Woordenboek
Spokaans-Nederlands | Nederlands-Spokaans

SpokaansNederlands     A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
 

NederlandsSpokaans     A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
 

 

DICTIO: PARADIGMA'S

 


 

BREUK Met vz mip tussen teller en noemer; noemer is rangtw op tef 
OF: met ur (en) tussen teller en noemer; noemer met sx tefa
voorbeelden drie zevende (3/7)
een kwart (1/4)
dur mip hefergtef = dur ur hefergtefa
r mip frtef = r ur frtefa

 

{AW}
dat
concr/semc abstr
enk stoff nominale afleiding enk
neutraal
verweg
contextueel
dena
b
mittof
tem
bs
mittof[s]
temiy {Cef; mv=enk}
btiy {Cef; mv=enk}
-
-
-
k*
* in Tjemp/Plef wordt mittof ipv k gebruikt

 

{AW}
deze
concr/semc abstr
enk mv/stoff nominale afleiding enk mv
neutraal
dichtbij
contextueel
dena
lelmo
mittof
tem
lelmos
mittof[s]
temiy {Cef; mv=enk}
lelmoiy {Cef; mv=enk}
-
-
-
k*
-
-
ks*
* in Tjemp/Plef wordt mittof[s] ipv k[s] gebruikt
lelmo..: speek uit: |lemo..|

 

{AW}
die
concr/semc abstr
enk mv/stoff nominale afleiding enk mv
neutraal
verweg
contextueel
dena
b
mittof
tem
bs
mittof[s]
temiy {Cef; mv=enk}
btiy {Cef; mv=enk}
-
-
-
k*
-
-
ks*
* in Tjemp/Plef wordt mittof[s] ipv k[s] gebruikt

 

{AW}
dit
concr/semc abstr
enk stoff nominale afleiding enk
neutraal
dichtbij
contextueel
dena
lelmo
mittof
tem
lelmos
mittof[s]
temiy {Cef; mv=enk}
lelmoiy {Cef; mv=enk}
-
-
-
k*
* in Tjemp/Plef wordt mittof ipv k gebruikt
lelmo..: spreek uit: |lemo..|

 

GENITIEF {C}=persoon {C/S} {A/N}
zn eindigt op
algemeen
op 2 voc'n
op cons + -e
op 1 voc + -e
op 3 of meer voc'n
op 1 of meer voc'n + -
mv-sx -sz wordt:
 
er
er/r
er
r
r
er
ster
 
ecr
ecr/cr
cr
cr
cr
-
stecr
 
ex ef
x ef
ex ef
x ef
x ef
-
stex ef
geografische namen: g/oeg

 

1niv haar {PV} {SX.vz} pass. verbaal
vrw
C
A/SC
eup
ef/mittof/k*
ef/k
p
f/miff/k*
f/k
pe
fe
fe
eppere
efere
efere
|ep/epp|
* k/k bij concr zn'n is vrnl spr
(dl= Zuid-Liftka/Tigof/Lomky)

2niv haar {PV} rs (modern) rs (arch)
vrw
C
A/SC
hpsat
lelp
k/kt
hepsatt
iyffe
ke
hpsatt
lellpre
ke

 

1niv hem {PV} {SX.vz} pass. verbaal
mnl
C
A/SC
do
ef/mittof/k*
ef/k
d
f/miff/k*
f/k
de
fe
fe
doere
efere
efere
* k/k bij concr zn'n is vrnl spr
(dl= Zuid-Liftka/Tigof/Lomky)

2niv hem {PV} rs (modern) rs (arch)
mnl
C
A/SC
zirrel
lelp
k/kt
ziyrle
iyffe
ke
zirrle
lellpre
ke

 

1niv hen/hun {PV} {SX.vz} pass. verbaal
mnl
vrw
ntr
C/S
A/SC
ps
belt
ps
tem/efs/ef*
tem/efs
ps
bel
ps
tiym/s/f*
tiym/s
pse
biylte
pse
tiymme
tiymme
psene
beltene
psene
temane
temane
* ef/f alleen onbeklemtoond na vz
(dl= Zuid-Liftka/Tigof/Lomky)

2niv hen/hun {PV} rs (modern) rs (arch)
mnl
vrw
ntr
C/S/A/SC
hifde
horde/hifde
hifde
hifde
hiyft
hrt/hiyft
hiyft
hiyft
hifdee
hordee
hifdee
hifdee

 

1niv het {PV} {SX.vz} pass. verbaal
ntr
C
A/SC
ef
ef/mittof/k*
ef/k
f
f/miff/k*
f/k
fe
fe
fe
efere
efere
efere
* k/k bij concr zn'n is vrnl spr
(dl= Zuid-Liftka/Tigof/Lomky)

2niv het {PV} rs (modern) rs (arch)
ntr
C
A/SC
lelp
lelp
k/kt
iyffe
iyffe
ke
lellpe
lellpe
ke

 

1niv hij {PV} pass. verbaal
mnl
C
A/SC
do
ef/mittof/k*
ef/k
de
fe
fe
doere
efere
efere
* k bij concr zn'n is vrnl spr

 

1niv ik {PV} pass. verbaal
standaard-Spok
rofly-Spok
gress*
gre = griy
grse
groe
gressere
greere
* (alg) |ges/gess|; (poe) |gress|
|gessere|

 

1niv jij {PV} pass. verbaal
standaard-Spok
Liftka/Brr
tu
gr
te
gre
turre
gre

 

1niv jou {PV} {SX.vz} pass. verbaal
standaard-Spok
Liftka/Brr
tu
gr
t
-
te
gre
turre
gre
(dl= Zuid-Liftka/Tigof/Lomky)

2niv jou {PV} rs (modern) rs (arch)
  fimpt* fiympte* fimmpte*
* ..mpt.. = |..nt..|

 

1niv jullie {PV} {SX.vz} pass. verbaal
standaard-Spok
Liftka/Brr
tu
gr
t
-
te
gre
turane
grane
(dl= Zuid-Liftka/Tigof/Lomky)

2niv jullie {PV} rs (modern) rs (arch)
  kirnem kiyrnemm kirnemm

 

VERPLICHT GEBRUIK VAN BEPAALD LIDWOORD ef
1. Voor afkortingen/symbolen als deze als zn gebruikt worden
Ef SA mefre "Spooksoliy Arnkas" = SA betekent "Spokanische Spoorwegen"
Ef melde ef symboliy furt "tftos" = is het symbool voor "tftos"
2. Voor lichaamsdelen/organen/kleren als bezitter ervan zinskern is
Gress lelperre eft cirr fes ef knt = Ik heb een knikker in mijn maag
Kirro srte ef rara (mv!) = We zetten onze hoed op
3. Voor zelfstandig gebruikte infinitief
Ef farte melde helt = Lopen is gezond
4. Voor maanden en dagen
ef januy = januari       ef kbotof = zondag
5. Bij verschillende geografische namen en idiomatische uitdrukkingen
(zie de desbetreffende lemma's)
Ef Spana = Spanje       kaf ef kleter = opnieuw       nert ef X = geen X

VERPLICHT GEBRUIK VAN ONBEPAALD LIDWOORD eft
1. Bij lichaamsdelen, organen of delen v kledingstukken, als de bezitter ervan in de zinskern genoemd staat en hij/zij meer dan een stuks ervan bezit
Gress eft bonar tundare = Ik heb mijn/een been gebroken

LIDWOORD BLIJFT AFWEZIG
1. Voor eigennamen v personen en geografische namen die voorafgegaan worden door een add
hupster Petriy = de grote Peter       hord Fraks = het mooie Frankrijk
2. Zn'n, afkortingen en letterwoorden die als eigennaam ve vereniging, instantie, firma, bedrijf ed of als handelsmerk ed fungeren
(worden tevens met hoofdletters geschreven)
SA = de SA (Spooksoliy Arnkas)       ANWB = de ANWB
3. Buitenlandse (onvertaalde) namen v gebouwen, straten, toneelstukken ed
Euromast = de Euromast       Herengracht = de Herengracht
4. Voor namen v schepen en voertuigen
Moffainka = de Moffainka       Titanic-ka = de Titanic
Evening Star-ka = de Evening Star (locomotief)
5. Voor rangtelwoorden, namen v beroepen en de otr of mtr
Petriy melde durtef = Petriy is de derde
Moffain melde krodr = Moffain is bakker
Elsa melde hupster oras = Elsa is de kleinste

 

MEERVOUD: CONCRETE en SEMI-CONCRETE SUBSTANTIEVEN:
hoofdregel
basis voeg s toe: stoel/stoelen = ferdu/ferdus
uitbouw ah > alsta:
eh > ensta:
oh > sta:
uh > sta:
ch > cet:
x > set:
s > sz:
kade/kades = kah/kalsta
bak/bakken = iysteh/iystensta
geest/geesten = kostoh/koststa
gebaar/gebaren = duh/dsta
spade/spades = ych/ycet
schaar/scharen = lafex/lafeset
school/scholen = koles/kolesz
Als de meervoudsvorming NIET conform bovenstaande regels plaatsvindt, is er sprake van een onregelmatige meervoudsvorming, en wordt deze expliciet in dit woordenboek aangegeven. Zulke onregelmatige vormen worden echter door de regelmatige vorming vervangen indien er sprake is van een onscheidbare samenstelling: dag/dagen = tof/terrats, maar zondag/zondagen = kbotof/kbotofs.

MEERVOUD: CONCRETE en SEMI-CONCRETE SUBSTANTIEVEN:
secundaire regels (bepaalde suffixen vereisen een speciale meervoudsvorming)
nominale afleiding van ww
leenwoorden uit Latijn
vrw afleiding van mnl zn
Franse leenwoorden op -age
os > sta:
ao > aa:
a > :
a > aes:
offers = jalos/jalsta (1)
risico's = riskao/riskaa
vriendinnen = frinta/frint (2)
etalages = etala/etalaes (3)
(1)zn'n die "toevallig" op os eindigen, gaan vlgs de hoofdregel: egel/egels = plos/plosz.
(2)vrw zn'n die anderszins op -a eindigen, of die een onscheidbare samenstelling zijn, gaan vlgs de hoofdregel: koninginnen = jabrina/jabrinas; boezemvriendinnen = festfrinta/festfrintas.
(3)alle andere zn'n op a gaan vlgs de hoofdregel.

MEERVOUD: ABSTRACTE SUBSTANTIEVEN
afleiding van ww
afleiding van bv
afleiding van bv
zn = bv
zn = bv
os > osz:
iy = iy:
er = er:
voeg s toe:
voeg es toe:
beloftes = promisos/promisosz
stugheid/stugheden = botsiy
ernst/ernstigheden = graver
verbod/verboden = mf/mfs (1)
gevoel[ens] van trots = wynch/wynches (2)
(1)ook als zn op os of iy eindigt, en het heeft dezelfde vorm als een bv, is mv gelijk aan enk: opmerking/opmerkingen = rviy.
(2)es wordt gebruikt als zn eindigt op s of h.
Onregelmatige mv-vormen zijn expliciet in dit woordenboek aangegeven.

 

1niv mij {PV} {SX.vz} pass. verbaal
standaard-Spok
rofly-Spok
gress*
gre = griy
giys
 
grse
groe
gressere
greere
(dl= Zuid-Liftka/Tigof/Lomky)
* (alg) |ges/gess|; (poe) |gress|
|gessere|

2niv mij {PV} rs (modern) rs (arch)
  tsil tsiyle tsille

 

1niv ons {PV} {SX.vz} pass. verbaal
standaard-Spok
Tigof/Lomky
kirro
kirros
kirr
-
kiyroe
kiyrose
kirrane
kirrane
(dl= Zuid-Liftka/Tigof/Lomky)

2niv ons {PV} rs (modern) rs (arch)
  uftel ftell uftell

 

PASSIEF: basisschema
actieve basiszin:
Elsa geeft het boek aan rs = Elsa kette ef mimpit n rs
object wordt zinskern
met agens (Het boek wordt door Elsa aan rs gegeven)
Ef mimpit kettelije pai Elsa n rs
zonder agens (Het boek wordt [aan rs] gegeven)
Blul kettelije ef mimpit [n rs]
echo wordt zinskern
met agens (Aan rs wordt het boek door Elsa gegeven)
rs kettelit pai Elsa enn ef mimpit
zonder agens (Aan rs wordt het boek gegeven)
Blul kettelit rs [enn ef mimpit]
rs kettelit enn ef mimpit
zie ook: worden 4/5; er 1

 

RESULTATIEF VAN ENKELVOUDIGE SUBSTANTIEVEN
eindigend op
(beginnend met)
variabel accent gefixeerd accent
monosyllabisch polysyllabisch
Fonetisch uitgangspunt
-V
-VV(V)
-V'V
-C
-CC(C)
-h
-r
-rC
-x
-Cx
-ch
-Cch
-Ve *


-2Ce *
-CC(C)e *
-he
-re
-rCe
-xe *
-Cxe
-che
-Cche
-Ve *
SN *
-V'Ve
-2C *
-2CC(C) *
-he
-re
-rCe
-xe *
-Cxe of -2Cx
-che
-Cche of -2Cch
-Ve *
SN *
-V'Ve
-Ce *
-CC(C)e *
-he
-re
-rCe
-xe
-Cxe
-che
-Cche
Syntactisch uitgangspunt
-os
(menn-)
(palle-)
(pazzo-)
-liy
-Viy nom.
-Va fem.
(to-)-V
(n-)-Ve
PG syll.m/n
PG -n
-ot








-t
-ot



-liyt
-
-Vat
(to-)-Ve
(n-)-Vte
-t
-ot
-
-
-
-liyt
-
-Vat
(to-)-Ve
(n-)-Vte
-t
-
-VV(V)eindigend op twee of meer vocalen
-V'Veindigend op vocaalglottisslagvocaal
-CC(C)eindigend op twee of meer consonanten
-2Cconsonantverdubbeling
-eparagogische e (klinkt als schwa; voorafgaande vocaal lang)
-esuffix -e
*relevant voor rs-vorming v zn'n met onregelmatig meervoud (zie ook schema hieronder)
behoudens de uitzonderingen die ongemarkeerd blijven (SN)
behoudens de uitzonderingen die (anders) gemarkeerd zijn (SN)
abstr zn'n blijven ongemarkeerd ()
SNvoor onregelmatige vormen, zie desbetreffende lemma's in Spokaans-Nederlandse deel van Dictio
-ongemarkeerd
nom.nominalisatie v add'n
fem.feminiserend
PGPegrevische leenwoorden

RESULTATIEF VAN MEERVOUDIGE SUBSTANTIEVEN
eindigend op concr.subst.n abstr.subst.n
-s (hoofdregel)
-es
-sta
-aa
-cet
-set
-sz
-C fem.
-V fem.
FR -aes
-
-osz
onregelmatig mv op -s
overig onregelm. mv
-ses

-stat
-aat
-ceste
-seste
-ste
-Ce
-Ve
-aeste of -aese


-ses
ZIE ENKELVOUD
-set
-eset of -et








-s
-oste

ZIE ENKELVOUD
behoudens de uitzonderingen, zie desbetreffende lemma's (SN)
SNvoor onregelmatige vormen, zie desbetreffende lemma's in Spokaans-Nederlandse deel van Dictio
-ongemarkeerd
fem.feminiserend
FRFranse leenwoorden op -age in het Frans
ZIE ENKELVOUD
De res.vorming van onregelmatige mv'n is identiek aan de rs-vorming van enkelvoudige zn'n: zie schema hierboven, waarin de met * gemarkeerde gevallen relevant zijn voor de rs-vorming van zn'n met een onregelmatig mv.

RESULTATIEF VAN ADDITIEVEN
eindigend op
(beginnend met)
variabel accent gefixeerd accent
monosyllabisch polysyllabisch
Fonetisch uitgangspunt
-V
-VV(V)
-V'V
-C
-CC(C)
-h
-r
-rC
-x
-Cx
-ch
-Cch
-Ve


-2Ce
-CC(C)e
-he
-re
-rCe
-xe
-Cxe
-che
-Cche
-Ve
-te
-V'Ve
-2C
-2CC(C)
-he
-re
-rCe
-xe
-Cxe
-che
-Cche
-Ve
-te
-V'Ve
-Ce
-CC(C)e
-he
-re
-rCe
-xe
-Cxe
-che
-Cche
Syntactisch uitgangspunt
-att add.ww.
-lira lex.
(nert +)-'kurre
-er
-ine
-Viy add.ww.
(te-)-Ve
(te-)-Va
cat.III
geogr.naam
(plt-)
(us[e]-)
-ott
-te
met redpl.








-
-





-lirat

-ert (-erte*)
-inet (-inete*)
-Vte
(te-)-Vte
(te-)-Vte
-
-
-
-

-
-
-attiy (-atte*)
-lirat
-'kurrete
-erte (-ert*)
-inete (-inet*)
-Vte
(te-)-Vte
(te-)-Vte
-
-
-
-
-
-
-
-VV(V)eindigend op twee of meer vocalen
-V'Veindigend op vocaalglottisslagvocaal
-CC(C)eindigend op twee of meer consonanten
-2Cconsonantverdubbeling
-eparagogische e (klinkt als schwa; voorafgaande vocaal lang)
-esuffix -e
*spreektaalvorm
-geen resultatief
add.ww.additivering van ww'n
add.zn.additivering van zn'n
lex.gelexicaliseerd vdw

 

STERRENBEELDEN
  (spr) (vakjargon)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
20 jan - 18 feb
19 feb - 20 mrt
21 mrt - 19 apr
20 apr - 20 mei
21 mei - 21 jun
22 jun - 22 jul
23 jul - 23 aug
24 aug - 23 sep
24 sep - 23 okt
24 okt - 22 nov
23 nov - 21 dec
22 dec - 19 jan
Waterman
Vissen
Ram
Stier
Tweeling
Kreeft
Leeuw
Maagd
Weegschaal
Schorpioen
Boogschutter
Steenbok
Knurfelater
Fisas
Ramiy
Stajir
Teranty
Krefet
Lee
Vergiy
Drak-tiyn
Srpyre
rcatjen
Kolini-mitree
Aquarys
Pisces
Arjes
Tores
Geminiy
Cnser
Le
Virgo
Libra
Scorpj
Sagitarys
Capricrnes

 

WERKWOORDSTIJDEN: schematisch overzicht
soort tijd dt+ww-sx volgorde opmerkingen
neutraal eS-V-O te interpreteren als presens/preteritum/futurum
definitief 1 e
a
a
S-O-V
S-V-O
S-O-V
ongemarkeerd preteritum
vaag gemarkeerd preteritum
sterk gemarkeerd preteritum
definitief 2 oS-V-O plusquamperfectum
toekomend 1 e V-S-O ongemarkeerd futurum
di + u S-V-O vaag gemarkeerd futurum met "plan"
di + e S-V-O korte spreektaal-zinnen
toekomend 2 di + uiS-V-O ...
toekomend-
definitief
aV-S-O perfect-futurum
aoristus oS-V-O feitelijk modale variant van def.tijd 2, gebruikt in een context zonder niveauverschil
irrealis uiS-V-O feitelijk modale variant van def.tijd 2, die aangeeft dat de gebeurtenis niet plaatsvond

 

TRAPPEN VAN VERGELIJKING: algemeen schema
vergrotende trap
overtreffende trap
trap van onvermatigheid
groter = hupster terat (1)
[het] grootst = hupster oras (1)
te groot = hupsterr (2)
verkleinende trap
minste trap
minder groot = hupster oiba (1)
[het] minst groot = hupster tom (1)
(1)zie dit woordenboek voor de gevallen waarin een trap niet met terat/oras/oiba/tom gevormd wordt, maar op onregelmatige wijze.
(2)trap v overmatigheid wordt met resultatief gevormd.

 

1niv u {PV} {SX.vz} pass. verbaal
enk
mv
grs
grs
gs
gs
grse
grse
grsere
grsane
(dl= Zuid-Liftka/Tigof/Lomky)

2niv u {PV} rs (modern) rs (arch)
  kirnem kiyrnemm kirnemm

 

1niv wij {PV} pass. verbaal
standaard-Spok
Tigof/Lomky
kirro
kirros
kiyroe
kiyross
kirrane
kirrose

 

{WN} enk zich actief rs {SX.vz} passief
1/2
3
 
 
 
C (bezield)
C/S (zaak)
A/SC
sen
sen
frart/sen
efa
senne
senne
senne
efae
[siyn]
[siyn]
siyn
 
prap
prap
prap
prap

{WN} mv zich actief rs {SX.vz} passief
1/2
3
 
 
C/S
A/SC
sena
sena
efa
senae
senae
efae
[siyn]
siyn
 
prap
prap
prap

 

1niv zij (enk) {PV} pass. verbaal
vrw
C
A/SC
eup
ef/mittof/k*
ef/k
pe
fe
fe
eppere
efere
efere
|ep/epp|
* k bij concr zn'n is vrnl spr

 

1niv zij (mv) {PV} pass. verbaal
mnl
vrw
ntr
C/S/A/SC
ps
belt
ps
tem/efs
pse
biylte
pse
tiymme/fe*
psene
beltene
psene
temane
* fe is vrnl spr en minder formele schr

 

© (2000) De Twee Hanen v.o.f. Kimswerd The Netherlands

DICTIO