôMoK is een de nieuwe naam van de oorspronkelijke Bôrâ Kelte, een boerenleenbank die in 1993 de Opper-Spooksoliy Kelte-smurf (Oostspokanische Boerengeld, te Mollefin) heeft overgenomen.
6. Ennucoriy-benc (Ennu)
• Akademiy-mirra 36 • 5400-Lostô • Tf (054) 2064646
Het begrip ennucoriy betekent: leven en gedragen zoals de Ergemip voorschrijft; zie ook de Ergynne-encyclopedie.
De bank handelt volgens streng religieuze beginselen: rente wordt niet gegeven, er worden geen verzekeringen afgesloten, op dinsdag en Ergynne-feestdagen is men gesloten, de cliënten nemen plaats in een afsluitbare cabine die volledige privacy waarborgt, personeel is in traditionele dracht gekleed. Op Pakra-dag (feestdag van de Volle Maan) worden er uitstapjes voor personeel én cliënten verzorgd. En schulden worden eenmalig kwijtgescholden als de cliënt uitgeklaard wordt of als geestelijke beëdigd wordt (voor het begrip "uitklaren", zie de Ergynne-encyclopedie. De bank staat buiten het Q9-verband en opereert gedeeltelijk met privileges die gewaarborgd zijn in de Sekte-wet.
7. Garóshi Bañgc/Garos-benc (GaBa, Garos-Bank)
• Prenstat-avenû 24 • 7200-Garos • Tf (090) 3056900
Geeft bankbiljetten uit die alleen op Garos, Tigof en Lomky geaccepteerd worden.
8. Jabârt Benc (JB, Koninklijke Bank)
• Röntgen-mirra 4 • 3000-Hirdo • Tf (010) 2150505
De meeste bankactiviteiten van dit gerenommeerde instituut zijn in 2000 door
Lânsmân & Heeder overgenomen. Tegenwoordig is de Jabârt Benc alleen nog
actief op de (internationale) aandelen- en beleggingsmarkt; "gewone" bankrekeningen behoren
niet meer tot het dienstenpakket; deze bank is dan ook geen lid meer van de Q9.
9. Kûra-benc (KûBe, Kunstbank)
• Aitromba-plep 11 • 4004-Amahagge • Tf (040) 2814537
De KûBe heeft als doelgroep de artiesten en andere mensen met vrije creatieve beroepen. De bank investeert jaarlijks een groot bedrag in kunstaankopen. Bij gebrek aan goede sociale voorzieningen voor mensen met een vrij beroep die in financiële problemen geraken, komt de KûBe goed van pas. Bovendien is deze bank bereid om honoraria van de artistieke cliënten te boeken als onkostenvergoedingen, wat een fiscaal voordeel betekent. De bank staat buiten het Q9-verband.
10. Lânsmân & Heeder (L&H)
• Covent-arâbe 1-6 • 3100-Blort • Tf (030) 4646888
![[lo-lurh.jpg]](./logo/lo-lurh.jpg)
|
|
Een deftige bank waar nog tijd is voor een kopje koffie en de cliënten plaats mogen nemen in lederen design-fauteuils. Ook de Koninklijke familie heeft hier de rekeningen lopen. In principe verplicht men zich bij deze bank om ervoor te zorgen dat het rekening-saldo nooit lager dan 4000 herco wordt. De bank opereert buiten het Q9-verband. Het hoofdkantoor is gevestigd in een serie fraai gerestaureerde kloosterhuisjes, waarvan er één authentiek is ingericht (anno ca. 1700) en daarom de status van museum heeft. Dit is na afspraak te bezichtigen.
|
11. Liyrotyka Smurf (LS, Liyrotyka Geld)
• Flomarus-mirra 7 • 5004-Liyrotyka • Tf (042) 2379381
Opereert alleen op Liftka, Brÿr en Teujan.
12. Lloyd Spocania (LL-SIY)
• Harboembo-lirrotiy 27D • 3000-Hirdo • Tf (010) 2142905
De enige buitenlandse bank die bij de Q9 is aangesloten.
13. Milbo-benc (MB)
• Benc-mirra 8 • 6200-Milbo • Tf (051) 2046263
Opereert alleen op Teujan en Brÿr.
14. Njebopiy-benc (Njeb, Scheepvaartbank)
• Port-weg II kaf 3-5 • 1001-Bôrâ • Tf (031) 2571111
Bijna alle grote reders en anderen uit de scheepvaartwereld hebben hier hun rekeningen. Cliënten zijn verplicht om verzekeringen op scheepvaartgebied bij deze bank af te sluiten, maar hier tegenover staat dat de bank gratis gespecialiseerde voorlichting op het gebied van scheepvaart en zeerecht geeft, juridische hulp verleent en dergelijke. De laatste jaren beweegt de Njeb zich ook op het gebied van de offshore. De bank heeft directe belangen in de oliewinning, en er schijnt een hechte band te bestaan met het Staatsolieconcern Lux. Deze belangenverstrengeling wordt door het Ministerie van Economische Zaken met argusogen gadegeslagen. Opereert buiten het Q9-verband.
15. Spooksoliy Benc (SB, Bank van Spokanië)
(hoofdkantoor) • Milano-krum 11 • 3001-Hirdo • Tf (010) 2185621
(betalingsverkeer) • Luft ef Blufk 1 • 3000-Hirdo • Tf (010) 2156200
(overige activiteiten) • Romba-weg 120 • 3002-Hirdo • Tf (010) 2172170
Dit is de staatsbank van Spokanië, opgericht in 1852. In tegenstelling tot bijvoorbeeld De Nederlandse Bank, is de SB een "echte" bank waar klanten een rekening kunnen openen, en niet louter een controlerende instantie. Tot 1970 had de SB een monopoliepositie bij internationale transacties en valutahandel. Vanaf 1971 is de geldhandel geliberaliseerd en kunnen alle banken zich hiermee bezighouden (behalve het wisselen van contanten, dat is aan de SB voorbehouden). De SB is gerechtigd om het Spokanische geld uit te geven. Omdat deze bank tot 1 april 1998 de beste contacten met de Giro had, zodat de transacties tussen de SB en de Giro wat soepeler verliepen dat die tussen andere banken en de Giro, hadden velen bij voorkeur een rekening bij de SB. Sinds de Giro is overgegaan in een echte bank (BenCôm) geldt dit niet meer en heeft de SB te duchten van de concurrentie van de andere banken.
De SB heeft in bijna alle grotere plaatsen wel een of meer kantoren, en verder is er een balie of kantoortje in elke Wegsÿrt.
16. TQ-benc
• Mintepot Wâljÿ 34-36 • 5002-Hoggebim • Tf (041) 2802723
De TQ-benc is in 1985 ontstaan na een fusie van Tja Henna & Rames Zjae en Qurten, Balynnadur, Huva ur Tjóprgy (beide Q9-leden, zie hieronder).
17. Umynast-benc (Mijnwerkersbank)
• Plinker-mirra 21 • 1600-Korif • Tf (034) 3516484
Bank met zakelijke belangen in de mijnbouw; in 1963 failliet gegaan, maar in 1995 weer opnieuw opgericht, al beperken de zakelijke belangen zich nu niet meer tot de mijnbouw, maar tot de industrie in het algemeen.
18. Zutter-Spooksoliy Benc-corvi'am (ZSBC, Zuidspokanische Bankgemeenschap)
• Zutter-plep 9A • 8200-Trofy • Tf (083) 2242242
Opereert alleen op Tigof en Lomky.
Verder zijn er in Spokanië een aantal grote buitenlandse banken gevestigd die zich uitsluitend met het bedrijfsleven bezighouden. Zij hebben hun kantoor meestal in Hirdo en bezitten verder geen filialen. Bij deze banken kan er geen bankrekening geopend worden.
6. Ququltor Nyn (Verenigde Negen)
|
In 1960 zijn de 9 grootste banken van Spokanië een samenwerkingsverband aangegaan en hebben hun onderlinge betalingsverkeer versimpeld. Deze samenwerking staat bekend onder de naam Ququltor Nyn (Q9, Verenigde Negen).
In de loop der jaren hebben zich allerlei fusies en andere mutaties voorgedaan zodat het aantal aangesloten banken niet altijd precies 9 is. Men heeft besloten om de naam "Ququltor Nyn" te handhaven, ongeacht het aantal aangesloten banken.
Adres: Rense-lirrotiy 4 • 3400-Minde • Tf (038) 2146149
Toen de Q9 in 1960 werd opgericht, waren daar de volgende banken bij betrokken (afkorting en hoofdkantoor tussen haakjes):
| 1. Aquonda Benc-Cômpanðo (ABC, Gralkrich)
| | 2. Bôrâ Kelte (BôK, Bôrâ)
| | 3. Garóshi Bañgc/Garos-benc (GaBa, Garos)
| | 4. Jabârt Benc (JB, Hirdo)
| | 5. Leesy-Lacôše-Benc (LeeLa, Hirdo)
| | 6. Liyrotyka Smurf (LS, Liyrotyka)
| | 7. Qurten, Balynnadur, Huva ur Tjóprgy (QBHT, Hoggebim)
| | 8. Spooksoliy Benc (SB, Hirdo)
| | 9. Tja Henna & Rames Zjae (TH&RZ, Amahagge)
|
Sinds 1960 zijn verscheidene banken van het Q9-verband betrokken geweest bij fusies en overnames. De belangrijkste mutaties zijn:
- TH&RZ (9) en QBHT (7) zijn in 1985 gefuseerd, wat leidde tot een nieuwe bank: de TQ-bank (Hoggebim).
- In 1987 hebben zich 2 andere banken bij het Q9-verband gevoegd: Milbo-benc (Milbo) en Lloyd Spocania (Hirdo).
- Bôrâ Kelte heeft in 1993 de Opper-Spooksoliy Kelte-smurf (Oostspokanische Boerengeld, Mollefin) overgenomen. De nieuwe naam is toen geworden: Bôrâ Mollefin Kelte (hoofdkantoor in Bôrâ).
- De Leesy-Lacôše-Benc (5) is in 1995 opgekocht door de Spooksoliy Benc en bestaat dus niet meer.
- In 2000 heeft de BenCôm zich bij de Q9 gevoegd.
Anno 1995 bestond de Q9-groep uit slechts 8 banken, maar dankzij de aansluiting van BenCôm zijn het er toevallig weer 9 geworden (stand 2004):
| 1. Aquonda Benc-Cômpanðo (Gralkrich)
| | 2. BenCôm (Hirdo)
| | 3. Bôrâ Mollefin Kelte (Bôrâ)
| | 4. Garóshi Bañgc/Garos-benc (Garos)
| | 5. Liyrotyka Smurf (Liyrotyka)
| | 6. Lloyd Spocania (Hirdo)
| | 7. Milbo-benc (Milbo)
| | 8. Spooksoliy Benc (Hirdo)
| | 9. TQ-benc (Hoggebim)
|
|
7. Bankrekeningen
Een bankrekening heet in het Spokaans "zolle-nota", en het nummer ervan heet "zolle-nota-hor", afgekort ZNH of znh. Op facturen ed. wordt dit rekeningnummer altijd achter deze afkorting genoemd, en daarachter tussen haakjes staat de naam van de bank (eventueel eveneens afgekort), bijvoorbeeld:
znh. 12.927.653 (TQ-benc) of:
ZNH 16.900.275 (LS)
Het ZN-nummer bestaat altijd uit een getal van 2 cijfers dat de bankinstelling aangeeft, gevolgd door 6 registratiecijfers. Achter de eerste twee cijfers en achter de volgende drie staat altijd een punt, zoals in: 13.123.456.
Aan de eerste twee cijfers herkent men de bank, en wel als volgt:
- Aquonda Benc-Cômpanðo (ABC, Nationale Bank-Maatschappij) - 03 / 23
- Banc-Liga TC (BL TC) - 04
- BenCôm - 17 / 27 / 37
- Berrefbenc (BB, Berref-bank) - 09
- Bôrâ Mollefin Kelte (BôMoK, Bôrâ Mollefin Boer) - 10
- Ennucoriy-benc (Ennu) - 15
- Garóshi Bañgc/Garos-benc (Garos-Bank) - 02
- Kûra-benc (KûBe, Kunstbank) - 05
- Lânsmân & Heeder (L&H) - 11
- Liyrotyka Smurf (LS, Liyrotyka Geld) - 16
- Lloyd Spocania (LL-SIY) - 13
- Milbo-benc (MB) - 06
- Njebopiy-benc (Njeb, Scheepvaartbank) - 14 / 24
- Spooksoliy Benc (SB, Bank van Spokanië) - 01 / 21 / 31
- TQ-benc - 12 / 22
- Umynast-benc (Mijnwerkersbank) - 07
- Zutter-Spooksoliy Benc-corvi'am (ZSBC, Zuidspokanische Bankgemeenschap) - 08 / 28
Sommige banken hebben zo veel cliënten dat zij twee of drie bankcodes hebben: de tweede code begint altijd met een 2, de derde met een 3. Bijvoorbeeld: de Spooksoliy Benc heeft de codes 01, 21 en 31.
Toen BenCôm nog de Giro was, had deze een eigen systeem van rekeningnummers. In principe zijn bij de oprichting van de BenCôm aan de oude nummers de getallen 17, 27 of 37 toegevoegd. Maar om tot precies 6 cijfers achter deze getallen te komen, dienden veel nummers ook op andere manieren aangepast te worden. BenCôm heeft hier een zeer ondoorzichtig systeem voor gekozen dat in de eerste maanden na de oprichting van deze bank tot veel verwarring en chaos heeft gezorgd.
Sommige rekeninghouders bleken hetzelfde nummer gekregen te hebben, anderen hadden helemaal geen nummer meer of merkten dat ze ineens twee bankrekeningen hadden. Op deze wijze zijn veel betalingen naar geheel verkeerde rekeningen gegaan, terwijl er van andere rekeningen ten onrechte geld werd afgeschreven. Het heeft tot eind 1999 geduurd totdat het nummersysteem geheel klopte en alle verkeerde overboekingen waren gecorrigeerd.
In een aantal gevallen hebben rekeninghouders veel geld van hun rekening opgenomen dat zij ten onrechte hadden ontvangen. Anno 2004 lopen er nog enkele rechtszaken tegen zulke van diefstal beschuldigde personen.
Alle rekeningnummers die in het Spokanisch Archief zijn genoemd, zijn opgenomen in het bestand: bankrekeningen
 .
7. Bankiers
Een aantal banken zijn genoemd naar hun oprichters. Achter de banknamen volgen de namen van de personen (aanklikbaar voor nadere informatie):
- Damôc & Teefyre-Blûmt (Ogrist Damôc en Crevo Teefyre-Blûmt)
- Lânsmân & Heeder (Vinsenn Lânsmân en Janos Heeder-Râkfâr)
- Leesy-Lacôše-Benc (Gyrûs Leesy-Lacôše)
- Qurten, Balynnadur, Huva ur Tjóprgy (Sidôn Qurten, Gals Balynnadur-Zôler, Ora Huva-Fantin en Ysjeñg Tjóprgy)
- Tja Henna & Rames Zjae (Lesse Tja Henna-Keranôs ur Keranôs en Firm Rames Zjae-Roemâ)
De geschiedenis van het Spokanische bankwezen en de bibliografieën van de bankiers zijn zeer gedetailleerd beschreven in het proefschrift van Gysela Quzoji-Hesmaniy, in 2004 verschenen als handelseditie, onder de titel Bencers ur ef ekonomiy ("Bankiers en de economie").
|
