SPARC is de compleetste website over het Koninkrijk Spokaniė. "Als je het hier niet kunt vinden, vind je het nergens."	Spokanisch Archief Hoofdmenu     Grammatica     Woordenboek     Atlas     Links     Contact     Disclaimer

SPOCAMERICAN

Terug naar Talen | Dialecten

In 1790 vestigde de sekteleider Uteer Chafe (1758-1806) zich met de leden van de ergynische Ÿrtōlle-sekte in Amerika, omdat de extreme opvattingen die deze sekte er op het gebied van rituelen op na hield zelfs in Spokaniė op weerstand stuitten, zeker in het roomskatholieke westen van Berref, waar Uteer Chafe woonde (in de stad Lammafin). Zij streken neer op een plek die dicht bij de huidige stad Spokane (in de staat Washington) ligt. In de halve eeuw daarna zijn er nog meer Spokaniėrs naar dit bosrijke gebied geėmigreerd, nu niet meer vanwege hun religieuze opvattingen, maar op zoek naar een beter bestaan. In de armelijke en zo goed als analfabetische Spokanische gemeenschap in Amerika ontwikkelde zich een wonderlijke mengtaal met Spokaanse en Engelse elementen, die Spocamerican wordt genoemd. Door de ongeletterdheid van de sprekers en het geļsoleerde bosleven zijn er nauwelijks schriftelijke bronnen voor het Spocamerican, en de taal is momenteel zo goed als uitgestorven (wellicht spreekt niemand het meer). Het was daarom ook zeer verheugend dat mevrouw Geneva Ÿzolufo-Orešy, hoofd van de Manuscriptenafdeling van de Koninklijke Academie in Hirdo, in 1991 een gescheurd vodje papier in haar bibliotheek aantrof waarop tien regels in het Spocamerican zijn te lezen. Het onvaste handschrift verraadt iemand die van het schrijven zeker geen dagelijkse bezigheid maakte. Dat hij zijn schrijfkunst in de Engelse taal onder de knie heeft gekregen, en niet in het Spokaans, kan zo goed als zeker opgemaakt worden uit de wijze waarop hij spelt: er komen uitsluitend Engelstalige en verengelste Spokaanse woorden in voor, alles aangepast aan de Engelse orthografie. Niets in de spelling verraadt enige kennis van de schrijfregels zoals die voor het Spokaans gelden, en ook het gebruik van het Latijnse alfabet is een indicatie dat de man in Amerika heeft leren schrijven. In Spokaniė werd tot in het begin van de 20e eeuw uitsluitend het Pegrevische alfabet gebruikt. Deze unieke schriftelijke bron van het Spocamerican is nader onderzocht door de Ierse professor Ian O'Brien, die al jaren in Spokaniė woont en tegenwoordig aan de Universiteit van Hirdo verbonden is als gastdocent Keltische talen en Oudspokaans (een interessante combinatie!). Op het vodje is de datum 11(?).2.1832 te vinden, maar dat moet er (door een bibliothecaris?) opgeschreven zijn toen het stukje papier de lange reis van Amerika naar Hirdo had voltooid. Volgens O'Brien is de tekst door een jager geschreven tussen ca. 1820 en 1830, op Amerikaans papier. Hij heeft de tekst nauwkeurig geanalyseerd, wat resulteerde in de glossering en vertaling zoals hieronder van hem overgenomen. Lees ook over de oorsprong van de Amerikaanse stedennaam Spokane! Hieronder worden de 10 regels uit de afbeelding hiernaast uitgelegd: In zwart staat de letterlijke tekst van het papiertje; In blauw worden de elementen genoemd waaruit het Spocamerican is opgebouwd: in principe Engelse woorden, maar als het duidelijk om Spokaanse woorden gaat, zijn ze onderstreept. Soms kan een woord zowel Engels als Spokaans zijn, bijvoorbeeld shot in regel 4; In rood staat een woord-voor-woord vertaling (naar het Nederlands) van de blauwe regel. 1. In ee smile thur mens sit in a smyl dur men sit in een hut drie mannen zitten 2. Thee wait ee pitchee comen they wait a pytšutū coming ze wachten een beer komende 3. Plurt en ef thee, he rep ee pitchee see be me plirtof one of them he reppe a pytšutū see by me plotseling een van hen hij zegt een beer zien door mij 4. First man put sin gun an rep he shot first man put sener gun/gun and reppe he shoot/šote eerste man neemt zijn geweer en zegt hij schiet 5. Sec man put sin gun an shot tur rep not second man put sener gun/gun and shoot/šote tūre reppe not/nert tweede man neemt zijn geweer en schiet maar.niet zegt niet[s] 6. Thur man rep not teer dead ee third man reppe not/nert tur dead ?is derde man zegt niet[s] maar dood is 7. Thur man my prefdeaf third man melde prefdef derde man is prooi 8. Sec man my workif second man melde ierquf tweede man is jager 9. First man my pitchees fooder first man melde pytšutūs fooder eerste man is beers voedsel 10. Ee pitchee my poor ef pytšutū melde poir[e] de beer is levend/in leven Vertaling: Er zitten drie mannen in een hut Ze wachten tot er een beer komt Plotseling roept een van hen: ik zie een beer De eerste man neemt zijn geweer en zegt dat-ie schiet De tweede man neemt zijn geweer maar zegt niets De derde man zegt niets maar valt dood neer De derde man is de prooi De tweede man is de jager De eerste man is het voedsel voor de beer De beer leeft nog Hoe interpreteren we dit verhaaltje? De eerste man is laf; hij beweert dat hij schiet maar doet het niet. Gevolg: de beer vreet hem op. De tweede man is een sukkel; hij zegt niks maar schiet gewoon. Alleen raakt hij de derde man, en niet de beer: die blijft in leven). De derde man is een slome: hij verzuimt te schieten of iets te zeggen, en wordt door de tweede man doodgeschoten. De beer is de overwinnaar.

TOP	© De Twee Hanen v.o.f. • Kimswerd • The Netherlands