Het compleetste woordenboek voor de Spokanische taal. Met regelmatige updates en links naar het Spokanisch Archief.	Woordenboek Spokaans-Nederlands | Nederlands-Spokaans Home       Legenda       Hoofdmenu SPARC       Taalmenu SPARC
Spokaans—Nederlands     A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Nederlands—Spokaans     A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

z:: (naam vd letter Z) ze {C}. zaad:: moflabiy {C/S}; geheel op zwart ~ zitten: ef lelperre calyje éfti traiy smurf. zaadje:: (=zaadkorrel) mofla-skât {C}, moflatiyn {C}. zaadkorrel:: (=zaadje) mofla-skât {C}, moflatiyn {C}. zaag:: krâtša {C}. zaagbek:: (vogel) skrâgt {C} (L. Mergus); grote ~: hupster skrâg (L. M- merganser); middelste ~: belt skrâgt (L. M- serrator). zaagblad:: (plant) uobi {C} (L. Serratula tinctoria). zaagsel:: krâtše-tâmlek {S}; (=hersenen) ÿrgiÿtt {S} (pop). zaagsnede:: ororos {C}, krâtše-lÿnt {C}. zaaien:: (v zaad) mofle {K; gst= moflet}; (strooien) gisse {K}; het ~ (het strooien): gissos {C}. zaaier:: moflatjen {C}. zaaiing:: moflos {C}. zaaisel:: mofla {C}. zaak:: (aangelegenheid) pošah {C}; (=bedrijf) ÿrgott {C; mv= ergôte}; (=firma) firma {C; mv= firmâe; rsmv= firmatt}; (=winkel) misan {C}; onverrichter zake (zonder succes): ÿrpôte-xûstich {I}; gedane zaken [nemen geen keer]: klótarus tiyns [melde tijâ]; ter zake van: frópjÿ tiyns rifo (vz-uitdr); ~ zijn om: »nodig. zaakkennis:: (kennis van zaken) tiyn-tiff {C}. zaal:: zalas {C}. zaalwachter:: (=suppoost) zalas-gert {C}. zacht:: (niet hard; lett) wâvet {I}; (=week) plurtiy {I}, vjent {I}; (=week; vrnl fig) mârve {I}; (=mild) njabo {I}; ~[jes] (stilletjes): plurt {I}; ~/soepel/week voorwerp: jiÿtu {C} (klomp deeg, kwal ed). zachtheid:: (=weekheid) vjentiy {A; mv=enk}; (=mildheid) njabo {Aef}. zachtmaken:: (=weken) plurte {K}. zachtmoedig:: (=zachtzinnig) xents {I}. zachtzinnig:: (=zachtmoedig) xents {I}, smeltiy {I}. zadel:: gryde {C}, rujiy {C}. zadelen:: rujiyte {K}. zadelmaker:: gryderif {C}, rujiyrif {C}. zadelzwam:: grote ~: ripâlsa-missis {C; mv= --missisa} (L. Polyporus squamosus); kleine ~: Recca-missis {C; mv= --missisa} (L. P- tuberaster). zagen:: krâtše {K}, orore {K}; het ~ (gezaag): krâtšos {C}, ororos {C}; in stukken ~ (afzagen) ororÿne {K}; in stukken gezaagde boom: krâtstiyn {C}. zagerij:: (=houtzagerij) krâts {C}, krâtšâs {C}. Zaïre:: Za'irr {G}. Zaïrees:: (zn: bewoner) Za'irro {Cef}; (bv) za'irr {IIef}; Zaïrese vrouw: Za'irra {Cef}. zak:: (alg) sako {C}; (=buidel) kyr {C} (dl= Lomky/Tigof); juten ~ (voor gerooide aardappels): sprokto {C} (dl= Liftka); uit de ~ nemen (vooral uit jaszak ed): idesakoe {K}; het uit de [jas]~ nemen: idesakoos {C}; in de ~ stoppen (v broek): sakoe {K}. zakagenda:: skomip {C}. zakboekje:: skomip {C}. zakcentje:: (wat zakgeld) skodrur[s] {C}. zakdoek:: nesfâsto {C; mv= nesfâstôe; rsmv= nesfâstott}. zakelijk:: ÿrgotâ {I}; ~e afspraak: ÿnâmpi {C}. zakendoen:: (business) ÿrgotos {C}. zakenman:: ÿrgót {C}. zakenwereld:: (business) ÿrgotos {C}. zakgeld:: skosmurf {S}. zakken:: (lett) blôfe {U}; het ~ (zakking): blôfos {C}; (v water) monente {U}; (voor examen) tisjane {K}; hij is voor het examen gezakt: do ef exâm tisjane. zakkenroller:: skozaft = skozâft {C}. zakkenrollerij:: oajaros {C}. zakking:: (het zakken) blôfos {C}. zaklantaarn:: skotat {C}. zakmes:: skotexo {C}. zalf:: balsem {S}, cremm {S}. zalm:: jûfâch {C} (L. Salmo salar); neusje van de ~: mynall-nurp {C}. Zambia:: Zambiy {G}. Zambiaan:: (bewoner) Zambiyny {Cef}. Zambiaans:: (bv) zambiy {IIef; mv=enk}; ~e vrouw: Zambiyna {Cef}. zand:: pleko {S}; (v strand) la {S} (poe); vol ~ (zanderig): plekót {I}. zandachtig:: (=mul) freg {I}. zandbank:: [knurfel-]góculiy {C}; (bij eb droogvallend) eba-kelbra {C}. zandblauwtje:: (plant) hâpyja-orter {C} (L. Jasione montana). zanderig:: (vol zand) plekót {I}. zandgrond:: pleko-pazzosti {Crs}. zandhaas:: (bep soort haas) pleko-aša {C} (L. Lepus arvensis). zandhagedis:: pleko-flér {C} (L. Lacerta agilis). zandhoop:: góculiy {C}. zandkool:: gewone ~: hely-huron {C} (L. Diplotaxis tenuifolia). zandloper:: zurt-messer {C}; (voorwerp met de vorm hiervan) ÿmâstiy {C}. zandmuur:: (plant) môliy-miyr {C/S} (L. Arenaria); [gewone] ~: presÿr môliy-miyr (L. A- serpyllifolia); tengere ~: fyg môliy-miyr (L. A- serpyllifolia tenuior). zandoogje:: (vlinder) bruin ~: kles-eiter {C} (L. Maniola jurtina); oranje ~: Iylmeeneëx ef eiter {C} (L. Pyronia tithonus). zandpad:: zuft {C}. zandplaat:: (bij eb droogvallende zeebodem) toopp {C}. zandspiering:: pleko-smelt {C} (L. Ammodytes tobianus). zandviooltje:: dunje-vjoly {C} (L. Viola rupestris). zandvlakte:: (ook: =woestijn) opp {C}. zang•:: (=spreek•) cha• {PX} (drukt uit dat iets mondeling, met mond/stem/zingen verband houdt); stem/zangstem: gâlbâr/chagâlbâr; gebaren/spreken: quinde/chaquinde. zanger:: chafostatjen {C}; stâgatjen {C}; (vrnl v trad Spok liederen) moilokinit {C; mv= moilokinita}. zangeres:: chafostatjena {C}; stâgatjena {C}; (vrnl v trad Spok liederen) moilokinita {C}. zangerig:: chafostiy {I}; ~ praten (zoals men op Tigof doet): tynce {U} (dl= Tigof). zanglijster:: truss {C; mv= trûse} (L. Turdus philomelos). zangstem:: chagâlbâr {C}. zangvogel:: chavogily {C}, clynkyrre {C} (poe). zanik:: (=zeurpiet) wemp {C}. zaniken:: (=zeuren) senje {U; gst= sent}, wempe {E}; ~ over: wempare {K}. zat:: (stomdronken) pici {I}; (=verzadigd) zets {I}; iemand is iets ~ (iemand heeft er geen zin [meer] in): flaju zlabiyare ón rast; ik ben de studie ~: ef stûðos zlabiyare ón gress; ik heb geld ~: gress lelperre sakos lef smurf. zaterdag:: sâmtof {Cef} (afk= st of sâm). ze:: »zij; »hen A. zebra:: (mnl/ntr) sebra {C} (L. Equus zebra). zebrapad:: (=oversteekplaats) krosos {C}. zede:: trojy {C}; (=gewoonte/traditie) yblo {C}; volgens algemene ~n of gewoonte (traditioneel): ybloiy {I}. zedelijk:: (=zedig) troja {I}. zedelijkheid:: trojaiy {A; mv=enk; rs= trojatt}. zedenleer:: trojy-painos {A}. zedig:: (=kuis) troja {I}. zee:: (=oceaan) zé {C}, rutôs {C}, zy[e] {C} (arch/poe/dl= Tigof/Lomky); woelige ~: otûser {C}; op ~: tezéa {I}; op [volle] ~: fes ef [hardlap] zé. zeebad:: (het baden in zee) zé-wik {C; mv= zé-wika}; (badplaats aan zee) zé-wiksÿr {C}. zeebies:: sel-stâ {S} (L. Scirpus maritimus). zeeden:: zé-sparot {C} (L. Pinus pinaster). zeedistel:: blauwe ~: zé-nydapâpšérr {C} (L. Eryngium maritimum). zeeëend:: zwarte ~: zjol-ÿndre {C} (L. Melanitta nigra); grote ~: frÿcc-zjol-ÿndre (L. M- fusca). zeeëngte:: zé-slit {C}. zeef:: néfâc {C}. zeefruit:: zé-gÿtliy {Sef} (vis en schaaldieren als voedsel). zeegevecht:: (=zeeslag) rutôs-strett {C}. zeegras:: knurfel-kles {S} (L. Zostera marina); (alg: aan zee groeiende grassoort) zé-kles {S}. zeehond:: gewone ~: knurfel-hurt {C} (L. Phoca vitulina); kleine ~: mrôge-hurt (L. Ph- hispida); grijze ~ (kegelrob): rûp {C} (L. Halichoerus grypus). zeekat:: sepja {C} (L. Sepia officinalis). zeekoe:: knurfel-knok {C} (L. Trichechus manatus; T- latirostris). zeekraal:: (plant, ook als groente) selpôlt {C/S} (L. Salicornia europaea). zeekreeft:: iyðôn {C} (ihb Atlantische zeekreeft (L. Homarus atlanticus)). Zeeland:: Zeelandes {G}. zeelt:: plivve {C} (L. Tinca tinca). zeem:: âfjera {C}. zeeman:: (=zeevaarder) zéer {C}. zeemeermin:: aille |aille/wille| {C}. zeemeeuw:: vélp {C}. zeemijl:: (1852 m) zé-myle {C} (afk= Zm of Z of Z [Zm]). zeemleer:: (lap) âfjerafâsto {C; mv= âfjerafâstôe; rsmv= âfjerafâstott}. zeenaald:: quda-fisa {C} (L. Syngnathus); grote ~: mintepot quda-fisa (L. S- acus); kleine ~: portâ quda-fisa (L. S- rostellatus). zeep:: sep {S}; stuk ~: sep {C}. zeepaardje:: belt-lûf {C}. zeepaling:: merdlôk {C} (L. Conger conger). zeepkruid:: lukte-krutt {C/S}, sep-krutt {C/S} (L. Saponaria officinalis) (gebruikelijker is de naam lukte-krutt). zeepost:: karé-pôst {C} (afk= k/p). zeeprik:: (vis) zé-lôbâslÿg {C} (L. Petromyzon marinus). zeepsop:: [sep-]bÿm {S}. zeepzwam:: sep-missis {C; mv= --missisa} (L. Tricholoma saponaceum). zeer:: (=erg) graviy {I}. zeeraket:: (plant) zé-rôket {C} (L. Cakile maritima). zeereis:: zé-tupplip {C}. zeerover:: pirata {C}. zeescheepvaart:: mipnjebopiy {C}. zeeslag:: (=zeegevecht) rutôs-strett {C}. zeespiegel:: zé-jakars {C}. zeesteensnoek:: zé-kaklôbes {C} (snoekachtige vis, vrnl langs Zverostakust en in de Leije en Trendon) (L. Esox marinus). zeester:: (alg) zé-plinker {C}; gewone ~: presÿr zé-plinker (L. Asterias rubens). zeestraat:: strett {C}. Zeeuw:: Zeelando {Cef}. Zeeuws:: (bv) zeelandes {IIef}; ~e vrouw: Zeelanda {Cef}. zeevaarder:: (=zeeman) zéer {C}. zeevaart:: rutôsâs {C}. zeevenkel:: sel-kolinixog {C} (L. Crithmum maritimum). zeevis:: (ntr) zé-fisa {C}. zeewaardig:: rutôs-âp {I}. zeewater:: zé-knurfel {S}. zeewier:: zé-dyek {C/S}. zeewolf:: (vis) leldufja {C} (L. Anarhichas lupus). zeeziekte:: zé-kinâ {SC}. zeg:: ~! (uitroep met nieuwswaarde) iff!; ik heb de bus gemist, zeg!: iff, gress ef gerlas ufspre!; (hè!: aandacht trekken) we!; zeg, kom je nog?: we, arfine tu dus?. zege:: dótân {SC}. zegel:: (=waarmerk) ségg {C}; (afdruk) séggos {C}. zegelafdruk:: séggos {C}. zegelen:: (=bezegelen) ségge {K}. zegelrecht:: ségge-rigt {C}. zegelring:: gorbas {C}. zegen:: signe {SC}; (Erg) mâglos {A}. zegenen:: signere {K; vdw= sigen}; (Erg) mâgle {K; gst= mâgel of mâgg}; gezegend zij de man: sigen armt ef merater. zegening:: signeros {A}; (Erg) mâglos {A}. zegenstaf:: (gehanteerd door een priester tijdens een Erg-ritueel) [ennucoriy-]sproa {C; rs= --sprót}. zegepraal:: déhâr {C}; déhâros {A}. zegevieren:: déhâre {E}. zegevierend:: (lett: =triomfantelijk) déhâriy {I}. zegge:: (plant) carex {S} (L. Carex); gewone ~: doffiy carex (L. C- nigra); hangende ~: menkeratelira carex (L. C- pendula); zeegroene ~: svenk carex (L. C- flacca). zeggen:: ~ tegen: reppe ón {K}; het ~: reppos {C}; (beleefdheidsfrase) wat zegt u? (als je iemand niet verstaan hebt): hâje?; fit elleria!?, fit eller!?, fittel? (spr/dl= Berref); lachend ~: mârsâne {K}; snikkend/huilend ~/vertellen: pvente {K}; iets te ~ hebben: ef lelperre prés {SC}; iets te ~ weten: ef tiffe prés {SC}; dat is te ~, dat wil ~: ef/kâ melde prés {SC}; je zou niet ~: stus zjoffecû nert; je zou niet ~ dat hij mijn broer is: stus zjoffecû nert, do meldelira kost frera; met deze sneeuwstorm zou je niet ~ dat het zomer is: mip dena urrvu stus zjoffecû nert, ef meldelira kormondô; zoals gezegd: fara reppos {C}; om zo te ~ (in feite; anders uitgedrukt): reppany {I}; dat wil ~ (of te wel): mefrelira {I}; (sprkw) wie A zegt moet ook B zeggen: stus nert pliyfonecû ef slofaro ðÿm sist. zeikerd:: (ontstellende zeurpiet) csulnes {C}. zeil:: (=dekzeil) réng {C}; (vrnl v schip) sail {C}; (v schip/molen) ómer {C}. zeildoek:: ómerfâsto {C; mv= ómerfâstôe; rsmv= ómerfâstott}. zeilen:: saile {U}; ~ op/in/over (bezeilen): lâsaile {K}. zeilmaker:: ómerrif {C}. zeilmakerij:: ómerrifâs {C}. zeilschip:: ómerka {C}. zeilsport:: sail-sport {C}. zeis:: lÿ {C; mv= lÿje}. zeker:: (=bepaald) serten {I}; op ~e dag: iftams'ter tof; (=wel) iftam {III}; hij komt ~?: aftel do arfine iftam?; (=vast) ârt {I}; een ~e, vaste toekomst: eft ârt arfinvelk; (=beslist) brôep {III}; ~ weten, ~ zijn van: brópiffe {K}; (zonder twijfel) ~ zijn van: fiypÿe {K; vdw= fiyper}, aroe {K; gst= arot}; ik ben ~ van zijn schuld: gress fiypÿe groft šâftros; zijn schuld waar ik ~ van ben: groft šâftros, fiyper pai gress; zijn schuld waar men/iedereen ~ van is: groft fiyper šâftros. zekerheid:: hôfru {C}; ~ hebben met betrekking tot: fiypÿe {K; vdw= fiyper}. zekering:: (=stop) fûst {C}. zelden:: lendiy {I}, lett {III} (dl= Centraal-Berref). zeldzaam:: (=sporadisch) ðerunt {I}. zelf:: (enk/mv) quandro {III; rs-enk= quandroe; rs-mv= quandross}; (mv: poe/deftig) quandros {III; rs= quandross of quandroses (poe)}; (poe/deftig; in combinatie met sena (mv)); (als versterking v subj:) hij zegt het ~: do reppe ef quandro = quandro do reppe ef; (met karakter v obj:) hij wast zich~: do sen lukte quandro; hij heeft zich~ gewassen: do sen quandro lukte; ze bedriegen zich~ en Elsa: óps sena ustjâge quandro ur Elsa; Mariy wast zich~ schoon: Mariy sen lukte quandro lo clenn; ze wassen zich~: óps sena lukte quandro/quandros; (passief met quandro als zinskern:) Petriy wast zich~ (gezien als een automatische handeling, buiten de wil vd agens om): quandro prap luktelije pai Petriy; we bedrogen ons~ (eig. "we werden door onszelf bedrogen"): quandro prap ustjâgelije pai kirro; (rs evtl samen met rs-vorm v wn om emfase uit te drukken; vgl oplopende emfase:) hij schiet zich dood/hij schiet zich~ dood/hij schiet zich~ morsdood: do senne šote/do senne šote quandro/do senne šote quandroe; ze schieten zich~ morsdood: óps senae šote quandross/quandroses; »zich; (eigen) dres {II}, ðÿr {II}; het boek van hem ~ (zijn eigen boek): groft dres/ðÿr mimpit. zelfbediening:: dres-harbos {C} (afk= DH). zelfbedieningszaak:: (alg) dres-harbos-misan {C}; DH-misan {C}; (groot: =warenhuis) misansért {C}. zelfbeeld:: dres-tjef {C}. zelfbeheersing:: quandrowehaff (quandroehaff) {C}; ~ verliezen (opvliegen): gâmpe {U}. zelfbehoud:: quandropoir {C}. zelfbestuur:: dres-lytt {C}. zelfbevestigend:: dres-nalalôf {I}. zelfbewust:: kafpjohell {I}. zelfde:: (gelijke) monta {I}; zij gebruiken het ~ servet: óps kelde ef monta motrikfâsto; het/de ~ ... als: ef monta ... své; het~/de~ zijn [als]: ef melde fraji [své]; ze wonen in één en het~ huis: óps zâre fes ef fraji meldelira sért; hij leest het ~ boek als ik (hetzelfde exemplaar): do trempe ef monta mimpit své gress; (ander exemplaar, maar v zelfde type) een ~ ... als (net zo'n) eft loiy ... lo; ik heb een ~ (net zo'n) broek gekocht als jij aanhebt: gress eft loiy bof lorerde lo tu lelperre-armt; hij leest een/het~ boek als ik: do trempe eft loiy mimpit lo gress (dwz met dezelfde titel, NIET hetzelfde exemplaar). zelfdoding:: (=zelfmoord) quandrokoffona {C}. zelfgenoegzaam:: dres-zovert {I}. zelfkant:: aan de ~ vd maatschappij (asociaal): blôfor {I}. zelfmoord:: (zelfdoding) quandrokoffona {C}; (volgens Erg-ritueel) zakoba {SC}. zelfopofferend:: ~e liefde (verliefdheid waardoor men geheel in beslag genomen wordt): pelcan-rovretos {A}. zelfopoffering:: koba {SC}. zelfreproducerend:: quandro-reproduserelira {I}. zelfrespect:: ðÿr-respecc {SC}. zelfs:: calyje {I}. zelfstandig:: mainklotâ {I}; (zonder verzorgende familie) târk {I}; ~ naamwoord (taalk: =substantief): tiynelder {C}, supstantiviy {C}; als ~ naamwoord (taalk: substantivisch): supstantivise {I}; ~ voornaamwoord (taalk: in dit woordenboek gemerkt met "{ZV}"): stusoroni {C}. zelfstandige:: (iemand met een vrij beroep) mainkloitoh {C}. zelfstandigheid:: mainklotâiy {A; mv=enk; rs= mainklotâtt}. zelftest:: dres-testos {C}. zelfverdediging:: quandronarân {C}. zelfverloochening:: dres-kafquennos {A}. zelfvertrouwen:: ðÿr-trustos {A}. zelfverwijt:: dres-cÿrézos {A}. zelfzucht:: (=egoïsme) quandroproba {C}. zemelen:: (mv) liyk {S}. zemen:: (=lappen: v ramen) glântre {K; gst= glânter}. zendeling:: zâlbinasatjen {C}. zenden:: (=versturen) zâlbinase {K}; iets ~ aan/naar iemand: ef zâlbinase flaju ón rast; voor zich uit ~/sturen: zâlbinase-furt {K}. zender:: (radio/TV) strâless {C; mv/rsmv= strâlesses}; zie ook Zenders in . zending:: (wat gezonden wordt) zâlbinastiyn {C}. zenegroen:: kruipend ~: ajuga {C} (L. Ajuga reptans). zenuw:: jaðo {C}. zenuwachtig:: (=nerveus) nervoss {I}. zenuwen:: (=nervositeit) nervossiy {A}; het op zijn ~ krijgen: ef tasse fes nervoss-tiyn {C}. zenuwstelsel:: nerfas {C}; opast rifo jaðo {C}. zes:: sers {TW}. zesendertig:: rân {TW}; (rekenkundig) dursa-sers {TW}; (rân gevolgd door ENKELvoud) ~ boeken: rân mimpit = dursa-sers mimpits. zestig:: main-hent-main {TW} (=10+5x10); (rekenkundig) sersa {TW}. zet:: snep {C}; (bij schaken) met {C}. zetel:: (gestoelte: lett/fig) hÿkot {C}; (fig) stull {C}. zetelen:: (v instantie: ergens gevestigd zijn) feldre {U; gst= felt; wst= feld•}; de FYSP, ~d in Gÿrô: ef FYSP, feldrelira ber Gÿrô. zetkast:: plašelot {C}. zetmeel:: melle {S}. zetpil:: bliyf-piyl {C}. zetsel:: (v letters) plašos {C}, rojitos {C}. zetten:: (plaatsen) ðobiyre {K}; (letters/krant) rojite {K}, plaše {K}; het ~ (v letters): plašos {C}; (koffie/thee) brue {K; vdw= brûs}; uit een woning/kamer gezet worden: idesmyle {K} (pop); de student wordt uit zijn kamer gezet: ef stûdent idesmyle sener mittus; in elkaar ~ (=monteren: v kast ed, uit losse onderdelen): zléfpaine {K}. zetterij:: rojitos {C}. zeug:: (vrw varken) plót {C}. zeulen:: (moeizaam sjouwen) synne {E}. zeuren:: ûmše {U}; (=klagen) zycesike {U}; (=zaniken) wempe {E}, senje {U; gst= sent}; ~ over: wempare {K}. zeurpiet:: (=zanik) wemp {C}; (=lastpost) talma {C; mv= télmen}; ontstellende ~ (zeikerd): csulnes {C}. zeven:: (ww) néfâce {K}. (tw: 7) heferg {TW}; (evtl gevolgd door ENKELvoud) ~ boeken: heferg mimpits = heferg mimpit. zevenblad:: biyšôp-lofa {C} (L. Aegopodium podagraria). zevenster:: (plant) heferg-star {C} (L. Trientalis europaea). zeventig:: rân-tenerg-sers {TW} (=36+28+6); (rekenkundig) hefergsa {TW}; in de jaren ~: lóf ef tenrân-zempers; lóf ef hefergsa-zempers. zich:: (ook mezelf; jezelf; uzelf; onszelf) {WN} enk actief rs {SX.vz} passief 1/2 3       C (bezield) C/S (zaak) A/SC sen sen frart/sen efa senne senne senne efae [•siyn] [•siyn] •siyn   prap prap prap prap {WN} mv actief rs {SX.vz} passief 1/2 3     C/S A/SC sena sena efa senae senae efae [•siyn] •siyn   prap prap prap (idioom) (wn staat vóór predikaat, ook als wn een echo is:) ik was me: gress sen lukte; wij wassen ons: kirro sena lukte; we mopperen op onszelf: kirro sena siytinte; ik geef het boek aan mezelf: gress sen kette ef mimpit; hij is het ermee eens: do sen vone ef; zij scheren zich: óps sena râše; het huis bevindt zich naast de fabriek: ef sért sen/frart wâfersence kusamat ef fabriyk; de huizen bevinden zich naast de fabriek: ef sérts sena wâfersence kusamat ef fabriyk; de aarzeling maakt deel uit van zijn verbijstering: ef cecÿros efa kanase armt groft miparfinos; (wn staat vóór alle determinanten en nert:) jij wast je niet: tu sen nert lukte; jullie wassen je niet: tu sena nert lukte; hij zal zich niet wassen, omdat de geiser kapot is: do sen nert di ma luktu, ef hindepip tirdusilóme; (ww'n met zowel een obj als een echo:) de heks verandert zichzelf in een kikker: ef groller sen trânsformere ón eft fors; de heks verandert de jongen in haarzelf (= de jongen krijgt de gedaante vd heks): ef groller sen trânsformere ef 'jan; de heks verandert zichzelf: ef groller sen trânsformere; (resultatief:) hij schiet [op] zichzelf/hij schiet zichzelf dood: do sen šote/do senne (rs!) šote; ze hebben zichzelf doodgeschoten: óps senae (rs!) šote; (tdw:) het zichzelf wassende kind (dat zichzelf wast): ef sen luktelira efanty; (in 3p is de gereduceerde vorm •siyn bij vz's verplicht; in 1p en 2p kan ook een pv gebruikt worden:) hij slaat de muggen van zich af: do byte ef nodâs trâksiyn; we slaan de muggen van ons af: kirro byte ef nodâs trâksiyn = kirro byte ef nodâs trâk kirro/uftel; voor wie heeft hij de atlas gekocht? - voor zichzelf: do ef attar lorerde fân lomp? - fânsiyn quandro; (passief:) ik sloof me voor hem uit (lett: "voor hem wordt door mij zich-uitgesloofd"): do prap miptreskelitâ pai gress; over de belastingverhoging wint hij zich op: ef tâx-kafpainos prap e'umonarelije pai do; (valse passief, waarbij het obj ontbreekt:) er worden hier veel vergissingen gemaakt: blul prap na'ôfelije ófe pert gy; er wordt hier zelden door vrouwen (lett: door hen (vrw)) gesolliciteerd: blul prap sôlisiterelije biylte lendiym gy; (voor de [genominaliseerde] infinitief:) zich wassen is een dagelijkse bezigheid: ef prap lukte melde eft toftas painos; ik weet dat hij zich verheugt in het uitstapje: gress tiffe doex ef prap ÿpanôzjecos enn ef belt-tupplip; (ook als woordenboekvorm) zich wassen: prap lukte; solliciteren naar: prap sôlisitere tukst. zicht:: zerfiy {A; mv=enk}; op ~: lo zerfiy; in ~: fes zerfos {A}. zichtbaar:: zerfan {I}, zerfatt {I}. zichtbaarheid:: zerfaniy {A; mv=enk}. zichzelf:: uit ~ (self-supporting): frartiy {Cef; mv=enk}: (nominalisatie v frart); de auto begint uit ~ te rijden: ef oto finne beri ufire lo ef frartiy; Spokanië kan voor ~ zorgen: Spooksoliy melde ef frartiy; »zelf; »zich. zieden:: (koken: zeep/zout) tjondere {K}. ziedend:: (=woedend) st[r]âkenn {I}. ziek:: (alg) kinur {I}, kinn {I} (pop), stóf {I} (pop); beetje ~ (niet helemaal in orde): tokinur {I}; (=beroerd) wâzeniy {I}; ~ zijn: kinure {U}; (in de lappenmand zijn): ef pónze lem brÿdâs; mocht men ~ worden (in geval van ziekte): kinurami {I}. zieke:: (=patiënt) wâzer {C}, kinet {C}. ziekelijk:: kinurerÿ {I}; (fig: =ongezond) nehelt {I}. ziekenauto:: (=ambulance) kinânolac {C}. ziekenfonds:: kinfônts {C}. ziekenhuis:: hôspitalo {C}, hôs {C} (pop); (arch) kinsért {C}; zie ook Ziekenhuizen in . ziekenverpleging:: otÿeren {C}. ziekenzaal:: kinet-zalas {C}. ziekte:: kinâ {SC}; in geval van ~ (mocht men ziek worden): kinurami {I}; ~ vaststellen (diagnose stellen): oôntare {U}; ziekte||gezondheid: mófiy {Aid; mv=enk}; een ziekte: eft graviy mófiy; een ernstige ziekte: eft terat graviy ki mófiy; een onbekende ziekte: eft mófiy, Neeftôs nert tiffelira. ziekteverlof:: kinâ-geldros {C}. ziel:: ÿrgô'iyc {SC}; (Erg) nâf {SC}. zielepoot:: (=stakker) ostral {C} (pop). zielig:: (=aandoenlijk) ostraliatan {I}; (=arm) pôrer {I}. zielloos:: (=ontzield) idenâfor {I}. zieltogen:: ulliye {E}. zieltogend:: vâstyf {I}. zieltoging:: ulliyos {C}. zien:: (met de ogen waarnemen; ook =kijken) zerfe {K}; teffe {K} (arch/poe/dl= Peg); het ~: zerfos {A}; (kijken naar: TV/film/toneel) lutterafe {K}; ik zie hem opeens: gress bzaée do ðÿm vraboos; tot het einde toe ~ (=uitzien): dÿfo-zerfe {K}; (fig) zie je nou wel?: baxessecû tu ral?; ik krijg nooit iets te ~: gress pónze kvâ eft zerfe-tiyn ón flaju; niet goed kunnende ~ (slecht van gezicht): slézerfiy {I}; zonder ge~ te worden (ongezien): ðÿm/šâm eittass {C}; niet om aan te ~ (=afzichtelijk): zerfe-gift {I}; (fig) niets ~ in: ef zerfe flâjû fes; de minister ziet niets in het nieuwe plan: ef menester zerfe flâjû fes ef kleter arpinzol; (=ontmoeten) méte {K; vdw= méts}; te vaak ~ (overlopen; [te] vaak bezoeken): pâltzerfe {K}; tot ~s!: carynn!; mip ef canazâ!; tukst zerfelira!; laten ~ aan ([ver]tonen): šove ón {K}; eruit ~ als (=lijken [op]) loke {K}; ef melde zerfelira; Elsa is ouder dan ze eruit ziet: Elsa melde liftkar terat dus loke; ze ziet eruit als een hoer: eup melde zerfelira eft lofân; het ziet ernaar uit dat het gaat onweren (er lijkt onweer te komen): ef melde zerfelira eft tómaros; eruit ~ als: zerfe lo {U} (arch/poe/dl= Peg); de stamppot ziet eruit als kots: ef brûe zerfe lo côšos (vrnl concrete gewaarwordingen); (moeite doen) ik zal het ~ te krijgen: vende gress hennâ, den pónze ef; hij moet zich ~ te vermaken: do ventât hennâ, den sen anie. ziens:: tot ~!: carynn!; mip ef canazâ!; tukst zerfelira!. zier:: hij begrijpt er geen ~ van: do unere ef grulótser danšos; do unere nÿf lÿn šotiys. ziezo:: ~! (dat zit erop!: na voltooiing v iets): kâ tiyn melde!; ef rât bzaéjer!. zigeuner:: sygeno {C}; (=nomade) nomâde = nomâte {C}. zigeunerin:: sygena {C; mv= sygenas}. zigzag:: siksak {I}. zij:: (pv: 3enk-vrw) 1niv {PV} pass. verbaal vrw C A/SC eup° ef/mittof/kâ* ef/kâ épe ófe ófe eppere efere efere ° |ep/epp| * kâ bij concr zn'n is vrnl spr (idioom) ~ ziet Petriy: eup zerfe Petriy; Jân en ~: eup Jân = Jân ur eup; ~ die aardig is: flifados eup; ~ die lacht: obezjerelira eup; (als samenvatting v familieleden:) ~, de zuster van Jân: ef eup sour rifo Jân (eup is hier een soort add); (passief:) ~ wordt geplaagd: blul vâpjelije épe; (consideratief/indirecte imperatief:) laat ~ het boek [eens] lezen: trempe-épe ef mimpit; (verbalisatie:) ~ was het; dat was ~: ef eppero; ~ is de moeder: ef sientur eppere; ~, mijn zuster: kost epperelira sour; ~, mijn vroegere werkster: kost epperor mingatra; (benadrukt:) ZIJ wil wel helpen: ef eppere, té cÿrtiravy iftam; (algemene bewering, samen met inf:) ~ is er niet voor om zulke karweitjes op te knappen: ef nert eppere beri nie sest qundrés; (arch: met object:) ~ met/en haar vriend: ef eppere sener frint; (concr zaken:) ~ (= de vergadering) is nog niet afgelopen: ef/mittof melde strâ dlett. (pv: 3mv) 1niv {PV} pass. verbaal mnl vrw ntr C/S/A/SC óps belt óps tem/efs ÿpse biylte ÿpse tiymme ópsene beltene ópsene temane 2niv »hen A (idioom) ~ (mnl/ntr) zien Petriy: óps zerfe Petriy; ~ (vrw) zijn ongesteld: belt melde luft ef kvâlo; ~ die aardig zijn: flifados óps/belt; ~ die lachen: obezjerelira óps/belt; (als samenvatting v familieleden:) ~, de kinderen van Jân: ef óps efantys rifo Jân; ~, de zusters van Tek: ef belt sours rifo Tek (óps en belt zijn hier een soort add'n); Petriy en zijn gezin (indien er buiten P. nog meer mnl personen deel v zijn gezin uitmaken): óps Petriy = Petriy ur óps; (passief:) ~ worden geplaagd: blul vâpjelije ÿpse/biylte; (consideratief/indirecte imperatief:) laten ~ (vrw) het boek [eens] lezen: trempe-biylte ef mimpit; (verbalisatie:) ~ waren het; dat waren ~ (vrw): ef belteno; ~ (mnl) zijn de dieven: ef zâfts ópsene; ~, mijn broers: kost ópsenelira freras; ~, mijn vroegere vriendinnen: kost beltenor frintÿ; (benadrukt:) ZIJ (zaak: auto's) hebben een dieselmotor: ef temane, té lelperre eft diesel (enk!); (algemene bewering, samen met inf:) de vrouw is er om [de] kinderen te baren: ef mosjeusz beltene beri myzâle ef efantys; (arch: met object:) ~ met/en hun vrienden: ef ópsene sener frints; (zaken:) ~ (= de schuren) moeten nodig geschilderd worden: tem/efs mennirre eft lamir verfutos; ~ (= de vergaderingen) duren altijd heel lang: tem/efs zurrere riyfain terat pert ki. zijde:: (=[zij]kant) ovap {Cef}; andere ~ (=achterzijde) gep {C}; andere ~ (v straat/rivier ed): ponta {C}; aan beide ~en (aan weerszijden): perdÿrovap {III}; aan beide ~en van/langs: perdÿrovap {VZ} (plaats/richting); aan beide ~en van de grens: perdÿrovap ef fini; het water stroomt aan weerszijden langs het rotsblok: ef knurfel vende perdÿrovap ef lôbâ; aan beide ~en omgeven (ingeklemd): jater {I}; aan deze ~, aan de ene ~ (lett): kusamivap {I}; aan die ~, aan de andere ~, aan gene ~ (lett): kusamavap {I}; aan alle ~n: cradefovap {III}; van de ~ van (fig): mip ef ovap rifo (vz-uitdr). (textiel) sÿt {S}; van ~ gemaakt (zijden): sÿta {I}. zijdelings:: (lett) ovapiy {I}; (=indirect) nedirecc {I}. zijden:: (van zijde gemaakt) sÿta {I}. zijderups:: sÿt-ljôl {C}. zijdevlinder:: sÿt-qugier {C} (L. Bombyx mori). zijkant:: »zijde A. zijn:: (ww) (alg) melde |mÿ/me| {K}; het is zondag: ef kôbotof farte; het is Pasen: Pask farte; voor mij is hij een oplichter: gress melde uberelira eft ustjâger rifonn do; als het ware: na ef zerfe (afk= n.e.z.); kurrelira trufôe (afk= k.tr.); (koppelww bij add kan vervangen worden door verbalisatie-sx •e:) hij is blij: do melde glado = do gladoe; (bij generische uitingen liever •e dan koppelww:) een slecht paardetuig is pijnlijk: goe tildâ toðérÿs ÿkatelye; (hulpww vd def tijd) •a/•o: de schepen ~ gezonken: ef karés zalatta/zalatto; hoe het ook zij: fara fit meltât. (bz) (3enk-mnl/ntr/concr) groft {BZ}; (3enk-abstr/semc) ust {BZ}; (reflexief) sener {BZ} (met [deel v] zinskern als antecedent); ik lees ~ boeken: gress trempe groft mimpits; hij leest ~ [eigen] boek: do trempe sener mimpit; hij blijft thuis omdat ~ moeder ziek is: do tinde fesért, janof sener sientur kinure; Mâx en ~ vriend wandelen in het bos: Mâx ur sener frint mirre ânt ef wuma; de stoel is oud - Jân wil ~ zitting bekleden: ef ferdu melde liftkar - Jân lâfâstoavy groft felt; (nominalisatie) (mnl/ntr/concr) groftiy {Cef; mv=enk}; (abstr/semc) ustiy {Cef; mv=enk}; (reflexief) seniy {Cef; mv=enk}; de/het ~e; die/dat van hem: ef groftiy; ef ustiy; ef seniy; mijn boeken en de ~e: kost mimpits ur ef groftiy; ik lees mijn boek en hij leest het ~e: gress trempe sener mimpit ur do paine ef seniy; hij denkt er het ~e van: do miype ef seniy; (samentrekking) ~ ene: groft ére = grofté {BZ}; (als slechts 1 exemplaar bedoeld wordt ve lichaamsdeel/orgaan/kledingstuk waarvan we er meer dan 1 bezitten:) zij knijpt in ~ [ene] arm: eup chiype armt groft ére milâ = ... armt grofté milâ. zijspan:: ovapnolac {C}. zijstraat:: mirra-ef-ovap {C}. zijtak:: (v spoorlijn/rivier ed) ovap-ÿrra {C}; (v familie) nefuproje = suuproje {C}. zijwaarts:: ovapÿr {I}. zijwind:: ovap-omelech {C}; met ~: fes ovap-omelech. zilt:: sel {I}; het ~e nat (de zee): ef sel wik. zilver:: šifer {Sef}; stuk ~: šifer {Cef}; van ~ gemaakt (zilveren): šifer {I}; met een laag ~ (verzilverd): lâšiferor {I}. zilveren:: (van zilver gemaakt/zilverhoudend) šifer {I}; ~ voorwerp: šifer {Cef}. zilverhoudend:: (=zilveren) šifer {I}. zilverlinde:: šifer-yvôp {C} (L. Tilia tomentosa). zilvermeeuw:: mindasnep-meve {C} (L. Larus argentatus). zilvermerk:: šifer-ségg {C} (afk= ŠS). zilvermijn:: šifer-umyn {C}. zilverpapier:: šifornin {S}. zilverplevier:: sank-plier {C} (L. Pluvialis squatarola). zilverschoon:: (plant) uas-lofa {C} (L. Potentilla anserina). zilverspar:: (alg) blakker ðôle {C} (L. Abies alba); blotter ðôle (Spok variant vd zilverspar: L. A- spocanica); Griekse ~: greka-ðôle (L. A- cephalonica); Nikko ~: Cârwÿnn-ðôle (L. A- homolepsis); Pacifische ~: tévet-ðôle (L. A- amabilis); reuzen~: frÿcc-ðôle (L. A- grandis). zilverstaartmeeuw:: šifer-trunn-meve {C} (L. Larus argenticaudatus). Zimbabwaan:: (bewoner) Zimbabiyny {Cef}. Zimbabwaans:: (bv) zimbabiy {IIef; mv=enk}; ~e vrouw: Zimbabiyna {Cef}. Zimbabwe:: Zimbabiy {G}. zin:: (taalk) sentenšo {C}; (=betekenis) ûmfral {Aef}; in dien ~: ûmfraliy {III}; (=lust) ~ hebben in/om: luste [beri] {K}; geen ~ hebben in/om: revuse beri {U}; iemand heeft er geen ~ [meer] in (iemand is iets zat): flaju zlabiyare ón rast; ik heb geen ~ meer in de studie: ef stûðos zlabiyare ón gress; een reis waar je geen ~ in hebt: eft cyriy tupplip ("reis met tegenzin"); ~ krijgen/hebben in iets: mefre luft flaju {U; gst= meff}; zonder ~/enthousiasme (ongeïnspireerd): miftsâ |..fs..| {I}; (wil) zijn ~ krijgen in: probapónze {K}; zijn ~nen zetten op: lâprogrâme {K}; (nut) ~ hebben: splônje {Upr; gst= splônt}; het heeft geen ~ om te komen: ef sen nert splônje, den arfine; (gedachte) iets slechts in de ~ hebbend: slémiypiy {I}. zindelijk:: (v baby/volwassene) sâvriy {I}; (v huis ed: schoon en netjes) nopa {I}. zingen:: chafoste {K}; zachtjes ~ (neuriën): mebje {U; gst= mepp}; in slaap ~: mûmse {K}; met uithalen ~ (uithalen): lôlte {U}; (=kwinkeleren: vogels) sâlme {U}. zink:: (metaal) usienc {Sef}; van ~ gemaakt (zinken): usienc {I}. zinken:: (ww) zalatre {U; gst= zalatt}; op het punt staan te ~: latre {U; gst= latt}. (bv: van zink gemaakt) usienc {I}. zinloos:: jegaches {I}, gâlse {I}; zinloze handeling verrichten (iets voor niets of zonder uitwerking doen): quzéše [beri] {U}, quzerše {U} (arch); het is ~ dat ik de brief geschreven heb (ik heb de brief voor niets geschreven): gress ef letra quzéše beri stinde: het is ~ (het mag/moet niet gedaan worden): ef melde furt ef knok (dikwijls als aanmaning/verbod); jouw protest is ~ (je hoeft niet te protesteren): vilt protestašo melde furt ef knok. zinnebeeld:: miypfjy {SC}. zinnelijk:: kô {I}. zinnen:: ~ op (wraak ed): zyrrele tukst {U}. zinnig:: (=zinvol) gals {I}; ~ zijn (zinvol zijn): galse {U}. zinsbegoocheling:: sinn-pógos {A}. zinsdeel:: môto {C}. zinsnede:: (passage) pâsa |pÂsa/pâsA| {C; mv= pâsaes}. zinspelen:: ~ op: ju'ecce {K}; (vager dan ju'ecce:) prae {K}. zinspeling:: ju'eccos {A}, praos {A}; een ~ op: eft ju'eccos/praos tygtja. zintuig:: sinn {C}. zinvol:: (=betekenisvol) ûmfral {I}; (=zinnig) gals {I}; ~ zijn (zinnig zijn): galse {U}. zit:: ~! (ga zitten!: tegen hond): tegta!. zitplaats:: feltsat {C}. zitten:: (alg: gezeten zijn; als contrast met "staan" en "liggen") feldre {U; gst= felt; wst= feld•}; het ~: feldros {C}; (zitten/liggen: op een HARD voorwerp) crôgte {K}; (zitten/liggen: op een ZACHT voorwerp) mezze {K}; ~ op (een stoel ed): lâfeldre {K}; »hurken; (v kleding) [goed] ~ (goed staan, passen): hûlse {U}; (aanwezig/gereed zijn; blijven) ik zit midden in de examens (ik kan alleen maar aan mijn examen[s] denken): gress melde fes eft exâm-siyclo; blijven ~ (op school): me'eke-zléf {U}; hij is in de derde klas blijven ~: do me'eko-zléf fes cÿrt dur; dat zit erop! (dat is voor elkaar!): kâ tiyn melde!; die zit! (ziezo!: uitroep na voltooiing v iets): ef rât bzaéjer!; (opjagen) achter iemand/iets heen ~ (iemand opjagen): ef nramyte rast/flaju fes ef tult; (aankomen) paine lef {Upr}; je moet niet aan die wrat ~: tu sen nert painât lef dena mûle-eit; iemand die overal met zijn vingers aan zit (peuteraar): pitsticer {C}; kind dat overal met zijn vingers aan zit: qufferte-kloitt {C; mv= --klôt}; (bevatten) fûðe {K}; het kleed zit vol vlekken: ef quât fûðe fojeldras; (eruit zien) in elkaar ~: fûðe {Upr}: hoe zit de Zwitserse economie in elkaar?: ef sanoprof ekonomiy efa fûðe kol?; (rondhangen, aanwezig zijn) pene {U}; er ~ mieren in de suikerpot: miyrûsz pene fes ef sucro-pÿt. zittend:: (leven) feldriy {I}. zitting:: (v stoel) felt {C}; (=zetel; fig) stull {C}; (fig) ziytos {C}; ~ nemen (vergadering ed): ziyte {U}. zitvlak:: (=achterste) trunntiyn {C}; (met nadruk op zitten) feldre-tiyn {C}. zo:: (alg) fit {III}; zó (op deze manier): qus {III} (schr); (=dus) své {I} (arch); wel ~: ni {III}; dat is ~!: ef dÿrše!; Elsa is niet ~ groot: Elsa nert melde fit hupster; (tussenwerpsel) zo!: iff! = iftam! (half vragend; half verwonderd); ~, ben je er eindelijk?: iff!, tu k'mamelde melkari?; zo! (voldaanheid) mÿ!; ~, dat is geregeld!: mÿ!, mittof melde quâf!; ~, ik zit!: gress feldre fit!; (afzwakking) of ~ (eig. "zoiets als"; spr: voorzichtige suggestie/onverschilligheid) felðe {OV} (enk), feltes (stoff); dan kun je met de trein komen of ~: dus tu arfinecû tjâg felðe treno; wat is hij aan het doen? - hij leest een boek of ~: do painelira kluft? - do trempelira felðe mimpit; wat drinkt Elsa? - ze drinkt melk of zo: Elsa pliyfone kluft? - eup pliyfone felðe/feltes helt; ze eten kersen of ~: óps larde feltes huldus (onverschilligheid over wat het precies is); (gevolg) ~ niet dan (anders): kûf {III}, ny {DT} (gevolg); je moet je haasten, ~ niet dan zal de trein vertrokken zijn: tu ny hurtiyrât, ef treno di meltilóme tijâ; maak je bed op, ~ niet dan word ik boos: dreumâne-tûe sener slapelsat, brâ kûf gress vrontese; ~ niet (indien dat niet het geval is): noi fit {III}; (vergelijk) ~ ... als nu; ~ ... als toen: trufôelira ral ur ... merfelira zuf; ~ aardig als hij nu is, ~ vervelend was hij vroeger: do melde flifados trufôelira ral ur iftšormt merfelira horit; ~ gespannen als hij daarnet nog naast je zat, ~ vol tedere overgave leunt hij nu tegen je aan: do felda mubâtolmo kusamat tu lâstÿrô merfelira ur do haiyrume lef ef âmpiy unkettos sumâ tu ral trufôelira; zó ... dat X: fes ..., X-lira; het regent zó hard, dat ik geen zin heb om de hond uit te laten: ef bidale fes hups, gress nert affionnoselira beri bôrade ef myl; hij is zó groot, dat hij overal zijn hoofd stoot: do melde fes hupster, groft nurp flâpselira ân; [helemaal] niet ~ ..., als ...: [pijâ] noi fit ..., fitfara ...; hij is helemaal niet ~ aardig, als jij denkt: do melde pijâ noi fit flifados, fitfara tu miype; drie keer ~ groot als ...: dur tims hupster terat dus...; twee keer ~ veel als ...: ten tims vluf dus ...; (voorafgaand aan nadere specificatie): dus fit; hij heeft hard in de tuin gewerkt; ~ heeft hij ook het gras gemaaid: do ÿrômo hups fes ef arâbe; dus fit do enn ef kles moje kerru; ~ gauw mogelijk: ðofšiy {I}; (zodadelijk) dra {I}; ik kom ~: gress arfine dra; ~ een (zo'n, zulk een) teâk {OV} (enk-concr); sest {OV} (enk-semc/abstr; stoff; mv); ~ liefde kan ik niet vertrouwen: gress nert trustecû sest rovretos; (nominalisatie v sest:) sestiy {Cef; mv=enk}; dit boek is er zo een: waarvan de afloop al na de derde pagina bekend is: dena mimpit melde ef sestiy, técÿr dÿfos knôfe pip mintof pracâ dur; »goed 4/5; »mogelijk; »nu. zoals:: na {VG} (bewering); het zal niet lukken, ~ ik al zei: ef nert di eftarsu, na gress reppo; (gelijk aan: betrekking/vergelijking) fitfara {VZ/VG}; ik doe het ~ ik [het] gewend ben: gress paine ef, fitfara gress oske; ik houd er niet van, ~ hij liegt: gress nert affionnose, fitfara do merfe; ~ gezegd: fara reppos; ~ nimmer: iyrte {I}; »als. zodadelijk:: hétra {III}. zodanig:: ~ ... dat: mittof ... fitfara: met ~e snelheid dat hij viel: lef mittof upk, fitfara do tassa; ~ dat: tu-vrôk, fitfara; als ~: na-vrôk = na-wys {III}. zodat:: (gevolg) fittof {VG}; fes = fés {DT}; het regent, ~ ik geen zin heb om de hond uit te laten: ef bidale, fittof gress nert affionnose beri bôrade ef myl = ef fes/fés bidale, gress nert affionnosilóme beri bôrade ef myl; ~ niet: ny {DT} (gevolg); je moet je haasten, ~ je niet te laat komt: tu ny hurtiyrât, tu mešanilóme kiygt. zode:: (plag: v gras/turf ed) ôlgt {C}. zodoende:: mrâ mittof. zodra:: (gelijktijdigheid) ~ [als]: draiy {VG}; we krijgen ruzie, ~ we over politiek beginnen: kirro pónze gurnus, draiy kirro finne rifo politiycs; (=nadat: natijdigheid) ~ [als]: dra {VG}, vel {DT}; je mag het boek van me lenen, ~ ik het gelezen heb: tu tumog ef mimpit tukst gress, dra gress enn ef trempe; (duratief, evtl met dt ra in hoofdzin); het was gezellig ~ Petriy vertrokken was (omdat P. nu weg is, wordt het gezellig): ef vel meldo [ra] olla, Petriy pratilóme; ik zal de auto verkopen, ~ hij gerepareerd is: vel póbare [ra] gress ef oto, blul ef tiyn riffilomije. zoek:: ~ zijn: ef melde chucern. zoekactie:: gvârce-âkšo {C}. zoeken:: (alg) gvârce {K}, ješe {K}; het ~ (gezoek): ješos {C}; dat is ver gezocht: ef melde eft hurt lef ten/dur trunns; ~ naar: lâgvârce {K}; (iets waarvan men [ongeveer] weet waar het zich bevindt): kafješe {K}; dat wat gezocht wordt: kafješos {C}; (plukken: v eetbare paddestoelen/bessen) lenabe {K}. zoeklicht:: gvârctat {C}. zoekraken:: (=wegraken) lóse {U}. zoel:: (=lauw) lem {I}; (=drukkend: weer) rófi {I}. zoemen:: (alg) nûme {U}; (=brommen) brône {U}; (v insekten) zequme {U}. zoen:: (=kus) ichizos {C}, xedira {C; mv= xediren}, mopp {C}. zoenen:: (=kussen) ichize {K}, xedirie {K}. zoenpartij:: (=gekus) xedirios {C}. zoet:: (smaak) grum {I}; (reuk) fâjâf {I}; (=lief) rovret {I}; (v water: niet zout) nesel {I}; (smaak v witte wijn) kittianer {I}. zoethout:: (drop) grum-moftos {C; mv= --moftosz}. zoetsappig:: feûlos-tiyt {I}. zoetwatermoeras:: (in binnenland, nooit aan zee) ker {C}. zoëven:: (=daarnet) lâstÿrô {III}. zog:: (=moedermelk) fôlts-helt {S}. zogen:: fôltsare {K}. zogenaamd:: ber kimore (afk= b.k.). zoiets:: (enk) fitaju {ZV; gnz= fitacÿr; rs= fitajje}; •taju {SX.vz} (dl= gereduceerde vorm v fitaju; Zuid-Liftka/Tigof/Lomky); op ~: kaftaju = kaf fitaju; (vaak geringschattend/nietig); ik heb nog nooit ~ groots gezien: gress zerfo kvâ fitaju hupster; we begrijpen het nut van ~ niet: kirro nert unere fitacÿr hâc; het is reuzeflauw om ~ te ontkennen: fitacÿr wa'éros melde jûxûxiy; en moet je ~ doodslaan?: we, tu olelira jazy fitajje? (tegen een kind dat een onschuldig beestje aan het doodslaan is); ~ als een: felðe {OV} (enk/stoff), feltes {OV} (mv/stoff) (vaak ironisch/onverschillig/minachtend); ik houd niet van ~ als een leugen: gress nert affionnose felðe merfos; deze schoorsteen is van ~ als marmer: dena mÿrt melde mip felðe/feltes canazâ (maar ziet er eerder als geschilderd hout uit); dat zijn ~ als dennebomen: ef melde feltes sparots (lijken op dennebomen); ze eten ~ als kersen: óps larde feltes huldus (onverschilligheid over wat het precies is); »zo'n. zojuist:: ÿrô {III}. zolang:: (gelijktijdigheid) fitabry {VG}; ik kan niet werken ~ hij praat (geldt voor een concreet moment): gress nert ÿrômecû, fitabry do pjôle; (momentaan: met dt ek in bijzin) fara {DT}; ik kan niet werken ~ hij praat (concreet moment): gress nert fara ÿrômecû, do pjôlilóme ek. zolder:: flerrt {C; mv= flertes}; op [de] ~: fes ef flerrt; de kinderen spelen op ~: ef efantys merre fes ef flerrt; (vgl:) de man staat op het dak: ef merater giffe KAF ef flerrt (indien men bij het dak denkt aan de zolder die er direct onder ligt). zoldering:: (=plafond) tlafo {C}. zomen:: (omzómen) milte {K}. zomer:: kormondô {C}; elke ~ ('s zomers): kormondôtas {III}; Begin van de Zomer: Ponto-kormondô {N} (officiële feestdag; winkels beperkt geopend). zomereik:: sésiy-ÿc {C} (L. Quercus robur). zomerhuisje:: (=vakantiehuisje) kôbo-smyl {C; mv= --smiyle}; zie ook Zomerhuisjes in . zomerklokje:: mai-cônp {C} (L. Leucojum aestivum). zomerlinde:: (grootbladige linde) kjupt-yvôp {C} (L. Tilia platyphyllos). zomermeter:: (vlinder) kleine ~: mesâ wuma-flyddere {C} (L. Hemithea aestivaria); groene ~: Litafa-flyddere {C} (L. Geometra papilionaria). zomers:: kormondô-kettelira {I}. zomertaling:: (eend) kjupt-krek {C} (L. Anas querquedula). zomertruffel:: (paddestoel) mofûster {C} (L. Tuber aestivum). zomerverblijf:: (=buitenhuis) tiyf {C} (idyllisch gelegen, v rijke stadsmensen, 18e en 19e eeuw). zomprus:: ošo ponto-óf {S} (L. Juncus articulatus). zon:: kôbo {C}; (zonlicht) kôbotat {C}; (zonneschijn) kôbo-nÿlos {C}; in de ~ (met nadruk op de warmte of het zonnebaden) lagitofot/rys ef kôbo, tekôboe {I}; in de ~ (in het zonlicht: met nadruk op het licht) zjoba ef kôbo; de ~ is onder: ef kôbo melde zjoba ef. zo'n:: ~ ... dat: mittof ... fitfara: met ~ snelheid dat hij viel: lef mittof upk, fitfara do tassa; »zo 8. zondaar:: ksenpatjen {C}. zondag:: kôbotof {Cef} (afk= kt of kôb). zondagsschilder:: tokûrater {C}. zonde:: yppâtos {A}; (het zondigen) ksenpos {A}; [dat is] ~ voor dat boek: derjiy [melde] ón dena mimpit. zondebok:: ksenpe-mitré {C; mv= --mitréja of --mitréje}. zonder:: (niet met) ðÿm = šâm {VZ}; ~ boeken kan hij niet leven: do nert poirecû ðÿm/šâm mimpits; (šâm kan veelal vervangen worden door ðÿm, behalve in idiomatische uitdrukkingen); ~ meer: (ongetwijfeld; zonder na te denken) quf {I}; (zonder hulpmiddelen) tyng {I}; (in één woord): nurpel {I} (samen met geredupliceerd add of zn); het is ~ meer uniek: ef melde nurpel buchâchâ; hij is ~ meer een klootzak: do melde eft nurpel zestiyctiyc; ~ dat: šâm {VG/DT} (negatieve toegeving; evtl nert in bijzin); hij groet me ~ dat hij me kent: do cÿrlôpe gress, šâm [nert] tiffe gress; do šâm cÿrlôpe gress, [nert] tiffilóme gress; ~ te ... (iets zodanig doen dat het geen speciale gevolgen heeft): quglelira noi {=tdw v qugle}; je moet oversteken ~ een ongeluk te krijgen: tu krosât, quglelira noi pónze eft moplariy; je kan het toestaan ~ agressie in de hand te werken: tu jabincecû, quglelira noi gyre ef mimpit furt agresy; hij werkt hard, ~ veel bevrediging te ondervinden: do ÿrôme hups, quglelira noi uzjôce ef pert ézótiy. zonderling:: (=excentriek) mipgei {I}, ûqugei {I}; (=vreemdeling) tneferiy {C}; (=excentriekeling) hâmp {C}. zondig:: ksenpiy {I}. zondigen:: ksenpe {U}; het ~ (zonde): ksenpos {A}; ~ tegen: yppâte {K}. zondiging:: yppâtos {A}. zondvloed:: diluvve {C}. zone:: zône {C}; blauwe ~: latizône {C} (parkeren alleen toegestaan indien dit expliciet is aangegeven). zoniet:: noi fit {III} (indien dat niet het geval is). zonlicht:: kôbotat {C}; water dat in het ~ schittert: tlette {C/S}; in het ~ (in de zon: met nadruk op de warmte): tekôboe {I};in het ~ (met nadruk op het licht): zjoba ef kôbo; »zonneschijn. zonnebad:: kôbo-wikos {C}; (het bruinen in de zon) zutteros {C}. zonnebaden:: kôbo-wike {U}. zonnebloem:: kôbo-huron {C}, kôbo-trôchâ {C} (poe) (L. Helianthus). zonnebril:: kôbo-specc {C}. zonnedauw:: (plant) kôbo-ðô {C} (L. Drosera); lange ~: fyg kôbo-ðô (L. D- anglica); ronde ~: ronter kôbo-ðô (L. D- rotundifolia). zonneroosje:: groot ~: Frina-adoratjen {C} (L. Helianthemum nummularium); Apennijns ~: Lomkyex ef Frina-adoratjen (L. H- apenninum). zonnescherm:: (=parasol) lagitofôbo {C}, labo {C} (pop); (=markies) kôbopaaf {C}. zonneschijn:: kôbo-nÿlos {C}; in de ~ (met nadruk op de warmte): lagitofot/rys ef kôbo; »zonlicht. zonnesteek:: kôbo-xôt {C}. zonnestelsel:: kôboeren {C}. zonnestraal:: kôbo-chiqurs {C}. zonnewijzer:: (alg) kôbo-pra {C}; (trad Spok, in fallusvorm) fort-wehaver {C}; wehaver {C} (pop). zonnig:: kôbót {I}. zonovergoten:: kôbo-zlânk {I}. zonsondergang:: kôbotass {C; mv= --tassa}, ÿrslompos {C}. zonsopgang:: kôboégg {C}. zonsverduistering:: kôbo-iðâfos {C}. zoogdier:: mamûl {C}; (alg: mnl) ru {C}; (alg: vrw) tef {C}. zool:: soliy {C}. zoölogie:: (=dierkunde) zoolôiy {C}. zoom:: (in textiel) milt {C}; hâm {C} (dl= Tigof/Lomky); een ~ leggen in: ef riffe eft milt armt. zoon:: waler {C}; en Zoon (& Zn): ur Waler (afk= u/Wr); en Zonen: ur Walers (afk= u/Wrs); firma Metrusse & Zn: firma Metrusse u/Wr. zorg:: (hulp) naliycos {A}; (bescherming) zillos {A}; (=beslommering) nelatiycos {A}; zware ~: lûiy {A; mv=enk; rs= lûte}; vol ~en; [veel] ~en hebbend: lû {I}; (=ongerustheid) chôn {C}; zich ~en maken over: nelatare {K}; zich GEEN ~en maken over: latare {K}; iemand die zich overal ~en om maakt: hôsleber {C}; zonder ~en (onbezorgd): ybrôdée {I}. zorgelijk:: (=ongerust) nelatiy {I}. zorgeloos:: pentero {I}. zorgen:: ~ voor: (zich bemoeien/bezighouden met) zikore {K}; hij zorgt voor de wijn: do zikore ef weinô; (helpen) nelatiyce {K}; hij zorgt voor zijn moeder: do nelatiyce sener sientur; (uitlokken: v onrust ed): kafkette {K}; hij zorgt voor onrust: do kafkette šefetûs. zorgvuldig:: (=secuur) labinâr {I}. zorgwekkend:: nelatiykkettâ {I}. zorgzaam:: (=attent) nelatiyca {I}. zout:: (zn) sel {Sef}; (bv) sel {I} (ook v water); ~ toevoegen; in ~ conserveren (zouten): [lâ]sele {K}. zoutachtig:: selerÿ {I}. zouteloos:: (fig: =flauw) jûxiy {I}. zouten:: (zout toevoegen; in zout conserveren) [lâ]sele {K}. zoutloos:: (zonder zout) sojele {I}. zoutmelde:: gewone ~: sgora-cjât {C} (L. Halimione portulacoides). zoutmijn:: sel-umyn {C}. zoutpan:: upmstóf |M| {C; rs= upmstófet}. zoutvaatje:: sellot {C}; (ook: pepervaatje) rûslot {C}. zoutzuur:: hydroclorasitt {S}. zoveel:: »zoiets. zoveelste:: de ~: ef tiyntef tiyn. zover:: in ~[re]; voor ~[re]: tu plâks, den; we zijn het in ~re eens geworden: kirro sena vonara tu plâks; het is ~: (sprkw) ef vildul melde furt ef axos. zoverre:: »zover. zowaar:: ÿnn {III}. zowel:: ~ ... als (verbinding): cÿr ... is {VG}; ~ mijn broer als ik zijn ziek: cÿr kost frera is gress kinure. zozeer:: niet ~ A als wel B: nert A ur danen fes B; Lerdu is niet ~ een artiest als wel een fantasievol persoon: Lerdu nert melde eft artiys ur danen fes eft veldur lef kâgos. zucht:: huss {C; mv= hussus}, huzvos {C}; diepe ~: adermos-mip {C}; ~je wind (windvlaagje): vydre {C}; een ~ slaken: ef ešue eft huss. zuchten:: huzve {U; gst= huss; wst= huz•; vdw= hušor}. zuid:: zutter {I}. Zuid-Afrika:: Zutter-Afriy {G}. Zuid-Afrikaan:: Zutter-Afro {Cef}. Zuid-Afrikaans:: (zn: taal) zutter-afros {C}; (bv) zutter-afriy {IIef; mv=enk}; ~e vrouw: Zutter-Afra {Cef}; de ~e Unie: Zutter-Afriy-Roefto {G}. zuidelijk:: zutter {I}. zuiden:: zutter {Aef}, ideóna {C}; in het ~: armt zutter; fes ideóna (afk= f/iw); in het ~ van Hirdo: Hirdo armt zutter = armt zutter fes Hirdo; ten ~ van: zutter {VZ} (plaats); fes ideóna (afk= f/iw); ten ~ van Hirdo: zutter Hirdo; A ligt ten ~ van B: A melde rifo B fes ideóna; ten ~ langs: zutter-lango {VZrs} (richting); wij rijden ten ~ langs Hirdo: kirro ufire zutter-lango Hirdoe. zuidenwind:: (die naar het noorden waait) wóner {C}. zuiderbreedte:: zutter-trân {C} (afk= ZTr). zuiderling:: (bewoner v een vd zuidelijke eilanden Tigof/Lomky/Garos) zutter-zârer {C}. zuidkant:: langs de ~: zutter-lango {VZrs} (richting); wij rijden Hirdo aan de ~ voorbij: kirro ufire zutter-lango Hirdoe; aan de ~: zutter-ovap {III}. Zuid-Korea:: Zutter-Korea {G}; »Korea- (en afleidingen). zuidoosten:: opper-zutter {Aef}, šark-col {C}; in het ~: armt opper-zutter; helkara šark-col (afk= h/šc); ten ~ van: opper-zutter {VZ} (plaats); helkara šark-col (afk= h/šc); A ligt ten ~ van B: A melde rifo B helkara šark-col. zuidpool:: zutter-ys {C}. Zuid-Viëtnam:: Zutter-Vietnâm {G}; »Viëtnam- (en afleidingen). zuidwesten:: zutter-wefot {Aef}, rilko-kôbotass {C; geen mv}; in het ~: armt zutter-wefot; helkara rilko-kôbotass (afk= h/rlk); ten ~ van: zutter-wefot {VZ} (plaats); helkara rilko-kôbotass (afk= h/rlk); A ligt ten ~ van B: A melde rifo B helkara rilko-kôbotass. zuigeling:: fôltsanty {C}, baby {C; mv= babes}, kamy {C} (dl= Cheetuc). zuigen:: fôltse {U}, sóke {U}. zuiger:: (v motor/pomp) lamtoh {C}. zuigerstang:: lamtoh-bonarô {C}. zuigfles:: sfég-liskos |sv..| {C; mv= --liskosz}. zuiging:: (gezuig) fôltsos {C}. zuil:: (=pilaar) zull {C}; (=kolom) mipper {C; mv/rsmv= mipperper}. zuilengang:: (=zuilenhal) elder {C}. zuilenhal:: (=zuilengang) elder {C}. zuinig:: huâs {I}; ~ zijn met (besparen): huâse {K}; erg ~ zijn: ef sivve ef niyft ur kârek. zuinigheid:: huâsiy {A; mv=enk}. zuipen:: (veel drinken) kalibatse {K}; zich te pletter ~: ef kalibatse tasselira. zuiplap:: spiryt-tyrâher {C}, kalibatser {C}. zuippartij:: (drinkgelag) kalibatsos {C}, kali {C} (pop). zuivel:: (=zuivelproducten) zufel {S}. zuivelbedrijf:: (melkboer) zufelâs {C}. zuivelfabriek:: zufelriff {C}. zuivelproduct:: zufel {C}; ~en: zufel {S}. zuiver:: yuver {I}; ~ maken (zuiveren): yuvre {K}; (niet vals: v toon) hell {I}; (fig) šÿrðiy {I}. zuiveren:: (zuiver maken) yuvre {K; gst= yuff}. zuivering:: yuvros {C}. zulk:: ~ een (een dergelijk; zo'n): teâk {OV} (enk-concr); sest {OV} (enk-semc/abstr; stoff; mv); ~e koeien hebben ze hier niet: stus nert lelperre sest boerts kusami; ~e klei is niet vruchtbaar: sest klao nert melde fûrta. zulte:: (plant) seût {C} (L. Aster tripolium). zurigheid:: (zure smaak) azinoiy {C; rs= azinote}. zuring:: (alg) âgt {C} (L. Rumex). zus:: »zuster. zusje:: »zuster. zuster:: (=zus[je]) sour {C}; [oudere] ~: tojoredo {C}; Elsa en Yvonn zijn ~s [van elkaar], en Yvonn is Elsa's oudere ~/en Yvonn is de oudste: Elsa ur Yvonn melde sours, ur Yvonn melde Elsaex ef tojoredo; (=verpleegster) otÿ {C}. zuur:: (zn: chemisch) asitt {S}; met ~ (zuurhoudend): •asita {SX.s > add}; (asitt als px of sx onscheidbaar aangehecht in chemische samenstellingen:) zure regen: asittbidalos (asittbidalôsta) {C}; zwavelzuur: sulfurasitt {S}; (bv: smaak) azino {I}; ~ smaken: azine {U}; zeer zure smaak: teldo-lâs {C}. zuurbes:: azino-labâ {C} (L. Berberis vulgaris). zuurhoudend:: (met zuur): •asita {SX.s > add}; koolzuur: cârbonasita. zuurkool:: azino-ÿry {C/S}. zuurstof:: ôksigenym {S}; van/met ~ (zuurstofhoudend): ôksigena {I}. zuurstofhoudend:: (van/met zuurstof) ôksigena {I}. zuurtje:: (snoepje) grum {Cef}, grume {C}. zwaai:: (=zwier) dvépp {C}. zwaaien:: (=zwieren) dvébe {U}; ~ met: ðâene {K}; (als begroeting) bÿe {U}. zwaan:: (mnl/ntr) sven {C}; (mnl) jasug {C}; (vrw) svéna {C; mv= svénas}; (in Spok vrnl knobbelzwaan: L. Cygnus olor); wilde ~: gâm-sven {C} (L. Cygnus cygnus). zwaar:: (vrnl v gewicht) ihyt {I}, hyt {I} (poe); lot {I} (dl= Tjemp); heel ~: pâlter {I}; te ~ om op te tillen (niet optilbaar): neðaag {I}; te ~ beladen [met]: pâltlatiy [pai] {I}; een te ~ beladen kruiwagen: eft pâltlatiy weruntenolac; (ww) te ~ beladen [met] (overladen): pâltlade {K}; (ideoantoniem: v gewicht) zwaar||licht: drakiy {Iid}; de steen is zwaar: ef kolini melde graviy drakiy; een zware kerel: eft drakiy merater lef zefa tifvents; (hevig: v ziekte/straf/misdaad/ademhalen) lotiy {I}; (v industrie/motor) styp {I}; (vermoeiend: v tocht; moeilijk te bewegen) kikaiy {I}; een zware fietstocht: eft kikaiy pitte-poh; een ~ trappende fiets (die moeilijk vooruit te krijgen is): eft kikaiy pitter. zwaard:: zvart {C}; (Oudspok: puntig) rist {C}. zwaardschede:: [kleine] ~ (schelp): ziyðy {C} (L. Ensis ensis). zwaarlijvig:: (=gezet) zâniy {I}. zwaarmoedig:: drakamutiy {I}. zwaarmoedigheid:: drakamuter {A; mv=enk}. zwaarte:: ihytiy {C}; (=gewicht) drakâs {C}. zwaartekracht:: ihyt-crâf {C}. zwabber:: (vloerveger) habry câblân {C}; schoonmaak met een ~: câblânos {C}; (scheepsjongen) dec-kloitt {C; mv= --klôt}. zwabberen:: (zeil of dek schoonmaken) câblâne {K}. zwachtel:: (voor wond) biynðe {C}. zwachtelen:: biynðare {K}. zwager:: frera-mâlp {C}; de ~s; de ~[s] en schoonzuster[s]: ef freras-mâlp. zwak:: (niet sterk/gespierd; zonder kracht) sóm {I}; (v licht/stem/bocht) mârve {I}; (v gezondheid/karakter) clex {I}; een ~ hebben voor: ef šove eft wâvet cubu ón. zwakheid:: (geen sterkte) sómiy {A; mv=enk}; (flauwheid) mârve {Aef}; (=zwakte: v gezondheid/karakter) clexiy {A; mv=enk}. zwakkeling:: (zonder spierkracht/doorzettingsvermogen) sómer {C}; (met zwakke gezondheid) preltiy {C}. zwakstroom:: (tot 24 volt) mârvelek {S}. zwakte:: (=zwakheid: v gezondheid/karakter) clexiy {A; mv=enk}. zwakzinnig:: wûltiy {I}. zwalken:: (alg) trottare {U} (op zee) zlobe {U}. zwaluw:: zvâlp {C} (ihb boerenzwaluw of huiszwaluw); boeren~: keldus-zvâlp {C} (L. Hirundo rustica); gier~: rolka {C} (L. Apus apus); huis~: jôrm-zvâlp {C} (L. Delichon urbica); nacht~: Urapas-rolka {C} (L. Caprimulgus europaeus); oever~: ripariy {C} (L. Riparia riparia); (sprkw) één ~ maakt nog geen zomer: ef értef pómt strâ mefre eft wuma. zwam:: (paddestoel: ihb zonder duidelijke steel en hoed, zoals koraal~ of varkensoor; dikwijls ook giftig) missis {C; mv= missisa}. zwamp-varen:: zvâmp-ferre {C} (zeldzame varensoort, vrnl in Blizerû-moeras) (L. Pteris infirmis). zwanebloem:: Iylmeene-óf {S} (L. Butomus umbellatus). zwang:: in ~ brengen: armtstâge {K}; het in ~ brengen: armtstâgos {A}; in ~ zijn: ef farte stâgelira (tdw v stâge). zwanger:: ÿtinelira {I}; (=drachtig: v dieren) klytjef {I}. zwart:: doffiy {I}; doa• {PX.c > c}; pik~ haar (met een donkerblauwe glans): nydamirs {Cmv}; ~ op wit staan (geschreven staan): stinde {Upr; vdw= regelm.}; zo staat het ~ op wit: ef sen stinde lo kâ; lo kâ ef sen gârpje fes ef rojis; het ~: doffiyen {C} (zwarte kleur). zwartgallig:: rizjômpiy {I}. zwartkop:: (zangvogel) ÿršar-sâlmer {C} (L. Sylvia atricapilla). zwartkopmelkzwam:: zjol-helter {C} (L. Lactarius lignyotus). zwartrijden:: jola-xlâte {U} (in tram/bus/trein reizen zonder te betalen). zwartrok:: doakerly {C} (scheldnaam voor RK geestelijke). zwartstreeptjiftjaf:: doalÿnt-hâme {C} (komt vrnl op Vlociys en Rurf voor) (L. Phylloscopus striata). zwartwit-televisie:: doffiy-blakker-televišo {C}, DB-televišo {C}, DB-TV {C}. zwavel:: sulfur {S}; van/met ~ (zwavelhoudend): sulfura {I}. zwavelen:: (=luchten: wijnvaten) smômpe {K}. zwavelhoudend:: (van/met zwavel) sulfura {I}. zwavelkop:: gewone ~ (giftige paddestoel): yste-rôska-missis {C; mv= --missisa} (L. Hypholoma fasciculare). zwavelzwam:: sulfur-missis {C; mv= --missisa} (L. Laetiporus sulphureus). Zweden:: Sveden {G}. Zweed:: Svedeny {Cef}. Zweeds:: (zn: taal) svedise {C}; (bv) sveden {IIef}; ~e vrouw: Svedena {Cef}. zweefvliegen:: jarmôje {U; gst= jarmôt}. zweefvlucht:: jarros {C}. zweem:: (spoor, schijn) glânt {C}. zweep:: tesmriy |M| {C; rs= tesmriyt}. zweepslag:: tesemros {C}. zweer:: (ontstoken plek) ðép {C}. zweet:: zvett {S}, seltos {S}; in het ~ uws aanschijns: fes ef zvett rifo gert lomkâ. zweihaak:: (om een niet-rechte hoek over te zetten) jag-néstâ {C}. zwelgen:: zvôlge {K}. zwelging:: zvôlgos {C}. zwellen:: (=opzetten) laeše {U}. zwelling:: (=opzetting) laešos {S}. zwembad:: (openbaar/in de natuur) orefaniâ {C; rs= orefaniât}; (ihb in particuliere tuin) svime-wik {C; mv= --wika}; zie ook Zwembaden in . zwembroek:: (=badbroek) knurfel-bof {C}. zwemen:: ~ naar (min of meer lijken op): tuše tygtja {U}. zwemgordel:: svime-bjelt {C}. zwemmen:: (baden: in open water) orefante {U}; (zich voortbewegen) svime {U}; (in zee) zée {U}; bang om te ~ (met watervrees): svime-baniyl {I}; het ~: svimos {C}. zwempak:: (=badpak) knurfel-sut {C}. zwempartij:: svimos {C}. zwemvest:: svâme-doytô {C}, knurfel-doytô {C}. zwemvlies:: svime-mut {C}. zwendel:: moftos-ba'efros {C}, ustjâgos {C}. zwengel:: (v pomp ed) flômp {C}. zwenken:: vânde {U}. zwenkgras:: rood ~: hâpyja-mindakles {S} (L. Festuca rubra). zwenking:: vândos {C}. zwepen:: tesemre {K; gst= tesemm}. zweren:: (eed) jure {K}; het ~ (v eed): juros {C}. (ontstoken zijn) ðépe {U}. zwerftocht:: trotte-poh {C}, trottos {C}. zwerm:: tizjyr {C}; (vogels/insekten) tizjyros {C}. zwermen:: (vliegen: menigte/vogels/insekten ed) tizjyre {U}. zwerminktzwam:: verestâ-iynk-chént {C} (L. Coprinus disseminatus). zwerven:: trotte {U}; het ~: trottos {C}; (langs de wegen) lÿnt-farte {U}. zwerver:: trott {C}. zweten:: selte {U}. zweterig:: (=bezweet) zvettiy {I}; dik en ~ persoon: jasug {C} (pej). zwetsen:: (=kletsen) râle {U}. zweven:: jarre {U}; het ~ (gezweef): jarros {C}; ~de rib: surebbe {C}. zweverig:: jarrerÿ {I}. zwezerik:: brys {C}. zwichten:: ~ voor: welfte ón {U}. zwiep:: ÿrdlavos {C}; (slag/snelle heen en weer gaande beweging: v tak/zweep ed) pos {C; mv= posz}. zwiepen:: šypene {K}; heen en weer ~: ÿrdlave {U}; ~ van een tak (door de wind): nôft {C}. zwier:: (=zwaai) dvépp {C}; (=gratie) sversiy {C}; aan de ~ zijn (doorzakken): ef farte fes ta'olos. zwieren:: (=zwaaien) dvébe {U}. zwierig:: svers {I}. zwierigheid:: sversiy {C}. zwijgen:: ÿlane {E}, zlabie {U}, lane {U} (arch/poe); (zn: zwijgzaamheid) ÿlanos {C}; ~ over: ÿlane kura; [stil]~ over: lâÿlane {K}; »graf. zwijger:: ÿlanatjen {C}. zwijgzaam:: ÿlanerÿ {I}. zwijgzaamheid:: (het [stil]zwijgen) ÿlanos {C}. zwijn:: wild ~: gnurr {C; mv= gnûrre} (L. Sus scrofa); »varken. zwikken:: (=verstuiken: enkel/pols) ybeje {K; gst= ybét}. Zwitser:: Sanoprofy {Cef}. Zwitserland:: Sanoprof {G}. Zwitsers:: (bv) sanoprof {IIef}; ~e vrouw: Sanoprofa {Cef}. zwoegen:: kafsynne {E}. zwoel:: zvitra {I}. zwoelheid:: (=zwoelte) zvitra {Cef}. zwoelte:: (=zwoelheid) zvitra {Cef}. zwoerd:: miân {C}. TOP