Het compleetste woordenboek voor de Spokanische taal. Met regelmatige updates en links naar het Spokanisch Archief.	Woordenboek Spokaans-Nederlands | Nederlands-Spokaans Home       Legenda       Hoofdmenu SPARC       Taalmenu SPARC
Spokaans—Nederlands     A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Nederlands—Spokaans     A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

b:: (naam vd letter B) be {C}; »zeggen. baai:: (=inham: smal) fonis {C}; (=inham: breed) móg {C}; (=kreek: breed en ondiep) pénk {C}. baal:: kimp {C}, ball {C}. baan:: (=betrekking) jobiy {C}, cijazuit {C}; (=reep: textiel) lÿ {C}; (strook grond: renbaan ed) vâliy {C}; (=tennis-/kegelbaan ed) blufk {C}, rutt {C}; (planeet, projectiel) âskân {C}; het is van de ~: ef melde kaf ef ovap; iets in goede banen leiden: ef ripje flaju lango ef hytâc âskân lef uss. baanbreker:: (=pionier) âskân-dreuter {C}. baanvak:: rutt-kanas {C}. baanwachter:: rutterdrer {C}. baar:: (zn: =draagbaar/brancard) ÿtinâs {C}. (bv: geld) clenn {I}. •baar:: »•att; »•amiy; »•n SN. baard:: bârbe {C}; ~je (=sik): ets {C}. baardeloos:: net-bârbor {I}. baardstoppel:: mirtémp {C}. baardvleermuis:: bârbe-grûmiyl {C} (L. Myotis mystacinus). baars:: stÿk {C} (L. Perca fluviatilis) (Spok variëteit: gevlekte ~: L. P- punctata). baas:: (=directeur) nurp {C}; (=chef) was {C} (iro); de ~ spelen: ef nôzje sener envanos. baasje:: (v huisdier) yrge {C}. baat:: (=nut) mâncros {A}; iets te ~ nemen (=aangrijpen): hendre flaju {K; gst= hender}; ef putte flaju fara ef mâncros; te ~ nemen (=aanpakken): nastae {K}; ~ vinden bij: axerme kura |X| {U}; »bate. babbelen:: dedde {U}; premme {U} (dl= Noord-Liftka); pludde {U; gst= plut} (dl= Munt/Ziyp). babbelpraatje:: deddos {C}. baby:: baby {C; mv= babes}, kamy {C} (dl= Cheetuc). babysitter:: babyerdrer {C}. babyverzorgster:: (=baker) maqurfiy {C}. bactereologie:: baktereolôiy {C}. bactereologisch:: baktereologise {I}. bactereoloog:: baktereolôche {C}. bacterie:: bakteriy {C}. bad:: (ook badkuip) wik {C; mv= wika}; wikto {C} (arch); in ~ zitten: wike {Upr}; een ~ nemen: ef putte eft wikos. badbroek:: (=zwembroek) knurfel-bof {C}. baden:: (bad nemen) wike {U}; het ~: wikos {C}; (zwemmen: in open water) orefante {U}; (in zee) zée {U}. badgast:: wikatjen {C}, wike-gâs {C}. badhanddoek:: wikfâsto {C; mv= wikfâstôe; rsmv= wikfâstott}. badhokje:: wik-keste {C}. badhotel:: (particulier hotel aan zee of meer) wik-hotela {C}. badhuis:: (=kuurbad) prôsuntik {C}; (=badinrichting) wik-sért {C}; zie ook Badhuizen in . badinrichting:: (=badhuis) wik-sért {C}. badjas:: (=badmantel) wik-kas {C}. badkamer:: wiktomit {C}. badkuip:: wiklot {C}, wik {C; mv= wika}; wikpÿt {C} (kleiner dan wiklot). badmantel:: (=badjas) wik-kas {C}. badmuts:: mir-zieo {C; rs= --ziet}. badpak:: (=zwempak) knurfel-sut {C}. badplaats:: wiksÿr {C}; (aan zee: zeebad) zé-wiksÿr {C}. badwater:: (sprkw) het kind met het ~ weggooien: ef leste ef marâtt (rs!) ðônosef ef iynk-splâkke (rs!). bagage:: tiyns {Cmv}, wagâg {S}. bagagedepot:: wagâg-simajos {C}. bagagedrager:: (v fiets) tiyns-ÿtinâs {C}. bagagerek:: (=imperiaal: op auto) wagâg-zillepip {C}. bagageruimte:: (=vrachtruimte) wagâglot {C}. bagagewagen:: (in trein) wagâgnolac {C}. baggeren:: bâgre {K; gst= bâgg; vdw= bâgas}. baggering:: bâgros {C}. baggermolen:: bâgeriy {C}; [grote] ~ (op zee): medriy-ycher {C}; (vrnl op de Trendon) fyg vluto {C}. Bahamaan:: (man vd Bahama's) Bahamany {Cef}. Bahamaans:: (bv) bahama {IIef}; ~e vrouw: Bahamana {Cef}. Bahama's:: de ~: Bahama {G}. Bahrein:: Barenn {Gef}. Bahreiner:: Barenny {Cef}. Bahreins:: (bv) barenn {IIef}; ~e vrouw: Barenna {Cef}. bajes:: (=bak/nor) jall {C} (pop), qundré {C} (pop). bajonet:: bajonett {C}. bajonetfitting:: (voor gloeilamp) [ondro-]ðé-gre-lelder {C}. bajonetsluiting:: ðé-gre-fest {C}. bak:: (=doos) tûrðâ {C}; (v metaal) iysteh {C}; (=trog) prajilot {C}; (voor drinken, eten ed) alot {C}; (nor/bajes) jall {C} (pop), qundré {C} (pop); (=mop: meestal schuin) gluff {C}. bakbeest:: dracc {C}, elefânt-tiffug {C}. bakboord:: babert {C}; aan ~: babertiy {I}; kaf babert. baken:: gratyliy {C}. baker:: (=babyverzorgster) maqurfiy {C}. bakermat:: (fig) ilchaše {C}. bakfiets:: tiyns-pitter {C}. bakhuisje:: (apart gebouwtje met oven) frišoiy {C; rs= frišót}; (bij klemk; soms uitbouw aan schuur) lômt {C}. bakkebaard:: rifom {C; mv= rifomi}. bakken:: (v deegwaren) krodure {K}; (v klei) klalbe {K}; (=braden: vis/vlees ed) (intrans) gyne {U}; (trans) lâgyne {K}; de vis bakt: ef fisa gyne; zij bakt de vis: eup lâgyne ef fisa. bakker:: krodûr {C}. bakkerij:: krodurâs {C}. bakkes:: (=smoel) kegt {C} (vulg). baksel:: tokrodurÿ {C}. baksteen:: (alg) kolini {C/Sef}; (materiaal) derrs {Sef}; (voorwerp) derrs {Cef}, briyk {C}; tiyn {C} (dl= Peg); (bep soort grijze ~, vrnl in Peg) flâkâ {C}; (bep soort rood of groen geglazuurde ~, vrnl in Bloi) tigge {C}; van ~ gemaakt (bv: =bakstenen): derrs {I}. bakstenen:: (v baksteen gemaakt) derrs {I}. bakzeilhalen:: (=terugkrabbelen) pârare {Upr}; (minder hoge toon aanslaan: »toon). bal:: (rond voorwerp) (=bol) kôp {C}; (=bal) •bâl {SX > c}; [rubberen] ~ (=speelbal: alg; hoeft niet per se van rubber te zijn): gûmbâl {C}; sneeuw~: snÿbâl {C}; (sprkw) je weet nooit hoe het ~letje kan rollen (hoe een koe een haas vangt): ef kôbo égtecû zôft armt wefot. (=dansfeest) bala {C}. balans:: (met arm en 2 schalen) drakâ-tiyn {C}; (lett: =evenwicht) tygtjadraka {C}; (boekhouden) reparr {C}; (v stereogeluid) glistipros {A}. baldadig:: fitsec {I}, nosiy {I}. baldadigheid:: spôroût {C}. balein:: balynn {C}, kval-knociy {C}. balie:: bar {C}; (bij rechtbank) bert {C}. balk:: (dik: v hout) trajiy {C; mv= trâjen}; (v metaal) giyrt {C}; (dwars op een "trajiy" of "giyrt") gôrde {C}. Balkan-den:: Kulano-sparot {C} (L. Pinus peuce). balkon:: (aan huis; 1e verdieping in theater) bâlcon {C}; (in trein, tram) plât {C}. ballade:: (in Spok, 15e-17e eeuw, begeleid met prâggah) karûja {C}. ballast:: iylft {C}; (als zwaar gewicht) svartiy {C}. ballen:: (balspel beoefenen, met een bal spelen) bâle {U}. ballerina:: balettera {C}. ballet:: balett {C}. balletdanser:: baletter {C}. balletdanseres:: balettera {C}. balletje:: »bal A. balling:: chealmper |..amp..| {C}. ballon:: balôna {C}. ballotage:: luftvotos {C}. ballote:: stinkende ~: koffonkuðe {C} (L. Ballota nigra foetida). ballpoint:: ferflappa {C}. balpen:: ferflappa {C}. balsahout:: bâlsa {Sef}; van ~ gemaakt: bâlsa {I}. balsahouten:: (van balsahout gemaakt) bâlsa {I}. balsem:: (=zalf) balsem {S}. balsemen:: lâbalseme {K}. balsempopulier:: zwarte ~: Ameriy-peple {C; mv= --peplân} (L. Populus trichocarpa). balspel:: (ihb voetbalspel) bâlmert {C}. balsport:: bâlsport {C}. balustrade:: (=overloop) mehan {C}, mehân {C} (dl= Peg); (=leuning) haiyrumos {C}; (=hekwerk) irreâ {C; rs= irrete}. bamboe:: bambu {S}; van ~ gemaakt: bambuiy {I}. ban:: chacc {C}; in de ~ doen: chaccare {K}; in de ~ van: fes ef gârp rifo. banaal:: fonna {I}. banaan:: wananjâ {C}. band:: (=reep/strook) bjelt {C}, bent {C}; elastieken ~: olijaparorr {C}; lopende ~ (=transportband): xole-bjelt {C}; (=auto-/fietsband) bent {C}; lekke ~: râk {C}; de auto heeft een lekke ~: ef oto melde fes râk; (=relatie) araros {A}; ~ scheppen tussen: arare {K}; (fig) bjeltos {A}; aan ~en leggen (fig): hue {K; gst= hut; vdw= hûs}; het aan ~en leggen: huos {A}. bandeloos:: (=vrijgevochten) nehuor {I}. bandiet:: papgy {C}. bandrecorder:: bentfester {C} (pop). banen:: (v weg) mitaloine {K}. bang:: baniyl {I}; iemand ~ maken: ânkestare rast; ef qugle ânkest ón rast; ~ zijn voor: baniyle {K}; ~ zijn: ânkeste {U}; ~ om fouten te maken (=faalangst): fotelbaniyl {I}; zo ~ als een wezel: xômp-queff {I}. Bangladesh:: Bângladeše {G}; »Bengalees enz. bank:: (geld) benc {C}; zie ook Banken in . (=canapé) bankres {C}; tafel~ (typisch Spok meubelstuk: tweepersoons bank met tafeltjes ipv armleuningen): kelbrasat {C}. bankbiljet:: jeji {C}; een ~ van 10 : eft amain-jeji {C}. bankcheque:: benc-šecc {C} (afk= BŠ). banket:: (=feestmaal) mala {C}; (=cake) printiy {S}, toriyst {C}. banketbakker:: krodûr {C}. banketbakkerij:: krodurâs {C}. bankier:: bencer {C}. bankloper:: benc-yrgtâ {C}, (vrw) benc-yrgtina {C; mv= --yrgtinas}. bankrekening:: zolle-nota {C}; (waarvan de periodieke posten automatisch worden afgeschreven) otozolle-nota {C} (afk= OZN); een ~ openen: ef lée eft zolle-nota. bankrekeningnummer:: zolle-nota-hor {C} (afk= ZNH). bankroet:: bencrott {I}; ~ gaan: bencrotte {E}. bankschroef:: vosite {C}. bannen:: chealmpe |..ampe| {K}. banning:: chealmpos |..amp..| {C}. banvloek:: chacc-vlukk {C}. bar:: (zn) (=café) póntel {C}, câðy {C} (dl= Liftka); (=kroeg/tent) flerrt {C; mv= regelm.} (pop); zie ook Bars in ; (toonbank in een café, maar niet het café zelf) baliy {C}. (bv) (=erg) graviy {I}; (=guur) noðiy {I}. barak:: bâracc {C}. barbaar:: ÿrzeét {C}. barbaars:: (=onmenselijk) ÿrzée {I}. Barbadaan:: (man uit Barbados) Bârbadôsy {Cef}. Barbadaans:: (bv: uit Barbados) bârbadôs {IIef}; ~e vrouw: Bârbadôsa {Cef}. Barbados:: Bârbadôs {G}. Barbarakruid:: gewoon ~: bârbarea {C/S; rs= bârbareat} (L. Barbarea vulgaris). barbeel:: (vis) bârbel {C} (L. Barbus barbus). Barbuda:: Bârbuda {G}. baren:: myzâle {K}. barenskramp:: (=wee) myzâlos {C}. baret:: leteh {C}. barg:: (gecastreerd varken) ygert {C}. barmhartig:: dres-zefân {I}. barmsijs:: littit-basc {C} (L. Acanthis flammea). barnsteen:: (stof) bureini {S}; [stuk] ~ (barnstenen voorwerp): bureiniyn {C}; van ~ gemaakt (=barnstenen): bureiniy {I}. barnstenen:: (v barnsteen gemaakt) bureiniy {I}; ~ voorwerp: bureiniyn {C}. barometer:: baro-messer {C}. baron:: jolarater {C}. barones:: jolasjeus {C}. barrevoets:: (=blootsvoets) nucer tetiffuge {I}. barrière:: (lett) dâl {C}; (=afzetting) siyr {C}; (fig) bârjerr {SC}. bars:: (=nors) krem {I}, siytine {I}; ~ vragen (=gebieden): réke {K}. barst:: bârstos {C}; (=breuk) tundart {C}. barsten:: bârste {E}. bas:: (stem) bâs {C}; (snaarinstrument) bâsa {C}; op een ~ spelen: bâsamerre {U}. baseren:: ~ op (=gronden op): feshajime fes {K}. basering:: feshajimos {A}. Baskenland:: Bâskiy {G}. Baskisch:: bâskiy {IIef; mv=enk}. basilicum:: (specerij) baselk {S}. basis:: bas {C}; (fig: grondslag) pazzostala {Crs}; (fig: fundament) stala {SC}; basis• (fundamenteel): stafiy {I}; het basisidee: ef stafiy moris; op ~ van iets: lef flaju fara stala. bassin:: wik-lup {C; mv= --lûps}. bassist:: bâsamerr {C}. bast:: (=schors) bynt {C}. bastaard:: (dier) tofrenvu {C}. bastaardsatijnvlinder:: blakker wola-flyddere {C} (L. Euproctis chrysorrhoea). bataljon:: bateljon {C}. bate:: ten ~ van: armt ef ypro furt {C} (vz-uitdr). baten:: xerme {E}, mâncre {E; gst= mâncer}; het ~: mâncros {A}. batterij:: (=accu) bateriâ {C; rs= bateriât}, âku {C}. baviaan:: babjenn {C}. bazaar:: basariy {C}. Bazel:: Bâslo {G}. bazelen:: (=dazen) léte {U}. bazig:: rozûftâ {I}. bazuin:: bukynâ {C}. beambte:: (=ambtenaar) hut {C}. beangstigen:: ânkestare {K}. beangstiging:: ânkestaros {A}. beantwoorden:: (antwoord geven op) umpvertare {K}; ~ aan (fig): uzigfetare {K}; hij weet/voelt dat zij zijn liefde niet kan ~: groft rovretos melde lâg furt eup. beantwoording:: (antwoord geven op) umpvertaros {A}; (fig) uzigfetaros {A}. bebloed:: (lett: =bloederig) kursuus {I}. beboeten:: béljote {K}. beboeting:: béljotos {A}. beboteren:: bârtece {K}. bebouwd:: (met huizen) aâlp {I}; ~e kom: toâlbosÿ {C}. bebouwen:: (met huizen) aâlbe {K}; (agrarisch) ideketše {K}. bebouwing:: (met huizen) aâlbos {C}; (het bebouwen: v akker) ideketšos {C}; (landbouw: wat op het land staat) plânt {C}. bed:: slapelsat {C}; (slaapplaats) sat {C} (arch); in/te ~: teslapelsata {I}, fes ef slapelsat; naar ~ gaan: slapelsate {U}; niet naar ~ gaan (=opblijven): ef tinde marest {III}; uit ~ komen (=opstaan): levere {K}; een ~ verschonen: ef kurakette tolainÿ luft eft slapelsat; een kamer met twee ~den (een tweepersoonskamer, in hotel): eft ten-kanas mittus; »kluisteren. bed and breakfast:: (B&B) mittus ur brakest {C} (afk= M&B); »Mittus ur Brakest SN; zie ook Bed and breakfast in . bedaard:: menna {I}; (=bezadigd) ôftachiy {I}. bedaardheid:: (=bezadigdheid) ôftacher {A; mv=enk}. bedacht:: ~ zijn op: luftmiypare {K}. bedachtzaam:: miypertiy {I}. bedankbrief:: ~[je]: missafiy {C}. bedanken:: iemand ~ voor iets: misse rast frópjÿ flaju {K}. bedaren:: (tot rust komen) ôftache {U}; doen ~ (sussen): ôftachare {K}. bedauwd:: (=dauwig) ðôte {I}. beddegoed:: essfâstôe {Cmv; rsmv= essfâstott}. beddepan:: zjol-hecc {C}. bedding:: (=loop: rivier) rimm {C}. bede:: (gebed: christelijk) priaros {C}. bedeesd:: (=schuchter) kamÿr {I}. bedekken:: (alg) caribe {K}; ~ met: caribe lef/tjâg {K}; met riet ~ (dak): ziynðe {K}. bedekking:: caribos {C}. bedekt:: carip {I}; ~ met: carip pai; ~ met aanslag/corrosie/condens: rékóf {I}; ~ met takken (vroegere methode om modderwegen te "verharden"): lâcÿraor {I} (arch). bedelaar:: krÿniatjen {C}; (=schooier) joccer {C}; (hond die veel bedelt en zeurt) krÿnier {C}. bedelarij:: (=gebedel) krÿnios {C}. bedelen:: bédelen om (ook v hond): krÿnie {K}. bedelnap:: (=bedelzakje) lust {C}. bedelven:: quilše {K}; het ~: st[r]itert {C}; »bedolven. bedelving:: quilšos {C}. bedelzakje:: (=bedelnap) lust {C}. bedenkelijk:: miypera {I}. bedenken:: (=uitdenken) miypere {K}; (bewust zijn) bedenk daarbij dat ze ...: abarit furt ef, den eup .... bedenking:: miyperos {A}. bedenksel:: miyperos {C}. bedenktijd:: miypare-fort {C}. bederf:: (ihb v voedsel) ufros {C}, kôlstjynos {C}; (=rotting) nortos {C}, tvalos {A}; (fig: zedelijk ed) téšaqu {C}. bederven:: (intrans: ihb v voedsel) ufre {K; gst= ufer}; kôlstjyne {U}; (=rotten) tvale {K}; gemakkelijk te ~ (=lichtbederfelijk): norte-âp {I}. bedevaart:: piylgrem-poh {C}; (Erg: heilige tocht) kvâg {C}. bediende:: (=huisknecht) harber {C}. bedienen:: (alg) harbe {K}; (v apparaat) elešiye {K}. bediening:: (alg) harbos {C}; (v apparaat) elešiyos {C}. bedieningsknop:: cnô {C}. bedingen:: kaflate {K}. bedinging:: kaflatos {A}. bediscussiëren:: tyrare {K}. bedlegerig:: slapelsatelira {I}; ~ zijn: teslapelsate {I}. bedoeld:: »bedoelen; »bovengenoemd. bedoelen:: (alg) splônje {K; gst= splônt}; (=menen) calijanone {K}; (oogmerk hebben) ejelifare beri {E}; het is goed bedoeld: ef frart calijanone quista (vergoelijkende opmerking). bedoeling:: (=betekenis) ûmfral {Aef}; (=mening) calijanonos {A}; (=oogmerk) ejeliftiy {SC}, splônjos {A}; het is de ~: ef splônjos prÿme. bedolven:: ~ liggen onder: quilšote fes {U}; ~ raken (verpletterd worden: zonder agens): st[r]ite {U}. bedompt:: (=muf) bajiy {I}. bedorven:: (voedsel) ufror {I}; (=[ver]rot) nort {I}, tval {I}; (=ongezond) tâmla {I}. bedrag:: (hoeveel iets kost) câstjyto {C}; totale ~ (=som): šômt {C}; opgetelde ~ (=optelling): ôspsagos {C}; verschuldigde ~ (te betalen som): ÿðyje {C}; gestort ~ (op een bankrekening ed): mitapildos {C}; ~ dat het budget te boven gaat: nelatiycâmiy {C}; ten ~e van: furt ef câstjyto rifo (vz-uitdr). bedragen:: (=kosten) melde |melde| {K}, meldare {K}; (=belopen) arfine-mip {K}. bedreigen:: ÿkrâje {K; gst= ÿkrât}. bedreiging:: ÿkrâjos {A}. bedreven:: (=ervaren) tÿtiy {I}; ~ [in] (ervaren [in]): ôrgec [luft] {I}. bedriegen:: (=oplichten) ustjâge {K}; iemand ~: cjestovle armt rast {U; gst= cjestoff}. bedrieger:: cjestovler {C}; (=oplichter) ustjâger {C}. bedrieglijk:: ustjâgelira {I}. bedrijf:: (=zaak) ÿrgott {C; mv= ergôte}; (=firma) firma {C; mv= firmâe; rsmv= firmatt}, glûfiy {C}; (=nering) safôt {C}; (toneel: als deel ve toneelstuk) stû-kanas {C}; (machine) ÿfartos {C}; in ~ (in werking): armt ÿfartos; gespecialiseerd ~ (vakhandel): criazen-ÿrgott {C; mv= --ergôte}; zie ook Spokanische bedrijven in . bedrijfsleven:: glûfiy {C}, toglûfiyÿ {C}. bedrijfsvoering:: glûfiy-wencatos {A}. bedrijven:: (liefde/zonde) vâgte {K}; (=plegen: misdaad/moord ed) klâfe {K}; het ~: klâfos {C}. bedrijvengebouw:: (waarin verscheidene bedrijven/kantoren zijn gehuisvest) tosafôtÿ {C}. bedrijvig:: (druk in de weer) vâgt {I}; (=arbeidzaam) giss {I}. bedrijvigheid:: jârdiy {C}; (=drukte) flippiy {C}. bedroefd:: korabiy {I}; (=droevig) druff {I}. bedroeven:: korabe {K}. bedrog:: cjestovliy {C}, ustjâgos {C}. bedrukt:: (lett: met inkt) lâkabior {I}; (fig: =neerslachtig) pôšidde {I}. beduiden:: (=betekenen) mefre {K; gst= meff}. beduimeld:: ÿrliriy-fojeldriy {I}. beduvelen:: (=belazeren) idequppe {K}. bedwang:: in ~ houden: miyrare {K}. bedwelmd:: syruntiy {I}, tuquf {I}. bedwelmen:: syrunte {K}. bedwelming:: syruntos {C}. bedwingen:: (=beheersen) wehave {K}. bedwinging:: (=beheersing) wehavos {A}. beëdigd:: nézéor {II} (afk= nz.). beëdigen:: nézéare {K}. beëindigen:: ~ [met] (afsluiten van verhaal/film/gesprek/vergadering ed, zonder dat de nadruk op "voltooiing" gelegd wordt): croifte [tjâg] {K}. beëindiging:: (afsluiting v verhaal/film/gesprek/vergadering ed) croiftos {C}. beek:: bajuftô {C}; ~je (=riviertje): belt-prusot {C}; ondergrondse ~ (of rivier): quntiyst {C}; (korte ~ die in vlak kustgebied ontspringt, ipv in bergen) xijeprusot {C}; kabbelend ~je: kluršynne {S} (poe); murmelend ~je: hûmmos {C} (poe); zie ook Beken in en Onderaardse beken in . beekjuffer:: prachtige ~ (libel): bajuftô-quda-zôler {C} (L. Calopteryx virgo). beekpunge:: (plant) bajuftô-veronica {C/S} (L. Veronica beccapunga). beeld:: (fig) tjef {C}; (ihb op TV/film) fjy {C}; (=standbeeld) monumentos {C; mv= monumentosz}; ~je (klein sculptuur) klôp {C}. beeldhouwer:: axaratjen {C}. beeldig:: (=schattig) gylla {I}, lovve {I}. beeldje:: (klein sculptuur) klôp {C}. beeldscherm:: (v TV/computer ed) vitrynn {C}; (ook: =projectiescherm) nÿle-kerpa {C}. beeldschoon:: enzolus {I}. beeldspraak:: tomux {C}; versleten ~ (=cliché): ošo knurfel {S}. beeltenis:: fjytiyn {C}. beemdgras:: hôster-kles {S} (L. Poa); smal ~: fyg hôster-kles (L. P- angustifolia); ruw ~: presÿr hôster-kles (L. P- trivialis). beemdkroon:: (plant) heiyg {C} (L. Knautia arvensis). beemdooievaarsbek:: blufk-geranym |blufge..| {C} (L. Geranium pratense). been:: (lichaamsdeel) bonarô {C}; op de ~: tetiffuge {I}; slecht ter ~: slévendiy {I}; met beide benen op de grond (realistisch): kafsompelira {I}; dat is iemand tegen het zere ~: ef melde eft kursuus qulos furt rast (1niv). (=bot) knociy {C}; van ~ [gemaakt] (=benen): knocyne {I}. beenbreek:: (plant) knociytirdus {C/S} (L. Narthecium ossifragum). beer:: (mnl/ntr) pytšutû {C}; (vrw: =berin) honn {C}; bruine ~: miterus pytšutû (L. Ursus arctos). (mnl varken) kélt {C}. (vlinder) grote ~: roffiy bof-ÿtiner {C} (L. Arctia caja). beest:: belp |belp/bel| {C}. beestachtig:: hâbârc {I}; (=bestiaal) belp-otlôgtiy {I}. beet:: ortâc {C}; beet! (als een vis bij het hengelen toehapt): ârp!. beetje:: een ~ (een weinig): eft vloja {C}; een ~ suiker: eft vloja [rifo] sucro; een ~ (net iets: voor een trap v verg) vlo {II}; Jâns auto rijdt een ~ sneller dan de mijne: Jânex ef oto ufire vlo vita terat dus ef kostiy paine; een ~ (=iets): effekluft {III}; een ~ groter dan ...: effekluft hupster terat dus ...; ~ bij ~ (in gedeelten): indonsót {I}; »even 2. beetnemen:: (=voor de gek houden) motate {Krs}, (=verlakken) tygtjaklâme {K}. beetneming:: (=verlakkerij) tygtjaklâmos {A}. beetpakken:: (=grijpen) lelde {K}; (=stevig vastgrijpen) riye {K; vdw= rao}. beflijster:: ozÿrtiy-ômfer {C} (L. Turdus torquatus). begaafd:: cÿrbaror {I}. begaan:: (=plegen: moord/misdaad) qugle {K; gst= qugg}, klâfe {K}; het ~: klâfos {C}; hij heeft een misdaad ~: do eft cmontolâ qugle/klâfe. begaanbaar:: fartatt {I}. begeerd:: ([veel] gevraagd) gért {I}. begeerte:: géronos {A}. begeleiden:: ÿrfla'e {K; gst= ÿrflat; ws= ÿrfla•}. begeleider:: ÿrfla'ôk {C}. begeleiding:: (lett) šentôf {C}; (lett/fig) ÿrfla'os {A}; onder ~ van: lóf ÿrfla'os rifo. begeren:: gérone {K}. begerig:: géroniy {I}. begeven:: (=kapot gaan) kirturÿne {U}; de auto heeft het ~: ef oto kirturÿno; zich ~ (alg: =gaan): vende {U}; zich ~ naar (gaan naar): vârpje {K; gst= vârpt}; zich ~ in (fig: =zich storten in: problemen): ibjeéffite {K}. begieten:: (water geven: v planten) lardare {K}; de begoten bloemen: ef lorgissor hurons (lorgissor = vdw v lorgisse). begieting:: (het water geven: v planten) lardaros {C}. begijn:: begyna {C; mv= begynas}. begin:: (lett: =beginpunt) finn {C}; (alg: =aanvang) finne {C}, finnos {A}; (tijdsbepaling) ponto-• {PX}; begin 1975: ponto-1975; in het ~ van deze week: lelmo ponto-mink; aan het ~: fes ef finn; in den ~ne (bijbel): fara finne; van [het] ~ tot [het] eind: rifo finne lef dÿfo. beginne:: »begin. beginneling:: (=nieuweling) finnatjen {C}. beginnen:: finne [beri] {E}; de menigte begon te juichen: ef clûma finno beri vereste; hij begint altijd over politiek [te spreken]: do finne riyfain rifo politiycs; om te ~ (=in eerste instantie): fara finne; ~ met: lâfinne {K}; finne lef {U}; hij begint met zijn werk: do lâfinne sener ÿrôm; het woord begint met een r: ef wufta finne lef eft r; (fig: =aanpakken/aanleggen) ef paine leldelira; ik weet niet hoe ik met mijn scriptie moet ~ (hoe ik het moet aanpakken): gress nert tiffe, kol perke beri paine leldelira sener revertafiy; aan zo'n zaakje moet je niet ~: nert lappe-tûe kafonn sest tiyn. beginner:: finner {C}. beginsel:: rytos {A}; (element) finntiyn {SC}. beginsnelheid:: jelpjeve-vitešo {C}. begluren:: (=beloeren) ûmare {K}. begonia:: begonja {C}; »bladbegonia; »dwergbegonia; »struikbegonia. begraafplaats:: (=kerkhof: bij kerk) korda-arâbe {C}; (park, niet bij kerk) terrafane-arâbe {C}; zie ook Begraafplaatsen in . begrafenis:: (alg) terrafanos {C}. begrafenisondernemer:: terrafane-manner {C}. begraven:: (alg: behalve v doden) delpe {K}; (alg: ook v doden) terrafane {K}; dat wat ~ is (begraving): delpos {C}. begraving:: (dat wat begraven is) delpos {C}. begrenzen:: (lett/fig) limite {K}. begrenzing:: (lett/fig) limitos {C}; (fig) limitos {A}. begrijpelijk:: xâratt {I}, xâriy {I}. begrijpen:: (=vatten) xâre {K}, haóge {K}; (=verstaan) unere {K}; gemakkelijk te ~ (wat te vernemen is): ganeta {I}; gemakkelijk te ~ (bevattelijk): vitaxâriy {I}; gemakkelijk te ~ zijn: vitaxâriye {U}. begrip:: (het begrijpen) uneros {A}; (=benul) xâros {A}; (=notie) stint {C}; ~ [kunnen] opbrengen voor iets/iemand: ef kette ef xâros rifo flaju/rast. begroeid:: (niet kaal) leltiy {I}; ~ met: leltiy pai {I}; woest ~ (ruig: vrnl v terrein) kôrch {I}; enigszins ~ (niet geheel kaal: v terrein): riyn {I}. begroeten:: cÿrlôpe {K}. begroeting:: cÿrlôpos {C}, bija {C}. begroten:: (=beramen) ÿoze {K}. begroting:: ÿozos {C}. begunstigen:: fâše {K}; ~ boven (=voortrekken) ef lyde lo nurpaniy kura {K}. begunstiger:: morg {C}, fâšatjen {C}. begunstiging:: fâšos {A}. behaaglijk:: lâðiy {I}; ~ zijn: lâðe {U}; iets wat ~ is: lâðer {C}. behaaglijkheid:: lâðer {C}. behaagziek:: šovabariy {I}. behaard:: (=harig) miriy {I}. behagen:: (ww: =bevallen/bekoren) xârfane ón {U}; (zn) xârfanos {A}; ~ scheppen in: ef putte xârfanos mip. behalen:: (=verwerven) tûne {K}; (met inspanning verwerven) fenteste {K}. behalve:: (uitgezonderd; met uitzondering van; op ... na) hinta {VZ}, quâ {VZ}, tvokatiy {VZ2n} (schr); niemand anders ~ ik: râste hinta gress; mijn hele familie is katholiek, ~ ik: kost pijâ fatasôr quâ gress melde câtoliyc; u moet elke maand betalen, ~ (met uitzondering van) in mei: gÿrs kaftât jadâk hertel tvokatiy ef mai; (negatieve toegeving) ~ [dan] dat: quâ {VG}; het weer was goed, ~ dat het zo nu en dan een beetje regende: ef wónzol meldo quista, quâ ef bidalo eft vloja érpâf fes fort. behandelen:: reverte {K}; identiek behandeld worden (niet voorgetrokken worden) quimatere {U}. behandeling:: revertos {C}; eerbiedige ~: hântefos {C}; in ~ nemen: lisagere {K}. behang:: (in Spok meestal textiel, vaak als gordijnen langs de wanden gehangen) krurfâsto {S; mv= krurfâstôe; rsmv= krurfâstott}. behangen:: ~ met (lett): lâmunke tjâg {K}; (v kamer: in Spok vaak ook met textiel langs de wanden) krurfâsto-munke {K}. behartigen:: uzige {K}. behartiging:: uzigos {A}. beheer:: chikonos {C}; (in opdracht ve ander) stÿrðos {A}. beheerd:: ~ worden door: nertuie luft {U; gst= nertuit}. beheerder:: chikonatjen {C}, stÿrðer {C}. beheersen:: armtwoiyste {K}; (=bedwingen) wehave {K}; zich ~ (fig: zich inbinden): loatite {U}; zich niet [kunnen] ~ (zich laten meeslepen): ef farte kaf ef râstiym. beheersing:: armtwoiystos {C}; (=bedwinging) wehavos {A}. behekst:: lâgrolliy {I}. behelzen:: (fig: =omvatten) znynte {K}. behelzing:: (het omvatten) znyntos {A}. behendig:: trénbâ {I}. behept:: ~ zijn met: naubere {K}. beheren:: chikone {K}; (in opdracht ve ander) stÿrðe {K}. behoeden:: ~ tegen (=beschutten tegen): zille ón {K}. behoedzaam:: zôrst {I}. behoefte:: mennirros {C}. behoeftig:: (=noodlijdend) kaba {I}; (=arm) kabor {I}. behoeftige:: (arme: persoon zonder geld of bezittingen) kabor {Cef; mv= kabôrm}. behoeve:: ten ~ van: fes ef mennirre rifo (afk= f.m.r.) (vz-uitdr). behoeven:: (nodig hebben) mennirre {K}; (nodig zijn) morde {U}. behoorlijk:: (=netjes/keurig/gepast) penða {I}; (voldoende/niet te gering of slecht) ÿabrovve {I}; (niet al te best) kômah {I} (dikwijls iro); hij is ~ ziek, do kinure kômah. behoren:: (=betamen) bekace beri {E}; ~ aan (toebehoren): ÿrylare {K}; ~ bij (=passen bij; goed samengaan) ef melde quista na; ~ bij/tot: ÿryle {K}; ~ tot (vallen onder): kette ja {Upr}; ~ tot (deel uitmaken van): kanase armt {Upr}; ~ te zijn (moeten zijn: vlgs moraal/gewoonte/voorschrift/[natuur]wet ed): wakkle {K; gst= wakkel}; we ~ eerlijk te zijn: kirro wakkle [lo] honesty. behoud:: wencatos {A}; met ~ van ...: lo wencatelira ... (vz-uitdr). behouden:: (ww: niet wegdoen/niet verliezen) wencate {K}; tinke {K} (arch); (bv) ~ blijven (niet verdwijnen/veranderen): ef tinde fes wencât. behoudens:: (=afgezien van) dotoje {VZ}; (=met/onder voorbehoud van) nâs-miypelira {VZ}. behulp:: met ~ van: wÿrtâlacc {VZ}; wÿrtâla• {PX} (px-vorm v wÿrtâlacc, indien samen met gereduceerde vorm v pv); met ~ van hem: wÿrtâladû = wÿrtâlacc do; met ~ van schreeuwen bereik je niets: stus ejelife flâjû wÿrtâlacc ef ÿscemros; »met 2. behulpzaam:: cÿrtiriy {I}. beide:: (=allebei/alletwee) perdÿr {I}; ~ (allebei de) mogelijkheden: ef perdÿr posiblatiys; ~[n]: perdÿrs {ZV} (gnz= perdÿrser; gnp= perdÿrsÿr; rs= perdÿrses) = tersas {ZV} (gnp= tersaser; gnz= tersasÿr; rs= tersat) (mv); ik heb twee boeken gekocht en ~/allebei vallen ze tegen: gress ten mimpits lorerde ur perdÿrs/tersas frylôpe; Mariy negeert [hen] ~n/alletwee: Mariy co'ifche perdÿrses/tersat; ze klinken ~ als [mit]: óps drue fara perdÿrs [mit] (let op positie van perdÿrs!). beiderzijds:: (van weerskanten) ovap-perdÿr {III}. Beier:: Bejereno {Cef}. beieren:: (klokken) diyndenne {U}. Beieren:: Bejeren {Gef}. Beiers:: (bv) bejeren {IIef}; ~e vrouw: Bejerena {Cef}. beige:: (kleur) beše {I}. beïnvloeden:: krabée {K}; (geestelijk bewerken) fesÿrôme {K}. beïnvloeding:: krabéos {A}. beitel:: hâkos {C}, erulšiys {C}. beits:: (voor hout) stenn {S}. beitsen:: (hout) stenne {K}. bejaard:: (op leeftijd) armt zempers = armt-zempers |antsem..| {I}. bejaarden:: (alle oude mensen bij elkaar: zowel mnl als vrw) liftkaroiy |..fk..| {S}. bejaardentehuis:: liftkasért |..fk..| {C}; zie ook Bejaardentehuizen in . bejegenen:: umpocÿrme tukst {U}; (fig: =benaderen) werôxe {K}. bejegening:: umpocÿrmos {A}; (fig: =benadering) werôxos {A}; vriendelijke ~: fionn {C}. bek:: (alg: =mond) motrik {C}; (=muil) gart {C}; grote ~ (geschetter): westaros {C}; hou je grote ~!: texe dena beder! (vulg). bekeerling:: zyfma {C}. bekend:: knôf {I}; ~ maken: lyde {K}, (openbaar maken) enne {K}; ~ staan als/om: ef melde fes ef publiyc fara/frópjÿ; ~ worden: knôfare {U}; ~ zijn: knôfe {U}; het ~ zijn: knôfos {A}; ~ persoon: knôfatjen {C}; ~ zijn met (kennen): vlûme {K}; het ~ zijn (bekendheid): vlûmos {A}; ~ zijn met (op de hoogte zijn van): tâgare {K}; zoals ~ [is]: lo knôfe; algemeen ~: (spreekwoordelijk) âfry mipa-seg. bekende:: (zn: persoon) knôfatjen {C}. bekendheid:: (beroemd persoon) knôfiyer {C}; (ve zaak) knôfiy {A; mv=enk}; (het bekend-zijn) vlûmos {A}; de ~ met de plaatselijke gebruiken: ef vlûmos ón ef sÿrtos osks (ón is vz); ~ geven aan iemand/iets: knôfiy-pilde rast/flaju {K}. bekendmaking:: lydos {C}; schriftelijke ~ (convocatie): lydafiy {C}; (openbaarmaking) ennos {C}. bekennen:: (=toegeven) tisjane {K}. bekenning:: (=bekentenis) tisjanos {A}. bekentenis:: (=bekenning) tisjanos {A}. beker:: (=kroes) kô {C}, wôt {C; mv= wete}; (=kelk/glas) oûs {C}. bekeren:: kestgre |..sg..| {K; gst= kestgret}. bekering:: kestgros |..sg..| {A}. bekermos:: (lichtgroene soort) fyg-oûser {S} (L. Cladonia fimbriata). bekerzwam:: bleekbruine ~: mitrawôt-missis (mitraôt-missis) {C; mv= --missisa} (L. Peziza repanda); grote oranje ~: rofawôt-missis (rofaôt-missis) {C; mv= --missisa} (L. Aleuria aurantia). bekeuren:: xyfole {K}. bekeuring:: (=boete) xyfolos {C}. bekijken:: (lett: kijken naar) lâzerfe {K}; vluchtig ~ (=dóórzien): lâzerfare {K}; (=aanzien) lifroste {K}; (=opnemen) nalalôve {K}; kritisch ~ (=doornemen: tekst/oefening ed) zôzje {K; gst= zôss}; (=beschouwen; in overweging nemen [en de voor- en nadelen tegen elkaar afwegen]) torke {K}; alles graag willen ~ (vrnl uit interesse: kijklustig): lutteraerôx {I}. bekken:: (=kom/schotel) alst[r]ah {C}; (in skelet) zelfÿ-knociy {C}; (waterbassin) wik-lup {C; mv= --lûps}; (=cimbaal: muziekinstrument) simbaliy {C}. beklaagde:: (=aangeklaagde) jiymacc {C}. bekladden:: ynôge {K}. beklaagdenbank:: jiymacc-ferdu {C}. beklag:: pitigûfqu {C}; zijn ~ doen bij: pitigûfque ón {E}. beklagen:: gûfque-piti {K}; zich ~ over: gûfquare kura {U}. beklagenswaardig:: yolmist[r]jô |..strô/..stjô| {I}. bekleden:: (overtrèkken: stoel/matras) lâfâstoe {K}; (=uitoefenen: functie) ufne {K; gst= uff}. bekleding:: (v voorwerp) dâk {C}; (=overtrek) lâfâstoos {C}; (functie) ufne-fort {C}. beklemmend:: mrašô {I}. beklemming:: (fig) gârpjos {A}. beklijven:: (duurzaam worden) cyfâje {E; gst= cyfâs}. beklimmen:: cremale {K}. beklimming:: cremalos {C}. beknopt:: (op kleine schaal) naracc {I}; (beknopt||uitgebreid) molef {Iid}; een beknopt verhaal: eft molef storâs ðÿm wuftas; een beknopt overzicht: eft survÿjos lef molef-nariy. beknorren:: iemand ~ (mopperen tegen iemand): siytinte piti rast {U}. beknorring:: siytintos {C}. beknotten:: (=beperken: vrijheid) wÿmre {K; gst= wÿmm}. beknotting:: (vrijheid) wÿmros {A}. bekoelen:: (fig: =verkoelen) šegare {K}; (fig: ijver) utôe {U}. bekoeling:: (fig: v ijver) utôos {C}. bekomen:: (gevolgen hebben voor) tygtjaputte ón {U}; dat zal je slecht ~: tygtjaputte mittof tildâ ón tu; het bekomt mij slecht: ef qugjohe gress lo tildâ {K; gst= qugjot}. bekommeren:: zich ~ om: vjopaâcce {K}. bekommering:: (=bezorgdheid) vjopaâccos {A}. bekoorlijk:: (=knap) lovaniy {I}; (=charmant) tyll {I}. bekoorlijkheid:: (=charme) tylliy {A; mv=enk}. bekoren:: kafuzjôce {K}; (=behagen) xârfane ón {U}. bekoring:: kafuzjôcos {A}. bekorten:: (=verkorten) portâre {K}. bekostigen:: (=betalen) kafte {K}; iets ~: ef ksvenne ef ðôpecc rifo flaju. bekostiging:: ðôpecc-ksvennos {A}. bekrachtigen:: (=bezegelen) pitiquâme {K}. bekrachtiging:: (=bezegeling) pitiquâmos {A}. bekrast:: (vol krassen) pâpsót {I}. bekritiseren:: kafuenge {K}. bekritisering:: kafuengos {C}. bekrompen:: (fig: benepen) nar {I}; (=burgerlijk) ÿry-lardelira {I}. bekvechten:: (=kibbelen) pike {U}; ef piyrste lef ef[t] nes-bjelt. bekwaam:: primitâ {I}. bekwaamheid:: kurrelyra {SC}; (kunne) primitâiy {A; mv=enk; rs= primitâe}. bel:: (=schel/klok) zeft {C}; (kerkklok) bamico {C}; (gas-/luchtbel) blel {C}. belachelijk:: ridikuliy {I}, tôra {I}; (te gek om los te lopen) myss {I}; belachelijk! (uitroep v verontwaardiging) tânnâc!. beladen:: (ww) ladare {K}; te zwaar ~ (overláden): pâltlade {K}; (bv) ihyt {I}; (=volgeladen) jocc {I}; ~ met: jocc rifo; te zwaar ~ [met] (vrnl lett: overlàden [met]): pâltlatiy [pai] {I}; een te zwaar ~ kruiwagen: eft pâltlatiy weruntenolac. belading:: ladaros {C}. belanden:: (fig: =terechtkomen) šarke {U}; ~ in/bij (=terechtkomen, ook fig): fonise {K}. belang:: côstišerpse {Aef}, yjéfiy {Aef; mv= yjéfiys}; van ~ zijn: ôst[r]ommente {U}; in het ~ zijn van: mikkelele luft {U}; het is in het ~ van de mensheid: ef mikkelele luft ef velduros; van ~ zijnd (belangrijk): côstišerpse {I}, calyje {I} (dl= Centraal-Berref); van secundair ~ zijnd: dussÿrtiy côstišerpse; iets van ondergeschikt ~: eft luftzarô côstišerpse tiyn. belangeloos:: (=onbaatzuchtig) ðÿmyjéfiy = šâmyjéfiy {I}. belanghebbend:: yjéfiy {I}. belanghebbende:: yjéfater {C}. belangrijk:: mikkelel {I}; (=aanzienlijk) wuxelira {I}; ~ zijn: mikkelele {U}; (van belang zijnd) côstišerpse {I}, calyje {I} (dl= Centraal-Berref); het ~ste zijn: ef lelperre ef progrâm.; voor het ~ste deel: mikkelel tu-kanas {III}. belangrijkheid:: mikkeleliy {C}; wat betreft de ~: nechepp {I}. belangrijkste:: (hoofd•) menn• {PX}. belangstellen:: ~ in: côstišerpe {K}. belangstellende:: (persoon) côstišerpâ {C}. belangstelling:: côstišerpos {A}; ~ hebben voor: côstišerpe {K}; blijk van ~: côstišerpe-râgtos {A}; in het middelpunt van de ~ staan: bronne {U}; in het middelpunt van de ~ staand: bronn {I}; in de ~ treden: ef sette kaf ef côstišerpos. belangwekkend:: yjéfiy {I}; (=interessant) ÿrfótelira {I}. belast:: (ermee gemoeid zijnd) cijaziy {I}. belasten:: (verzwaren) (lett) mul-ðobiyre {K}; (fig) cÿrâcÿre {K}; (belasting heffen op) tâx-ðobiyre kaf {U}. belasting:: (lett) mul-ðobiyros {C}; max. ~ 3 ton (opschrift op vrachtauto bijv): MÐ: 3meg; (fig: verzwaring) cÿrâcÿros {A}; (betalen) tâx {C}; zie ook Belastingen in . belastingaangifte:: declarašo {C}. belastingaanslag:: blaffos {C}. belastingbetaler:: (=belastingplichtige) tâxkafter {C}. belastingconsulent:: tâx-vlazzer {C}. belastinginspecteur:: blaffoser {C}, tâx-inspekterr {C}. belastingplichtige:: (=belastingbetaler) tâxkafter {C}. belastingstelsel:: tâxeren {C}. belastingverhoging:: tâx-kafpainos {A}; een ~ van 5%: eft tâx-kafpainos fes 5%. belazeren:: (=beduvelen) idequppe {K}; (=besodemieteren) ticre {K; gst= ticc} (pop); het ~: ticros {C} (pop). belazering:: (=afzetterij) idequppos {C}. beledigd:: (=geraakt) dakk {I}; ~ zijn: dakrare {E}; zich ~ voelen: quarre {U}. beledigen:: dakre {K; gst= dakk}. belediging:: dakros {A}. beleefd:: (=voorkómend) polityâ {I}; (=hoffelijk) slamestiy {I}; zogenaamd ~ (=gemaakt): slamestiyerÿ {I}. beleefdheid:: polityâ {Aef}. beleg:: (stad) vozaben {Aef}. belegen:: (kaas: nog niet echt oud) toliftkar |..fk..| {I}. belegerd:: vozaben {I}. belegeren:: vozabiye {K}; het ~ (belegering): vozabiyos {C}. belegering:: (het belegeren) vozabiyos {C}. beleggen:: (vergadering) ququlte {K}; (geld) tygtjamite {K}. belegger:: (geld) zaafétt {C}. belegging:: (vergadering): ququltos {A}; (geld) tygtjamitos {A}. beleid:: aupross |aup../wup..| {C; mv= auprâ}. belemmeren:: xÿmpre {K; gst= xÿmp; wst= xÿmp•}. belemmering:: xÿmpros {C}. belendend:: (ertegenaan) haiyrum {I}; (=naastgelegen) kusamatiy {I}. belenen:: (als onderpand geven) tÿrthakéfe |tÿrta..| {K}. belening:: tÿrthakéfos |tÿrta..| {A}. beletsel:: zvÿrt {C}. beletten:: iemand iets ~ (=verhinderen): tmâhe rast tukst flaju {K; gst= tmât}; ik belet Petriy te vertrekken: gress tmâhe Petriy tukst ef ÿpratos. beletting:: tmâhos {A}. beleven:: calare {K}; [plezier/vreugde/..] ~ aan iets/iemand: ef fescente [ef joiy/hâng/..] lef flaju/rast. beleving:: calaros {A}. belezen:: (veel gelezen hebbend: persoon) roji-sador {I}. belezenheid:: hij gaat prat op zijn ~: do lelperre eft utfin mimpitblef. Belg:: Belgann {Cef}. België:: Belgano {G}. Belgisch:: (bv) belgano {IIef}; ~e vrouw: Belgana {Cef}. belichten:: (lett: films ed; ook fig) lâarmâtate {K}. belichting:: (lett: films ed) lâarmâtatos {C}; (foto) armâtatos {C}. belichtingstijd:: (foto) armâtatos-fort {C}. believen:: (gelieven) monte beri {U}; naar ~: lo ef bladidos chaquinde. belijden:: (schuld) armtpurte {K}; (overtuiging/geloof) rente {K}. belijdenis:: rentos {A}. belijding:: armtpurtos {A}. Belizaan:: (man uit Belize) Beliziyny {Cef}. Belizaans:: (bv: uit Belize) beliziy {IIef; mv=enk}; ~e vrouw: Beliziyna {Cef}. Belize:: Beliziy {Gef}. bellen:: (=schellen) zefe {U}. (=opbellen) krÿše {K}; ik zal hem ~: krÿše gress do. belletrie:: kûra-stindos {C}. beloeren:: (=begluren) ûmare {K}. belofte:: fesreppos {A}, promisos {A}, tinpos {A}: een ~ doen: ef promise eft painos; zijn ~ niet nakomend: nepromisiy {I}. belonen:: (loon geven) wagje {K; gst= wagg}; (=prijzen) ksvenne {K}. beloning:: ksvennos {A}. beloop:: iets op zijn ~ laten: tuie ón flaju {U; gst= tuit}; ef kirture beri sterde flaju fes ef cyrotâ. belopen:: (lett: lopen in/op/over) lâfarte {K}; (fig: bedragen) arfine-mip {K}. beloven:: promise beri {U}; ik beloof te komen: gress promise beri arfine; iemand iets ~: fesreppe flaju ón rast {K}, tinpe rast kaf flaju = tinpe flaju ón rast {K}; ik beloof het!: kost promisos! {A}. belust:: ~ op: ortelira fes {III}. bemachtigen:: [armt]ryte {K}. bemachtiging:: [armt]rytos {A}. bemannen:: meratere {K}. bemanning:: merateros {C}; (=manschappen) ÿrðônt {C}. bemerken:: ÿrsflaâge {K}, ygbronne {K}; het ~: ygbronnos {C}. bemesten:: perane {K}. bemesting:: peranos {C}. bemiddelaar:: (=tussenpersoon) jafarter {C}. bemiddeld:: ofortâsiy {I}. bemiddelen:: jafarte {U}. bemiddeling:: jafartos {A}. bemind:: (=geliefd) monet {I}. beminnelijk:: lyatt {I}. beminnen:: (houden van) affionnose [beri] {K}, lye {K}. bemodderd:: (met modder bespat): medriyor {vdw}. bemodderen:: medriye {K; gst= medriyt}. bemoedigend:: pâple-âp {I}. bemoediging:: (=opbeuring) pâplos {C}. bemoeial:: (=betweter) prabarer {C}. bemoeien:: zich ~ met (zich inmengen in): taffe rifo {Upr}. bemoeienis:: (=tussenkomst) taffos {C}. bemoeiing:: (=inmenging) taffos {C}. bemoeilijken:: (moeilijk[er] maken) mâltefe {K}. bemoeilijking:: mâltefos {A}. bemost:: (met mos begroeid) alo {I}. benadelen:: (benadelen||bevoordelen) lântate {Kid}; benadelen: ef lântate nerikar; hij benadeelt me: do lântate gress lef šâft. benaderen:: (lett/fig: nader komen; zich wenden tot) pitiloine {K}; (=bejegenen) werôxe {K}; (getal) surrondare {K}. benadering:: (lett) pitiloinos {C}; (fig) pitiloinos {A}; (fig: =bejegening) werôxos {A}; (getal) surrondaros {A}; bij ~: furt ef surrondare. benaming:: toquankaÿ {C}. benard:: kenk {I}. benardijn:: (mnl lid v RK kloosterorde) beenardino {C}. benarren:: (fig: =benauwen) klempare {K}. benauwd:: (moeilijk kunnen ademen) lûgâ {I}; (drukkend: lucht/weer) nefôrsiy {I}, plaka {I}; (fig) iðebbe {I}; het ~ hebben: môque {U}; niet ~ (frisjes): bÿa {I}. benauwdheid:: (moeilijk kunnen ademen) lûgé {C}; (gebrek aan frisse lucht) nefôrs {C}. benauwen:: (fig: =benarren) klempare {K}. bende:: (=boevenbende) tomeraterÿ {C}; (=rotzooi) kverf {C}, qu'âxÿ {C}; (=wanorde/ rotzooi) hiyðe {C}; (=troep) rippe {C}; (mensen) wat een losgeslagen ~! (het lijkt hier wel een gekkenhuis!: bij wild feest ed): ef pâstoriy offerte spiryt!. beneden:: (bv: =onder) zjoba {III}; van ~ naar boven: zjoba kafes; hij komt ~; hij gaat naar ~ (de trap af): do pónze zjoba = do zjobaare; ~ zijn: zjobae {U}; [naar] ~ komen; naar ~ gaan (de trap af): zjobaare {U}; ~ blijven (niet naar boven komen): zjobaÿne {U}; naar ~ (=neer[waarts]): cor {III}, ryses {III}. (vz) (plaats: =onder) zjoba {VZ}; (beweging binnen bep grenzen: =onder) rys {VZ}; ~ in: rysfes {VZ}; ~ op: ryskaf {VZ}. benedeneinde:: (=ondereinde) tûgtquch |..gq..| {C}. benedenhelft:: (=onderhelft) tûgtanas {C}. benedenhoek:: zjobaiy eka {C}; de rechter ~: ef rikbi-zjobaiy eka. benedenste:: (=onderste) zjobaiy {I}. benedenstrooms:: ~ van het dorp: pôx mip ef zeces. benedenzijde:: (=onderkant) tûgtovap {C}. benedictijn:: (mnl lid v RK kloosterorde) benedictino {C}. benedictines:: (vrw lid v RK kloosterorde) benedictina {C; mv= benedictinas}. benemen:: de boom beneemt veel licht: ef vildul blaffe pert armâtat. benen:: (van been/bot [gemaakt]) knocyne {I}. benepen:: (fig: =bekrompen) nar {I}, trûnt {I}. benevelen:: (door drank) lâdviynde {K}; ze zijn door de drank beneveld: ef spiryt óps lâdviynde. benevens:: (=en óók/alsmede) én {VZ}, zarô {VZ}; én {VG}; »alsmede; »en B. Bengalees:: (zn: man uit Bangladesh) Bângladešeny {Cef}; (bv: uit Bangladesh) bângladeše {IIef}; Bengalese vrouw: Bângladešena {Cef}. bengel:: (=deugniet) kânlâ {C}. benieuwd:: ~ zijn naar: mÿvare {K}; ~ zijn of (met indirecte vragende zin): mÿve {U}; ik ben ~ of hij komt: gress mÿve, âl do arfinât. benig:: tâk {I}; ~/lang/mager persoon: kval-knociy {C}. benijden:: jalorse armt {U}. Benin:: Beninn {G}. Beniner:: Beniny {Cef}. Benins:: (bv) beninn {IIef}; ~e vrouw: Benina {C}. benodigdheden:: (=toebehoren) tocÿrbattÿ {C}. benoemen:: (=aanstellen) fesperkoše {K}; ~ tot: kimore fes {K}, akimore tukst {K}. benoeming:: kimoros {C}, akimoros {C}; (=aanstelling) fesperkošos {A}. benoorden:: »noorden. benul:: leliy {C}; (=begrip) xâros {A}. benutten:: woiyste {K}. benutting:: woiystos {A}. benzine:: bensynn {S}; van ~ gemaakt; met ~: bensynniy {I}; deze motor loopt op ~: dena moter melde bensynniy. benzinebon:: (voor de benzinerantsoenering in Spok) bensynn-quistarafiy {C}, bensqu {C} (pop afk). benzinepomp:: (pomp) bensynn-echuh {C}, burâg-echuh {C}; (verkooppunt v brandstof) bensynnâs {C}, burâgâs {C}. benzinestation:: (alg: tankstation om brandstof te tanken) bensynnâs {C}, burâgâs {C}; (met extra auto-service) oto-póntel {C}; (uitgebreide accommodatie langs autosnelweg: met restaurant en evtl motel/camping/winkel/garage ed) wegsÿrt {C}. beoefenen:: fesufne {K; gst= fesuff}; (sport ed) ufne-kaf {K}. beoefening:: fesufnos {C}; (sport ed) ufnos-kaf {C}. beogen:: eittôze |wi..| {K}; het ~ (beoging): eittôzos |wi..| {A}. beoging:: (het beogen) eittôzos |wi..| {A}. beoordelen:: ~ als: ošume lo {K}. beoordeling:: ošumos {A}. beoosten:: »oosten. bepaald:: (=vaststaand) qurtiy {I}; (=zeker) serten {I}. bepalen:: serte {K}; (=vaststellen) qurte {K}. bepaling:: (=beschikking) qurtos {A}. bepeinzen:: (=overwegen) kuramiype {K}. bepeinzing:: (=overweging) kuramiypos {C}. beperken:: zloffe {K}; zich ~ tot: zloffare {K}; (=beknotten: vrijheid) wÿmre {K; gst= wÿmm}. beperking:: zloffos {A}; (vrijheid) wÿmros {A}. beperkt:: netÿtyniy {I}; (niet zo goed; twijfelachtig) zloff {I}; ~ [tot]: zloffiy [armt] {I}. bepleiten:: oxodde {K}. bepleiting:: oxoddos {A}. bepraten:: mitatjyme {K}. beproefd:: (wie veel tegenspoed heeft [gehad]) chéft {I}. beproeven:: krodane [beri] {K}; (op de proef stellen) ucôgare {K}. beproeving:: chéftiy {A; mv=enk}, ucôgaros {A}. beraad:: jérstos {A}; na rijp ~ (weloverwogen): empajiy {I}; mintof eft zovert jérstos. beraadslagen:: jérste {U}; ~ met iemand (overlèggen): zvoge lef rast {U}. beraadslaging:: jérstos {A}; (=overleg) zvogos {A}. beramen:: (v plan) hântefare {K}; (=begroten) ÿoze {K}. beraming:: (v plan) hântefaros {A}. beredderen:: ÿréste {K}. bereden:: »politie. beredeneerd:: (met overleg) molaiy {I}. bereid:: (=bereidwillig) probarelira {I}; tot alles ~: (zeer gewillig) loper {I}; ~ blijven: cûndale {U}; ~ verklaren: cûnðie {K}; ~ zijn [tot iets]: cûnðiyte [tukst flaju] {U}; hij is ~ te sterven: do cûnðiyte den do sterde. bereiden:: (gereed maken) lytane {K}; (=koken: voedsel) riffe {K}. bereidheid:: cûnðiyt {C}; cûnðiytos {A}. bereidverklaring:: cûnðios {A}. bereidwillig:: probarelira {I}. bereik:: (lett) šâstos {C}; (fig) ejelifos {A}. bereikbaar:: (alg) šâstatt {I}; (fig) plemiy {I; mv=enk}; (goed bereikbaar||onbereikbaar) kynne {Iid}; goed bereikbaar (waar veel mensen heen gaan): een goed te bereiken eiland: eft kynne ileset lef yplemeros. bereikbaarheid:: xolija {C}; (fig) plemer {A; mv=enk}. bereiken:: (lett/fig) ejelife {K}, šâste {K}; ~ met je hand (komen bij): šâstare {K}; hij kan de bel niet ~ (erbij komen): do nert šâstarecû ef zeft; (fig) melle {K}; iets ~ (fig: het ver brengen): ejelife {Upr}. bereizen:: (reizend bezoeken) tupplip-quardere {K}. berekend:: (steeds op voordeel uit) tûrgencatiy {I}; ~ zijn op: umpâpe {K}; voor een taak ~ zijn: uquest[r]e {K; gst= uquesst; wst= uquest•}; het ~ zijn voor een taak: uquest[r]os {A}; persoon die voor zijn taak ~ is (geschikte persoon): uquest[r]os {C}. berekenen:: kunte {K}; opnieuw ~ (narekenen omdat het zeker is dat de berekening niet klopt): note-kaf {K}. berekening:: kuntos {C}; (het berekenen) notos {C}. bereklauw:: (plant) hérôgst |hérôst| {C} (alg) (L. Heracleum sphondylium); (ihb: paarse berenklauw: vrnl Oost-Liftka en Brÿr) (L. Heracleum purpureum). berg:: granô {C}; (hoge heuvel) bergo {C}; (lett: stapel stenen ed) trovôctiyn {C}; (lett/fig: stapel/opeenhoping/hoop) tnÿr {C}; een ~ zand: eft tnÿr rifo pleko; een ~ (boel) werk: eft tnÿr rifo ÿrôm; een hoop herrie: eft tnÿr rifo muts; iemand gouden ~en beloven (iemand iets voorspiegelen): tocirre rast {K}; zie ook Bergen in . bergachtig:: granôsót {I}; ~ land: tobergÿ-šark {C}. bergbasterdwederik:: epilobym {C} (L. Epilobium montanum). bergbeklimmen:: (als sport) bergalefos {S}. bergbeklimmer:: bergalef {C}. bergdal:: ðarmiy {C}. bergden:: bergo-sparot {C} (L. Pinus mugo). bergdravik:: (grassoort) bergo-broms {S} (L. Bromus erectus). bergeend:: urven {C} (L. Tadorna tadorna). bergen:: (v schip) berge {K}; (in veiligheid brengen) ubere-fes {K}. berggebied:: tobergÿ-areû {C; rs= --areût}. berging:: (v schip) bergos {C}; (het in veiligheid brengen) uberos-fes {C}. bergketen:: (gebergte) litt {C}; (rij bergen) bósa {C}. bergnachtorchis:: blakker Grât-ôrgidé {C} (L. Platanthera chlorantha). bergpad:: (=bergweg) tsiymâ {C}. bergpas:: kôl {C}; zie ook Bergpassen in . bergplaats:: simaje-sÿrt {C}. bergrand:: granô-bôrté {C}; aan de ~ gelegen: fes ef labe. bergrug:: bergo-temp {C}. bergsneeuw:: granô-snÿ {S}. bergspitsmuis:: granô-rât {C} (L. Sorex alpinus). bergsport:: (vrnl bergbeklimmen) bergalefos {S}; (alg) granô-sport {C}; zie ook Bergsport in . bergstad:: (plaats/dorp in de bergen) bergosÿr {C}. bergtop:: agru {C}; zie ook Bergtoppen in . bergweg:: (alg: weg in de bergen) granô-mirra {C}; (=bergpad) tsiymâ {C}. bericht:: (=tijding) tÿden {C}; goed/positief ~: yclómm {C}; slecht ~: môduh {C}; ~je sturen (iets van je laten horen): lôpe {K}; ik zal Jân een ~je sturen: lôpe gress Jân. berijdbaar:: (alg) ufiratt {I}; (v weg) lat {I}. berijden:: (rijden in auto, op paard ed): ufirare {K}; (rijden op/over weg/brug, door tunnel ed) lâufire {K}; wij ~ de nieuwe autoweg naar Gret (= rijden over ...): kirro lâufire ef kleter mennweg helkara Gret. berin:: (vrw beer) honn {C}. berispen:: iemand ~: ef kette wâriy ón rast. berisping:: (officieel) tygtjacar {C}; (=standje) wâriy {C}, quistarafiy {C} (pop). berk:: (alg) berkiy {C} (L. Betula); ruwe ~: menkerate-berkiy {C} (L. B- pendula); witte ~: blakker berkiy (L. B- alba); zachte ~: Bytset-berkiy {C} (L. B- pubescens); steen~: kânp {C} (soort ruwe berk met knoestige stam: L. Betula petraea). berkeboleet:: berkiy-chént {C} (L. Leccinum scabrum). berkepage:: (vlinder) roffiy marestjer {C} (L. Thecla betulae). berkezwam:: berkiy-missis {C; mv= --missisa} (L. Piptoporus betulinus). Berlijn:: Berlyna {G}. berm:: (v weg) mârg {C}, mirrovap {C}; (glooiend) fiyreâ {C; rs= fiyreât}. bermooievaarsbek:: bergo-geranym {C} (L. Geranium pyrenaicum). bermpje:: (vis) medriy-râbity {C} (L. Noemacheilus barbatulus). Bermuda:: Bermuda {G}. Bermudaan:: Bermudany {Cef}. Bermudaans:: (bv) bermuda {IIef}; ~e vrouw: Bermudana {Cef}. beroemd:: huldufit {I}; ~ persoon (beroemdheid): huldufitter {C}. beroemdheid:: (beroemd persoon) huldufitter {C}; (fig: v ding) huldufitiy {C}. beroemen:: zich ~ op: iafle armt {Upr; gst= iaff}. beroep:: (=baan) slojet {C}; hij is schoenmaker van ~: do melde slojet must-riffent; het ~ van dokter: ef medikiy-slojet; een ~ doen op: gvoie {K; gst= gvoit; vdw= gvóter}; Polen doet een groot/zwaar ~ op de landbouwsubsidies: ef Pôlsa gvoie musklaiy ef supsiðiyukérs; zij hebben een sterk ~ op mij gedaan: óps gvoia musklaiym gress. beroepschauffeur:: lenkatjen {C}. beroepshalve:: fara slojet. beroepsjargon:: slojet-pjôl {C}. beroepsleger:: fest-verestâ {C}. beroepsonderwijs:: (alg) [school voor] lager ~: ðâklen-koles {C}; (gezien als Spok onderwijsinstituut) Ðâklen-Koles {N}. beroepsopleiding:: (school voor hogere ~) slojet-koles {C}; (gezien als Spok onderwijsinstituut) Slojet-Koles {N}; (school voor lagere ~) slojet-sukoles {C}; (gezien als Spok onderwijsinstituut) Slojet-Sukoles {N} (afk= SSK). beroepssfeer:: slojet-sfero {C}. beroerd:: (=vervelend) iftšormt |ifš..| {I}, peskiy {I}; (=ziek) wâzeniy {I}. beroeren:: (=aanraken) jabie {K}; (=bewegen) vûmse {K}. beroering:: (=beweging: het doen bewegen/beroeren) vûmsos {C}; (=verontrusting) alirdeftos {C}. beroerte:: âtacos {C}. berokkenen:: (=aandoen) qugle {K; gst= qugg}; iemand schade ~: ef qugle sgâtos ón rast. berouw:: pâst {C}. berouwen:: pâstare {K}. berouwvol:: pâstiy {I}. beroven:: iemand ~: xûstiche raste {Krs}; iemand ~ van iets: xûstiche flaju ón rast {K}. beroving:: xûstichos {C}. berucht:: tildâ huldufit {I}. berusten:: ~ in: nakirture {K}, lenne {K}; ~ op (fig: steunen op): lenne {K}; ~ op (fig): ÿfalye {K}. berusting:: (alg) nakirturos {A}; (=gelatenheid) ivrôché {Aef}, ðeff {SC}. bes:: (alg) labâ {C}; zwarte ~: doffiybâ {C}. beschaafd:: queo {I}, vobaror {I}. beschaamd:: impajalû {I}. beschadigen:: est[r]are {K}. beschadiging:: est[r]aros {C}. beschamen:: impajalûare {K}; (verlegen maken) qust[r]are {K}. beschaming:: (het verlegen maken) qust[r]aros {A}. beschaven:: tejâne {K}. beschaving:: tejân {C}. bescheiden:: elx {I}; niet echt ~ (schijnheilig): toelx |X| {I}. bescheidenheid:: elxiy {A; mv=enk}. beschermd:: fes zillos; het dorp ligt ~/beschut tussen de bergruggen: ef zeces locâteše fes zillos ja ef bergo-temps. beschermen:: (lett) paafte {K}; ~ tegen (=beschutten tegen): zille ón {K}. beschermend:: (lett) paafâ {I}. bescherming:: zillos {A}; (scherm) paaftos {C}; (het beschermen) paafâ {Aef}; ~ zoeken: frajare {Upr}. beschermlaag:: harde ~: jûntiyos {C}. beschieten:: (=schieten op) reve tygtja {U}; (=bestoken: vesting ed, met kanon) héggere {K}. beschieting:: lârevos {C}. beschijnen:: (schijnen op/over) lânÿle {K}. beschikbaar:: hûšatiy {I}; ~ stellen: hûšatare {K}; ~ zijn: hûšate {U}; het ~ zijn (beschikbaarheid): hûšatos {A}. beschikbaarheid:: (het beschikbaar zijn) hûšatos {A}. beschikbaarstelling:: hûšataros {A}. beschikken:: ~ op (beslissen over: een verzoek ed): falede armt {U}; ~ over (de beschikking hebben over): ef lelperre ef pevutro rifo {C}. beschikking:: (=bepaling) qurtos {A}; de ~ hebben over: ef lelperre ef pevutro rifo {C}; ter ~ stellen voor/aan: kurapevutre ón {K; gst= kurapevutt}. beschimmelen:: natriyche {U}. beschimpen:: pjohelle {K}; (=verguizen) jÿrtane {K}. beschimping:: pjohellos {A}, pémos {A}; (=verguizig) jÿrtanos {A}. beschonken:: (dronken) plurtor {I}. beschot:: (houten afscheiding) bret {C}. beschouwd:: ~ worden als: funte tukst {Upr}. beschouwen:: (=bekijken; in overweging nemen [en de voor- en nadelen tegen elkaar afwegen]) torke {K}; ~ als (mening: =vinden): cônsidere [lo] |..ÿje| {K}; hij beschouwt zichzelf als een groot artiest: do sen cônsidere lo eft hupster artiys; »vinden 2; ~ als (=opvatten als): obléskre fara {K; gst= oblések; wst= oblésk•}; [serieus] ~ als: torkare lo {K}; (het in aanmerking nemen) cônsideros {A}. beschouwing:: [serieuze] ~: torkaros {C}; (=overweging) torkos {A}. beschrijven:: (fig: =schilderen) vro'egie {K}; moeilijk te ~ (nondescript): holfatiy |hof..| {I}. beschrijving:: (fig: =schildering) vro'egios {C}; kun je een duidelijke ~ van hem geven?: (fig) aftel tu kettecû eft klôrt foto kura do?. beschuit:: (hard bros gebak) tjâciyk {C}. beschuldigd:: [bewust] valselijk ~: ulot {I}. beschuldigen:: ~ van: ÿrgyre tukst {K}; iemand [bewust] valselijk ~ van: ulote rast tukst flaju {K}. beschuldiging:: ÿrgyros {A}; [bewust] valselijke ~: ulot {Aef}, ulotos {A}. beschut:: fes zillos; het dorp ligt ~/beschermd tussen de bergruggen: ef zeces locâteše fes zillos ja ef bergo-temps. beschutten:: zillare {K}; ~ tegen (=beschermen tegen): zille ón {K}. beschutting:: zillaros {C}. besef:: feskettos {A}. beseffen:: feskette {K}. beslaan:: (v paard) kycve {K; gst= kycc}; (met condens ed) réfte {U}, decce {Upr}; doen ~: decce {K}; het vochtige wasgoed doet de ruiten ~: ef huma luktôsta decce ef wyjos; (=omvatten) znyntare {K}; de brief beslaat vier kantjes: ef letra znyntare fâr pracâs. beslag:: (om te bakken) prânos {S}; (v paard) dâk {C}; ~ leggen op; in ~ nemen: dres-kette {K}, investere |..ÿje| {K}; in ~ nemen (lett: innemen: ruimte): sence {K}; (fig: opgaan in): slitûšare {K}; de studie neemt hem [geheel] in ~: ef stûderos slitûšare do. beslagen:: (=gecorrodeerd) rékóf {I}; ~ ten ijs komen: ef stâge lef rist ur chutân. beslechten:: geschil ~: lÿrchône {U}; het ~ van een geschil: lÿrchônos {A}. beslijmd:: lâblâsor {I}. beslissen:: falede {K}; ~ over: falede armt {U}; we ~ om te komen: kirro falede, den kirro arfine = kirro falede kirroex larfinos; een koop ~ (zeggen dat je met de koop accoord gaat): ðôpecce {K}; het ~ (beslissing): faledos {C}. beslissing:: (het beslissen) faledos {C}; (onherroepelijk) falétt {C}. beslist:: (=zeker) brôep {III}, serten {I}; (=uitgemaakt) fespilt {I}; (=absoluut) gû {I}; ~ niet: noi gû; (=vastberaden) quander {I}; ~ niet (allesbehalve): pasot {III}. beslommering:: (=zorg) nelatiycos {A}; (zware zorg) lûiy {A; mv=enk: rs= lûte}. besloten:: (v vereniging: alleen voor leden) glydaiy {I}. besluit:: (=conclusie) cicÿralos {A}; (=decreet) ÿrsto'ecc {C}. besluiteloos:: (=weifelend) hóndré {I}; (=halfslachtig) holfatiy |hof..| {I}; ~ maken: écÿre {K}; het ~ maken: écÿros {A}. besluiten:: (het plan opgevat hebben) cÿrale beri {U}, cicÿrale {U}; ~ tot: tukstpaine helkara |..ksp..| {U}. besmeren:: (=bestrijken) šmeste |smeste/šeste| {K}; het ~: šmestos |smestos/šestos| {C}. besmettelijk:: (alg) kurapainn {I}; (ziekte) festassiy {I}. besmettelijkheid:: festasser {A; mv=enk}. besmetten:: (=infecteren: ziekte) festasse {K}. besmetting:: (=infectie) infekšo {C}, festassos {C}; [ernstige] ~ (ook fig): stûléos {C}. besmeuren:: ~ met: flyrre tjâg {K}. besneeuwd:: lâsnÿor {I}. besodemieteren:: (=belazeren) ticre {K; gst= ticc} (pop); het ~: ticros {C} (pop). besparen:: (zuinig zijn met) huâse {K}; iemand iets ~: tijâfraje flaju armt rast {K; gst= tijâfrat}. besparing:: huâsos {A}. bespeuren:: ik bespeur onraad: ef taqurubos hulle gress. bespieden:: feslate {K}; (terwijl men zichzelf verborgen houdt) srâtje {K; gst= srâtt}. bespieder:: feslater {C}. bespieding:: feslatos {C}, srâtjos {A}. bespoedigen:: ÿazjâpje {K; gst= ÿazjâpp}, azjâpje {K; gst= azjâpp} (arch/poe); iets ~ (fig: haast achter iets zetten): ef riffe flaju lo vita. bespoediging:: ÿazjâpjos {A}. bespottelijk:: nert-miypelira {I}; zich ~ maken (zich blameren): jôske {U}. bespotten:: (de draak steken met) râmpnére {K}; (fig: =aanfluiten) stiyne {K}. bespotting:: râmpnéros {C}, stiynos {A}. bespraakt:: muxiy {I}. bespreken:: (spreken over; uitleggen) tyre {K}; (=reserveren) kaffane {K}; [met elkaar] ~ (overlèggen): oaroe {U; gst= oarot; vdw= poaro}. bespreking:: (het spreken over; uitleg) tyros {C}; (=reservering) kaffanos {C}; (=overleg) oaroi {C; rs= oaroe}; een ~ voeren: ef rate wuftas. besprenkelen:: miynte {K}. besprenkeling:: miyntos {C}. besproeien:: zlânke {K}. besproeiing:: zlânkos {C}. bespugen:: lâcsule {K}. best:: [het] ~: guldâ {I; =ot v quista}; niet al te ~ (matig, niet overdreven): kômah {I} (dikwijls iro); zijn ~ doen [om ...]: kette lo zefa [, den ...] {Upr}; (vrnl geestelijk) âtemelira luft ef ÿ..os; ik doe mijn ~ om je te helpen: gress sen kette lo zefa den cÿrtire tu; ik doe mijn ~ om jou te begrijpen: gress âtemelira luft ef luneros enn tu; het ~e zijn (er bovenuit steken): proe {U}; het is het ~e dat je morgen vertrekt; je kunt het ~ morgen vertrekken: ef proe den tu prate mas; van deze [goede] verhalen is het uwe het ~e: mip tem quista storâsa ef gertiy lelperre ef progrâm; op zijn ~ zijn: kuranÿle {Upr}; de wijn zal in 2005 op zijn ~ zijn: sen kuranÿle ef weinô fes 2005. bestaan:: (=existeren) eksistere |..ÿje| {U}; ~ uit: coðare {K}; (zn) coðaros {A}; niet meer ~d (lett: uitgestorven): dodor {I}; »middel 3. bestaand:: (bv) coðart {I}. bestaansrecht:: eksistere-rigt {C}. bestand:: (=wapenstilstand) spero-stjoft {C}; (=data: verzameling gegevens; ook computerdata) ramâos {C}; ~ zijn tegen: armtpevutre {K; gst= armtpevutt}. bestanddeel:: (=ingrediënt) ótauc {C}. besteden:: ~ aan (gebruiken voor): uše furt {K}; nuttig ~ (een goed/intensief gebruik maken van): menee |..ewe| {K; gst= menet}; hij besteedt zijn vrije tijd zeer nuttig: do menee sener jola forts; ze hebben veel geld te ~: óps šove smurf-meneosz. besteding:: ušos {A}; goede ~: (uitbuiting) meneos {A}. bestek:: (=couvert) toleftelÿ {C}; (fig) tolânt {C}; (=bouwtekening) mipšovos {C}; het valt buiten het ~ (buiten het onderwerp): ef farte cupp ef klarbÿrs. bestelauto:: luftpârnolac |lufp..| {C}. bestelbaar:: ojelste-âp {I}. bestelen:: (stelen van: iemand) tijâkuntiyre {K}. bestelgoed:: arânka-ojelstos {C}. besteling:: tijâkuntiyros {C}. bestellen:: ojelste {K}; mag ik wat ~? (pop opmerking in kroeg om de aandacht vd barkeeper te trekken): gress dôxe tómaros. bestelling:: ojelstos {C}. bestemd:: ~ zijn voor: destinere |..ÿje| furt {Upr}; iets is voor jezelf ~: flaju melde dres (spr). bestemmen:: destinere |..ÿje| {K}. bestemming:: (alg) destineros {C}; (=reisdoel) destinašo {C}, poh-col {C; mv= --côle}. bestempelen:: ~ als: kafléde fara {K}. bestendig:: (=duurzaam) wencât {I}; (=onveranderlijk) utôharbiy {I}. bestiaal:: (=beestachtig) belp-otlôgtiy {I}. bestijgen:: ([be]klimmen) cremale {K}; (v paard of hoger gelegen plek) pjaqurre kaf {U}. bestijging:: cremalos {C}. bestoken:: (=beschieten: vesting ed, met kanon) héggere {K}. bestormen:: kafpânte {K}. bestorming:: kafpântos {C}. bestraffen:: tjelfe {K}, pûnyre {K}. bestraffing:: tjelfos {C}. bestraten:: (=plaveien) hast[r]e {K; gst= hast; wst= hast•; vdw= hastor}. bestrating:: (=plaveisel) hast {C}. bestrijden:: (lett/fig) ôtlazre {Krs; gst= ôtlass; wst= ôtlaz•}; (fig: =aanvechten) pallefarte {K}. bestrijding:: (lett/fig) ôtlazros {C}; (fig: =aanvechting) pallefartos {Ars}. bestrijken:: (=besmeren) šmeste |smeste/šeste| {K}; (schootsveld v kanon) snue {K}; (fig: =omvatten) znyntare {K}. bestrooien:: jiyxare {K}. bestrooiing:: jiyxaros {C}. bestseller:: (veel gelezen/gekocht boek) trempe-mimpit {C}. bestuderen:: oltake {K}, armtstûdere |..ÿje| {K}. bestudering:: (=studie) oltakos {A}, armtstûderos {A}. besturen:: (alle vervoermiddelen, behalve auto) rozjepe {K}; (auto) lenke {K}; (land) lyde {K}; het ~ (=bestuur: land): lydos {A}. besturing:: (=stuurinrichting) torozjeposÿ {C}. bestuur:: (v vereniging ed; groep personen) lydos {C}; (=bewind) lytt {C}; (het besturen: v land) lydos {A}; (v Spok eiland) hôzesy {C}; (v Spok district) leblâ {C}; raad van ~: regle-ratt {C}; zie ook Spokanisch bestuur in . bestuurder:: (=stuurman: v vervoermiddel, behalve auto) rozjeper {C}; (v auto: NIET als beroep) lenker {C}; (v trein/tram) côndekterr {C}; (regènt) lydatjen {C}. betaalbaar:: kaftatt {I}. betaald:: kaftor (vdw); niet ~ (onvoldaan): nemann {I}. betalen:: (=afrekenen) kafte {K}; gepast ~ (passen): pijâkafte {K}; (=voldoen: v rekening) manne {K; vdw= mann}; ~ met een biljet van 10 herco: ef kafte tjâg eft amain-jeji; gedeeltelijk ~ (en de rest wordt kwijtgescholden): friyme {K}. betaling:: kaftos {C}; (het voldoen v rekening) mannos {C}; tegen ~ van: ón ef kafte rifo (vz-uitdr). betalingsverkeer:: kafte-parfâsos {A}; zie ook Betalingsverkeer in . betamen:: (=passen) coðe {K}; (=behoren) bekace beri {E}. betasten:: (=aanraken) tušare {K}; (bewust voelen) kiyne {K}. betasting:: (=aanraking) tušos {C}. betekenen:: (=beduiden) mefre {K; gst= meff}; niet veel ~d (onbeduidend): net-istjo {I}. betekenis:: mefros {A}, istjo {Aef}; van ... ~ zijn [voor]: ef lelperre ef ... istjo [furt]; deze dag is van grote ~ voor mij: lelmo tof lelperre ef hupster istjo furt gress; (=zin/bedoeling) ûmfral {Aef}; in de ~ van: fes ef mefros fara. betekenisvol:: (=relevant) istjo {I}; (=zinvol) ûmfral {I}. beter:: ("meer goed") gulder {I; =vt v quista}; (genezen/geheel opgeknapt) stómy {I}; des te ~: rifo ef gulderiy {C}; X is ~ dan Y: X guldere dus Y; ~ maken (met medicijnen): flome {K}; het ~ maken (genezing): flomos {C}; ~ worden (genezen): oônte {U}; er ~ aan doen om: ef riffe ef gulder stebe beri. beterschap:: stómyiy {A; mv=enk}. betichten:: iemand ~ van iets: wékore flaju ón rast {K}. betichting:: wékoros {A}. betogen:: (protest) gôsare {U}; (redeneren) ÿcyspohe {U; gst= ÿcyspot}, cyspohe {U; gst= cyspot} (arch/poe). betoging:: (demonstratie[optocht]) gôsaros {C}; ~ houden: gôsare {U}. beton:: betôn {S}; van ~ gemaakt (betonnen): betôna {I}. betonblok:: betônjiy {C}. betonen:: (nadruk leggen op) purfille {K}; het ~: purfillos {A}. betonnen:: (ww: vaarwater v tonnen/boeien/bakens voorzien) lâbûe {K}. (bv: van beton gemaakt) betôna {I}. betonning:: ([systeem v] afbakening v vaarwater) lâbûos {C}. betoog:: ÿcyspohos {C}. betoon:: šovos {C}. betoveren:: (lett) tâfne {K; gst= tâff}; (=verrukken) roote {K}. betoverend:: (=verrukkelijk) rootiy {I}. betovering:: (lett) tâfnos {A}; (=verrukking) rootos {A}. betrappen:: (inbreker) drabone {K}; iemand op heterdaad ~: ef drabone rast fes ef flecs; het ~: drabonos {C}. betreden:: settare {K} (jur); u betreedt het terrein op eigen risico: gÿrs settare ef areû furt sener dres riskašo. betreffen:: bzeure {K}; »gaan 7. betreffend:: (=wat betreft) frópjÿ {VZ}; (=aangaande) bzeurelira {VZ}. betreft:: wat ~: frópjÿ {VZ}; wat dit ~ (op dit punt): xÿ {III}; wat mij ~: rep'gress {III}; wat ~ het zojuist besprokene (hieronder/hiermee): fes pip serten (afk= f.p.s.). betrekkelijk:: (=relatief) cijazut {I}; (niet-volstrekt) ÿsðiy |ÿzðiy| {I}; (als afzwakking v add) vléša'emm {III}; cijazut-• {PX}; het boek is ~ duur: ef mimpit melde vléša'emm mikar = ef mimpit melde cijazut-mikar; ~ voornaamwoord: côntekstoroni {C}. betrekken:: (bewolking) kafcaribe {U}; (naar binnen gaan) nyxemje {K; gst= nyxemm}; ~ bij: cijazéte ón {K}; (erbij halen) cijazute {K}; een plaats ~ (bezetten v ruimte): chebae {K}. betrekking:: (baan) jobiy {C}, cijazuit {C}, slojet {C}; (het naar binnen gaan) nyxemjos {C}; (relatie) cijazutos {A}; met ~ tot (aangaande): frópjÿ {VZ}; met ~ tot (gezien): yargeloh |war..| {VZ}; ~ hebben op: natrekke {K}. betreuren:: rôšypje {K; gst= rôšypp}; het ~ (spijt): rôšypjos {A}. betrokken:: (v hemel) drôg {I}; (ermee gemoeid zijnd) cijaziy {I}. betrokkene:: (persoon die ermee te maken heeft) stunner {C}. betrouwbaar:: (alg) lat {I}; (te vertrouwen) trustatt {I}. betten:: (=deppen) wikare {K}. betuigen:: stâe {K; gst= stât}. betuiging:: stâos {A}. betweter:: (=bemoeial) prabarer {C}; (=allesweter: iemand die alles weet/denkt te weten) tiffer {C}. betwist:: (=omstreden) hybjiy {I}, tânessiy {I}; ~ gebied: tânessos {C}. betwistbaar:: tânesta {I}. betwisten:: hybjare {K}, tânesse {K}. betwisting:: (het strijden over) hybjaros {A}; (ook: betwist gebied) tânessos {C}. beugel:: flect {C}. beuk:: ~[eboom] bûst {C}, quita {C} (L. Fagus sylvatica). beukeboom:: bûst {C}, quita {C} (L. Fagus sylvatica). beukenoot:: quitôk {C}. beul:: (iemand die [beroepshalve] de doodstraf uitvoert) wull {C}; (iemand die martelt) kassatjen {C}. beunhaas:: (knoeier: die zijn vak niet verstaat) iyper {C}. beurs:: (handelsbeurs) burrs {C}; (=portemonnee) smurflot {C}; (tentoonstelling ed) farr {C}. beurt:: jermiy {C}, metel {C}; (om een speelkaart af te nemen) putt {C}; om de ~; ieder op zijn ~: metelâ {I}; nu is de ~ aan Petriy: ral Petriyex ef jermiy melde. bevaarbaar:: njebopâ {I}. bevaarbaarheid:: njebopâjiy {C}. bevallen:: (=behagen) xârfane ón {U}; (=aanspreken) insule {K}; het schilderij bevalt me niet: ef platiranu nert insule gress; (=aanstaan) lamire {K}; het bevalt me: gress lamire ef; ~ van (v kind): fesarfine lef {U}; ze is van een zoon ~: eup fesarfino lef eft waler; zijn vrouw is van een zoon ~: do fesarfino lef eft waler (spr); minder goed ~/werken/zijn (dan het vorige ding; dan men verwachtte): tÿrt[w]encatare {U}; de nieuwe kachel bevalt minder goed [dan de oude/dan ik verwacht had]: ef kleter warmohit tÿrtwencatare; zijn vorige auto beviel minder goed [dan de huidige]: groft bentvendiy oto tÿrtwencataro. bevalling:: (v kind) fesarfinos {C}. bevaren:: (varen op/in/over) lânjebope {K}. bevattelijk:: (gemakkelijk te begrijpen) vitaxâriy {I}; ~ zijn: vitaxâriye {U}. bevatten:: (=inhouden) ÿrgefûðe {K}. bevattingsvermogen:: xâre-ÿtin {C}. beveiligen:: qurube {K}. beveiliging:: (=veiligheid) qurubos {C}. bevel:: blaffos {A}; op ~ van: tsazi blaffos rifo (afk= ts.b.r.). bevelen:: blaffe {K}. beven:: (=sidderen) laice {U}. bever:: myjâ {C} (L. Castor fiber). bevernel:: grote ~ (met rode bloemen): piympel {C} (L. Pimpinella major); kleine ~: natriyc-huron {C} (L. P- saxifraga). beverrat:: wola-beks {C} (L. Myocastor coypus). bevertjes:: (trilgras-soort) pôr tsere-kles {S} (L. Briza media). bevestigen:: (=vastmaken) rye {K}; aan een oog of haak ~: ârpixe {K}; (bevestigen||ontkennen) terfyre {Kid}; bevestigen: ef terfyre lef siy; ik bevestig dat ik het gedaan heb: gress terfyre sener ÿpainos lef ef hûšat/ðÿm ef noimeldos; ... die het leven voor de eeuwigheid zal bevestigen: ... terfyre té ef poiros zÿtâ iftam coðaros lóf pÿr-tiyn (uit: Ergemip 2). bevestiging:: (het vastmaken; zoals het vastgemakt is) ryos {C}; (bevestiging||ontkenning) terfyros {Aid}; een bevestiging: eft quista terfyros. bevestigingspunt:: •ârp {SX > c}. bevinden:: zich ~: wâfersence {Upr}; zich ~ in/te (verkeren in/te): lâmelde {K}; (zich zo hoog ~/hangen dat je er niet bij kan) trefe {U}. bevlekt:: (lett: =vlekkerig) fojeldriy {I}. bevlieging:: (=opwelling) verkatos {C}; een ~ hebben (impulsief reageren): verkate {E}. bevochtigen:: ropjare {K}. bevoegd:: jabinciy {I}; (bevoegd||onbevoegd) prôpen {Iid}; bevoegd: prôpen âfry ef lacs; het bevoegde gezag: ef lacs-prôpen stat; (bevoegd zijn||onbevoegd zijn) prôpene {Uid}; bevoegd zijn: ef prôpene quâf. bevoegdheid:: fu'egg {SC}. bevolken:: (vol met mensen raken) zâmpe {E}; (voorzien van mensen) feszâmpe {K}; het ~ (het voorzien van mensen): feszâmpos {C}. bevolking:: zampôrtiy {C}. bevolkingsregister:: (burgerlijke stand) ÿrânteramâ {C} (afk= ÿr/amâ). bevoordelen:: (een voordeel gunnen) yproe {K}; (bevoordelen||benadelen) lântate {Kid}; bevoordelen: ef lântate mikar. bevoordeling:: yproos {C}. bevooroordeeld:: (vol vooroordelen) nâltoniy {I}; (vooringenomen) tobaxiy {I}. bevoorrechten:: ef kette még ón. bevorderd:: ~ worden: krodanare {U}. bevorderen:: kafðobiyre {K}; ~ tot (rang): yošéme helkara {K}; bevorderd worden: krodanare {U}. bevordering:: krodanaros {C}, kafðobiyros {A}; (in rang) yošémos {A}. bevrachten:: mule {K}. bevrachting:: mulos {C}. bevragen:: te ~ bij (in advertenties): linnatt ón {I} (ón is vz) (afk= ltó of ltoe). bevredigen:: ézóte {K}; niet te ~ (fig: onblusbaar): wychole-fest {I}. bevredigend:: ézótiy {I}, trusske {I}. bevrediging:: ézótiy {Aef}. bevreesd:: variy {I} (vrnl in:) ~ zijn (vrezen dat ...): ef melde variy, den .... bevriezen:: [doen] ~: dres-cryre {K}; door de koude wind zijn haar oogleden bevroren: ef martel omelech belt eit-closes dres-cryre; het water bevriest: ef knurfel sena dres-cryre. bevriezing:: dres-cryros {C}; plotselinge ~ van een vloeistof: kabéaros {C}. bevrijden:: zrame {K; vdw= zrâg of regelm.}. bevrijding:: zramos {C}. bevroren:: cryrt {I}. bevruchten:: fûrtale {K}. bevruchting:: (vruchtbaarheid) fûrtalos {C}. bevuilen:: dirte {K}; (sterker dan dirte) dirtare {K}; (=bezoedelen) ajire {K}. bevuiling:: dirtaros {C}; (=bezoedeling) ajiros {C}. bewaakt:: lestôk {I}. bewaarplaats:: (=depot) zolle-sÿrt {C}. bewaken:: gerdre {K; gst= gerder; wst= gerd•}; het ~ (bewaking): gerdros {A}. bewaker:: (=oppasser) gerdatjen {C}. bewaking:: (groep personen die bewaakt) gerdros {C}; (het bewaken) gerdros {A}. bewapend:: (=gewapend) wapor {I}. bewapenen:: lâwâpe (lââpe) {K}, gûne {K}; het ~ (bewapening): gûnos {C}. bewapening:: (alle wapens tezamen) togûnosÿ {C}; (het bewapenen) gûnos {C}. bewaren:: (niet wegdoen) zolle {K}; (=conserveren) sivve {K}; met zorg ~ (=koesteren): plâge {K}, tamðe {K}. bewaring:: huis van ~: (gevangenis) leldast-sért {C}. beweegbaar:: rutramiy {I}; een beweegbare brug: eft âkteff pônt. beweeglijk:: rutracc {I}. beweeglijkheid:: rutracciy {A}. beweegreden:: (=motief) ÿzâmbaso {C}. bewegen:: rutre {U; gst= rutt}; (=beroeren) vûmse {K}. bewegend:: (snel heen en weer; onrustig) kviylt {I}. beweging:: (lett) solft {C}, rutros {C}; in ~ zetten: rutrare {K}; (=beroering: het doen bewegen/beroeren) vûmsos {C}; ritmische ~ (cadans): festsolft {C}; »moeilijk. bewegingsruimte:: (=armslag) rumpstjô |rumstô| {C}. bewenen:: (alg) arkettare {K}, lâhâle {K}; (huilen om een dode als Erg-ritueel) jÿšée {K}. bewening:: (het huilen om een dode als Erg-ritueel) jÿšéos {C}. beweren:: zjoffe [beri] {U}, lyze beri {U} (dl= Peg); hij beweert het boek gelezen te hebben: do zjoffa beri trempe ef mimpit; men beweert dat ... (schijnen te zijn): ÿrmoie {K; gst= ÿrmoit; vdw= ÿrmót}; men beweert dat Lerdu miljonair is (Lerdu schijnt miljonair te zijn): Lerdu ÿrmoie eft miljonarr; Lerdu wil dat men denkt (beweert) dat hij miljonair is: Lerdu ÿrmoitavy eft miljonarr; men beweert dat het verhaal waar is (het verhaal schijnt waar): ef storâs ÿrmoie trufô (invoeging van lo is incorrecte spr: ef storâs ÿrmoie lo trufô); iemand van wie men altijd beweerde dat hij miljonair was (een vermeende miljonair): eft ÿrmót miljonarr (en dat blijkt nu niet zo te zijn); (sprkw) als je iets beweert is nog niet bewezen dat het waar is (dit gezegde is een verzoek om met bewijzen voor de dag te komen): ef kimore strâ melde ef pe. bewering:: (=onware/niet verifieerbare mededeling) šâfpos {A}; (=stelling) zjoffos {C}. bewerken:: (boeken) edite {K}; (grond) oofe |wofe| {K}; het ~: oofos |wofos| {C}; (hout/metaal/steen) présize {K}; bewerkt voorwerp: présizos {C}; (fig: geestelijk beïnvloeden) fesÿrôme {K}. bewerker:: (boeken) editiy {C}; (hout/metaal/steen) présizatjen {C}. bewerking:: (boeken) editos {C}; (het bewerken: grond) oofos |wofos| {C}; (hout/metaal/steen) présizos {C}. bewerkt:: ~ voorwerp: présizos {C}. bewesten:: »westen. bewijs:: (akte: rijbewijs ed) kornin {C/S; mv= kartafiy}; (het bewijzen) cÿraelos {C}; van bewijzen voorzien (documenteren): csâðÿre {K}. bewijsbriefje:: (=bon/kwitantie) quistarafiy {C}. bewijskracht:: cÿraele-crâf {C}. bewijzen:: cÿraele {K}; »beweren. bewind:: (=bestuur) lytt {C}; (=regering) tangodâm {SC}. bewogen:: (geschiedenis) ÿrašor {I}. bewolken:: epðaare {U}. bewolkt:: epða {I}; ~ zijn: epðae {U}. bewonderaar:: cubu-tiraer {C}. bewonderen:: (bewonderen||verafschuwen) tirae {Kid}; bewonderen: ef tirae tjâg ef cubu = ef tirae lo ÿdrent. bewondering:: (bewondering||afgunst) monslâ {SCid}; bewondering hebben voor iemand: ef lelperre monslâ ort rast; het kind dat [voor alles] bewondering heeft: ef efanty lef eft helt monslâ; de man die ~ heeft voor jouw prestatie: ef merater lef eft helt monslâ frópjÿ vilt jikatâ. bewonen:: (wonen in/op) lâzâre {K}; het ~ (bewoning): lâzâros {C}. bewoner:: zâreldur {C}; ~s•, wat betreft de ~s/inwoners: jupana {I}; aantal ~s/inwoners: jupano {C/S}; (bewoners v Spok geografische locaties worden met het sx •zâr gevormd; de gereduceeerde variant •ze is alg spr en ihb dialect (dl= Berref): Lomky/Lomkyzâr: Lomky/bewoner v (eiland) Lomky; Korif/Korifzâr: Korif/bewoner (v stad) Korif; »•zâr; »•ze SN. bewoning:: (het bewonen) lâzâros {C}. bewoonbaar:: zâramiy {I}. bewoond:: (huis) zârt {I}. bewust:: abarit {I}; zich ~ zijn van (alg): abarite {Kpr}; quiquije {K; gst= quiquit; vdw= quiqur}; het probleem waarvan men zich ~ [geweest] is: ef quiqur môntyos; zich ~ zijn van (zich realiseren): zréftje {K; gst= zréft; wst= zréft•}; de zich van niets ~e patiënt: ef quâlostiy kinet; (die ter sprake komt/is) pjôlt {I}; die ~e dag was ik niet thuis: mittof pjôlt tof gress nert meldo fesért. bewusteloos:: netabarit {I}; ~ raken: ef arfine netabarit. bewustzijn:: abaritos {A}, quiquijos {A}. bezaaien:: (lett) moflare {K}. bezadigd:: (=bedaard) ôftachiy {I}. bezadigdheid:: (=bedaardheid) ôftacher {A; mv=enk}. bezatten:: zich ~ (dronken worden): yspare {U}. bezegelen:: (=zegelen) ségge {K}; (=bekrachtigen) pitiquâme {K}. bezegeling:: (=bekrachtiging) pitiquâmos {A}. bezeilen:: (zeilen op/in/over) lâsaile {K}. bezem:: prûla {C}. bezemsteel:: prûlazorâ {C}. bezeren:: (pijn doen: personen) ÿkate {K}, kate {K} (arch). bezering:: ÿkatos {C}. bezet:: (ruimte/stoel) cheba {I}; (geen tijd hebbend) idefortor {I}; (gebonden: door drukke werkzaamheden) fes ef ékupiy; (door leger) ÿos {I}. bezeten:: ~ zijn door/van: kasole rifo {U}; ~ zijn van: yubere {K}. bezetten:: (ruimte/stoel) chebae {K}; (door leger) ÿozzije |wozz..| {K; gst= ÿozzit; vdw= ÿos}. bezetting:: (door leger) ÿozzijos |wozz..| {C}. bezichtigen:: lutterafe {K}; alles graag willen ~ (vrnl uit interesse: kijklustig): lutteraerôx {I}. bezichtiging:: lutterafos {C}; (een kijkje) lutt {C} (pop). bezield:: (=enthousiast) chylo {I}. bezielen:: chyloe {K}. bezieling:: chyloos {A}; (=enthousiasme) chylo {Aef}. bezienswaardig:: akalbinâk {I}, luttielba {I}. bezienswaardigheid:: akalbinâk {Cef}; zie ook Bezienswaardigheden in . bezig:: (doende) painelira {I}; druk ~: rutracc {I}; ~ zijn met: mitapaine {K}; het [druk] ~ zijn ([drukke] ~heid): mitapainos {C}; er niet [meer] mee ~ zijn (laten rusten): ef lelde fes ef limmerân. bezigheid:: (wat men actueel doet) painos {C}; (waar men zich iha mee bezighoudt) zebbe {C}; [drukke] ~ (het [druk] bezig zijn): mitapainos {C}. bezighouden:: zich ~ met: paine tukst {Upr}; zich intensief ~ met iets: kobature lef flaju {Upr}; het zich ~ met iets: kobaturos {A}; ef slituše ef nurp fes flaju. bezijden:: ~ de waarheid: kusamat ef kâmpaiy. bezinken:: (v vaste stof in vloeistof) zalatre {U; gst= zalatt}; (helder worden: v vloeistof) latrare {U}. bezinksel:: zalatros {C}. bezinnen:: zich ~ op: géšiyðe ump {E}. bezinning:: géšiyðos {A}. bezit:: (=eigendom) spâkelak {C; mv= spâkelâke}; (wat men in bezit heeft) lelperros {C}; (het bezitten) holos {A}; in het ~ van: lef lânt tukst (id): hij is in het ~ van goede woonruimte: do melde lef lânt tukst quista zâre-rumpstjô lo eft lelperros. bezittelijk:: ~ voornaamwoord: lelperroroni {C}. bezitten:: (alg) lelperrere {K}, spâkelae {K} (arch/dl= Liftka); (=hebben) lelperre {K}; (bij zich hebben: met de bedoeling om weg/af te geven) hole {K}; het ~ (bezit): holos {A}; »hebben 1. bezitter:: (=eigenaar) spâklân {C}; een ~ van iets: eft spâklan ón flaju (ón is vz); ~ van groot aantal honden: kynolôche {C} (iro). bezitting:: (=eigendom) spâkelak {C; mv= spâkelâke}; al zijn ~en (zijn hele hebben en houden): groft noji lef vults ur netâsz. bezoedelen:: (=bevuilen) ajire {K}. bezoedeling:: (=bevuiling) ajiros {C}. bezoek:: (het bezoeken) quarderos {C}; (bezoeker: één persoon) quardiy {C}; ik heb ~ (mensen in huis): gress lelperre quardiys; (=visite) truch {C}; een ~ brengen aan: ef kette eft truch ón; plechtig ~ (opwachting): dôx {C}; kom eens op ~!: zerfe-tûe kost/kult hitt!. bezoeken:: (alg) quardere {K}; het ~ (bezoek): quarderos {C}; iemand even ~: ef zerfe ef cafer hôs rast; druk bezocht (met veel mensen): centys {I}; zeer druk bezocht worden (storm lopen): ef vende kaf ef dufja. bezoeker:: quardaliy {C}; (bezoek: één persoon) quardiy {C}. bezoldigen:: (=salariëren) wagye {K}. bezoldiging:: (=salariëring) wagyos {C}. bezorgd:: (=ongerust) ybrodé {I}, worÿ {I}. bezorgdheid:: (=ongerustheid) ybroðiy {C}, worÿtiy {SC}; (=bekommering) vjopaâccos {A}. bezorgen:: (=afgeven) luftmÿze {K}; (v post) trofiyare {K}. bezorging:: (=afgifte) luftmÿzos {C}; (v post) trofiyaros {C}. bezuiden:: »zuiden. bezuinigen:: huare {U}. bezuiniging:: huaros {A}. bezuren:: (=ontgelden) lâtreoxje {K; gst= lâtreox}. bezwaar:: ÿrhapû {C}; ze hebben geen ~ tegen ...: óps nert lelperre ef ÿrhapûs frópjÿ .... bezwaarschrift:: ÿrhapûafiy {C}. bezwangerd:: ~/doordrongen zijn met (vocht/stank/slechte eigenschappen ed): hâsiopente {K}. bezweet:: (zonder dat het vies is) dyn {I}; (op onsmakelijke wijze: =zweterig) zvettiy {I}. bezweken:: faelgest {I}. bezweren:: nézée {K}. bezwering:: nézéos {A}. bezwijken:: (de geest geven) hâgme {U; gst= hâgg}, faelge {U}; ~ aan (een ziekte/ontberingen): tijâfarte armt {U}; ~ voor: faelgare {K}; het ~ (bezwijking): hâgmos {A}, faelgest {Aef}. bezwijking:: (het bezwijken) hâgmos {A}, faelgest {Aef}. Bhutaan:: (bewoner) Butano {Cef}. Bhutaans:: (bv) butaniy {IIef; mv=enk}; ~e vrouw: Butana {Cef}. Bhutan:: Butaniy {G}. bibberen:: ÿrðele {U}; »stem. bibliografie:: bibliografijâ {C}. bibliothecaris:: bibliotekker {C}. bibliotheek:: (gebouw/instituut) bibliotekke {C}; (boekenverzameling) tomimpitÿ {C}; (leeskamer) trempelmit {C} (in groter woonhuis); zie ook Bibliotheken in . bicarbonaat:: bicârbonatiy {S}. bidden:: (christelijk) priare {U}; (Erg) lôve {U}; ~ om iets: (Erg) lôve furt flaju; om genade ~: unkettare {U}; de rozenkrans ~: ef sterne ef roskryva; (een gebed uitspreken) ef reppe eft priaros. bidprentje:: priartây {C; rs= priartâte}. biecht:: feskoffos {A}; (RK) cônfešo {C}. bieden:: (bod doen) ozyre {K}; (bij kaartspel) óge {K}; (de mogelijkheid geven) ÿstrjôfje ón |ÿstôfje| {K; gst= ÿstrjôff}; deze opleiding biedt een solide toekomst voor afgestudeerden: dena qummertaros ÿstrjôfje eft kâiyp arfinvelkiy ón miptrempers. biefstuk:: bjefflâp {C}. biefstukzwam:: ôx-ingocher {C} (L. Fistulina hepatica). biels:: (onder rails) prart {C}. bier:: bjerr {S}; glas ~ (pilsje): bjerr-kliqu {C}, bjerr {C}; sitt {C} (pop), siddos {C} (pop); (gebrouwen in Spok: lijkt op ale of bokbier) léf {S}, léft {S} (dl= Tigof/Lomky); zie ook Bier en biercultuur in . bierbrouwer:: sidder {C}. bierbrouwerij:: siddos {C} (meestal in mv: siddôsta). bierbuik:: man met een ~ (dikke buik): molâfit-synner {C}. bierglas:: bjerr-kliqu {C}. bierpul:: kmâst {C}. biertje:: (glas bier) bjerr {C}; sitt {C} (pop), siddos {C} (pop). bies:: (versieringsrand) faboh {C}; (rand op kleding) giyne {C}. [matten]~: stâ {S} (L. Scirpus lacustris). biet:: rode ~ (=kroot): lijamalâse {C}; (suikerbiet) sucrolâse {C}; . big:: (jong varken) frû {C; mv= frûa; rsmv= frutt}; guinees ~getje (cavia): cavija {C}. biggekruid:: gewoon ~: lâtiypor kles-kolai {S} (L. Hypochaeris radicata). bij:: (zn) [honing]~: biy {C} (L. Apis mellifera). (vz) (plaats) luft {VZ}; er groeit een eik ~ de schuur: eft ÿc lelde luft ef kul; ~ deze: kusamiluft {I}; ~ ... thuis: hôs {VZ}; thuis ~ mijn ouders: hôs kost fosies; (fig) dan moet je niet ~ mij zijn!: tu pojare dus!; (maat) tuf {VZ}; een kamer van drie ~ vier meter: eft mittus âfry dur tuf fâr meter; (relatie) hij heeft een kind ~ die vrouw: do lelperre eft efanty lÿ mittof mosjeus (lÿ alleen mbt de moeder); (gelijktijdigheid) ~ het openen van de deur ... (=als/toen ik de deur open[de]): tsazi ef ÿgyros enn ef argerat ...; ~ elkaar (bijeen): ðônosiy {I}; ~ elkaar horen: fûðe {Upr}; ~ elkaar/nader brengen (fig): chabre {K; gst= chapp; vdw= chapor}; het ~ elkaar brengen: chabros {C}; zo hoog hangen/zich bevinden dat je er niet ~ kan: trefe {U}; hij kan niet ~ de bel: ef zeft trefe ón do = do nert šâstarecû ef zeft. bij•:: {C} (neven•/ondergeschikt) nef• = su• {PX}; (zie desbetreffende lemma's). bijbedoeling:: nefsplônjos = susplônjos {A}. bijbehoren:: het ~ (het horen bij): ÿrylos {C}. bijbehorend:: ÿryliy {I}. bijbel:: biblâ {C}. bijbetalen:: xlakafte {K}. bijbetaling:: xlakaftos {C}. bijbetekenis:: nefistjo = suistjo {Aef}. bijblad:: rijesafiy {C}. bijblijven:: (het kunnen bijhouden) cÿrfriylpe {U}. bijbouwen:: (=aanbouwen) âlbe-luft {K}. bijdehand:: zakett {I}; ~ en opmerkzaam: yggiy {I}. bijdoen:: (=toevoegen) paine-luft {K}. bijdrage:: jÿšedos {C}; een ~ leveren aan: luftpârare eft jÿšedos furt. bijdragen:: jÿšede {K}; ~ tot: jÿšede ón {U}. bijeen:: (bij elkaar) ðônosiy {I}; luft wâlkân. bijeengegraaid:: (wanordelijk samengeraapt) fónopiy {I}. bijeengraaien:: (=samenrapen) fónope {K}. bijeenkomen:: pije {U; gst= pit}. bijeenkomst:: (=vergadering) gadros {C}; feestelijke ~ (=receptie): kluntâ {C}; gezellige ~ (groot feest): kofano {Cef}. bijeenpakken:: wehote {K}; het ~: wehotos {C}. bijeenpakking:: (het bijeenpakken) wehotos {C}. bijeenroepen:: ðônos-rupke {K}. bijeenroeping:: ðônos-rupkos {C}. bijenhouder:: biyatjen {C}. bijenkorf:: biy-korfe {C}. bijenorchis:: littit vogily-huron {C} (L. Ophrys apifera). bijenwas:: (boenwas) fóst {S}. bijgaand:: rijess {I}. bijgebouw:: (=dependence) nefhuflif = suhuflif {C}. bijgeloof:: ciulotos {C}; (geloof in buitenaardse dingen) fûmp {SC}. bijgelovig:: ~ zijn: ciulote {U}. bijgesloten:: rijess {I}. bijgevolg:: (=derhalve) lÿtiy {I}; (ten gevolge waarvan) lÿtiy {VG} (gevolg); gisteren heeft hij een ongeluk gekregen, en ~ moet hij zijn vakantie uitstellen: do eft moplariy pónze hols, lÿtiy do miptrekkât sener zirrot. bijhouden:: (=volgen/meegaan) sompe {K}; (niet achter raken) ralsompe {K}; het kunnen ~ (bijblijven): cÿrfriylpe {U}; niet kunnen ~ (achterblijven): bleffe {U}; (onderhouden v woning ed; actueel houden v administratie ed; in stand houden v gezondheid ed) wencate-armt {K}; het ~ (bijhouding): wencatos-armt {A}. bijhouding:: (het bijhouden: v woning/administratie ed) wencatos-armt {A}. bijkantoor:: (=filiaal) ÿrra-sért {C}. bijkomen:: (uitrusten/uitblazen) nâne {U}; (opknappen: na ziekte) kafhelte {U}. bijkomend:: (extra) ruelira {I}. bijkomstig:: (=erbijkomend) ÿzjalelira {I}; (=ondergeschikt) luftzarô {I}. bijl:: axos {C}, trâs {C}. bijlage:: rijesafiy {C}. bijleggen:: (v ruzie) nânce {K}. bijna:: pordel {I}; (=schier) topijâ = topije {I} (arch/poe). bijnaam:: toquanka {C}; (=spotnaam) ÿndre-quanka {C}. bijproduct:: nefprodûk = suprodûk {C}. bijscholing:: nefkolestiymos {A}. bijschrift:: (=onderschrift) zat-tecše {C}. bijslag:: xlasmurf {C}. bijsmaak:: tolâs {C}. bijsnijden:: ba'efrare {K}. bijsnijding:: ba'efraros {C}. bijstaan:: (fig: ondersteunen/helpen) moie {K; gst= moit; vdw= mót}. bijstand:: (fig: hulp) moios {C}, moit {C}; ~ verlenen aan: cÿrtyrâhe = ÿrtyrâhe {K; gst= [c]ÿrtyrât}; het verlenen van ~: cÿrtyrâhos {C}. bijstellen:: (opnieuw afstellen: machine/ontsteking) yge {K}. bijstelling:: (=afstelling: machine/ontsteking) ygos {C}. bijt:: (in ijs) géx {C}. bijten:: (alg) orte {K; vdw= porte}; het ~: ortos {C}; (v vissen: hengelaarsterm) ârpe {U}. bijtijds:: fes zurt. bijval:: (=applaus) hentrupk {C}; daverende ~: crubunelira pretšÿrs. bijvalsbetuiging:: hentrupkos {C}. bijverdienste:: xlarinnos {C}. bijvoegen:: (=voegen bij) riješe {K}; hij voegt mij bij de groep: do riješe gress luft ef grup; de batterij is (in de verpakking) bijgevoegd: ef bateriâ melde fes ef riješos. bijvoeging:: (=insluiting: in envelop/verpakking) riješos {C}. bijvoegsel:: (bijlage) rijesafiy {C}. bijvoet:: (plant) frotqumter {C} (L. Artemisia vulgaris). bijvoorbeeld:: kurre-melde {III} (afk= k.m.), fara oxoddos (afk= f.o.). bijvullen:: ÿrge-kaf {K}; het ~ (bijvulling): ÿrgos-kaf {C}. bijvulling:: (het bijvullen; bijgevulde hoeveelheid) ÿrgos-kaf {C}. bijwagen:: (v tram) lajâfnolac {C}. bijwerken:: (up-to-date maken: gegevens/archief/encyclopedie ed) fort-edite {K}. bijwonen:: lâbare {K}; (iets gadeslaan) bare armt flaju {U}. bijwoning:: baros {C}, lâbaros {A}. bijzaak:: kim {C}. bijzettafel:: (salontafel: met korte poten) dryk {C}. bijziend:: (=kippig) tarôzerfa {I}; ~ persoon: tarôzerfi {C}. bijzijn:: in het ~ van: moôs {VZ2n}. bijzonder:: (=apart) flacÿr {I}; zeer ~ (=buitengewoon): kuragei {I}; in het ~: iyrst {I}; [in het] ~ (speciaal): spešala {I}. bijzonderheid:: flacÿrko {C}. bil:: (=achterwerk) âlbât {C}. biljart:: (Spok variant heeft 3 rode, 3 witte en 1 gele bal) biljarr {C}. biljartbal:: biljarbâl {C}. biljarten:: biljarmerre {U}. biljartspel:: (het spelen) biljarmert {C}; »biljart. biljartspelen:: biljarmerre {U}. biljartspeler:: biljarmerr {C}. biljartstok:: (=keu) kuiy {C; rs= kute}. biljet:: (=kaartje) lofa {C}, tiycet {C}. biljoen:: (miljoen x miljoen) biljôn {TW}. billijk:: (=redelijk) kvâmpajé {I}. billijken:: (=goedvinden) quistare {K}. billijkheid:: (=redelijkheid) kvâmpajos {A}. billijking:: (=goedvinding) quistaros {C}. bilzekruid:: vult-krutt {C/S} (L. Hyoscyamus niger). binden:: (alg: lett) binde {K}; aan elkaar ~: ôle {K}; (v boeken) nate {K}; (chemisch) bindare {K}; (fig) (relatie) arare {K}; (=beperken: vrijheid) wÿmre {K; gst= wÿmm}; zich ~ aan (fig): uberare {K}; saus/soep} ûlke {K; vdw= regelm.}; het ~ (binding: saus/soep): ûlkos {C}; (dier vastbinden/tuieren): plytare ón {K}; ze bindt het paard aan het hek: eup plytare ef râf ón ef blof. binding:: (chemisch) bindaros {C}; (het binden: saus/soep) ûlkos {C}; (fig) (relatie) araros {A}; (vrijheid) wÿmros {A}. bindwerk:: (boeken) natos {C}. bingelkruid:: Xanôs-ardekir |X| {C} (L. Mercurialis); eenjarig ~: portâ Xanôs-ardekir (L. M- annua); overblijvend ~: quÿelira Xanôs-ardekir (L. M- perennis). binnen:: (bw) ânt {III}; hij zit ~: do feldre ânt; [naar] ~: fesdu {III}; hij loopt naar ~: do farte fesdu; hij is ~: do melde fesdu; naar ~ laten (=inlaten: persoon/zon) šôme {K}. (vz) (plaats: =in) fes {VZ}; het huis ligt nog [juist] ~ (de grenzen van) de stad: ef sért melde velk ÿrô fes ef sÿrt; ~ de perken (fig): fes ef fini-lÿnts; (beweging binnen bep grenzen: =in) ânt {VZ}; hij loopt ~ de omheining [rond]: do farte ânt ef togrûsÿ; ~ langs: langofes {VZ}; hij loopt ~ langs de muur: do farte langofes ef krur; (richting) naar ~: fesdu {VZ}; hij loopt het huis ~: do farte fesdu ef sért; (tijd) ânte {VZ}; kurof {VZ}; ~ een uur: ânte ér zurtarr; het schip doorkruist de zee ~ enkele uren: ef karé krose-fes ef zé kurof gopirus zurtarr; ~ [de tijd van] drie uren: kurof dur zurtarr. binnenband:: ayrlot {C}. binnendringen:: (=indringen) ulljeve {K}; met geweld ~: kuranyxemje {K; gst= ..nyxemm}. binnendringing:: (=indringing) ulljevos {C}. binnengaan:: (gaan in) fesende {K}; (=binnentreden) entre {U; gst= enter}. binnenhalen:: (=inhalen) fes-pâre |fEspâre| {K}; (oogst) nânce-armt {K}. binnenhaling:: (=inhaling) fes-pâros |fEspâros| {C}. binnenhoek:: (in de kamer ed) eka {C}. binnenhuisarchitect:: fesdu-flartolar {C}. binnenkant:: (=binnenzijde) fesovap {C}. binnenkomen:: arfine fes {U}; hij komt de kamer binnen: do arfine fes ef mittus; (theatraal: opgang maken) entrare {U}. binnenkomst:: (=intocht) entros {C}. binnenkort:: ântfort {III}; (=spoedig/eens) zôft {III; vt= wânta; ot= bent}; ik wacht al een uur, ~ moet hij [toch] komen: gress quÿe pip lóf ér zurtarr, zôft do arfinât. binnenland:: fešark {C}; naar/in het ~: festnese {I}; in binnen- en buitenland: interse {I}. binnenlands:: fešarcess {I}; [ministerie van] ~e zaken: Fesdu-Tiyns {N} (afk= FT). binnenlaten:: (=inlaten: persoon/zon) šôme {K}; niet ~ (voor de deur laten staan): mipméte {K}. binnenlopen:: farte-fes {K} (spr); hij komt de kamer binnen lopen: do farte-fes ef mittus; (aan komen wippen) farte-fes {U}; het ~: fartos-fes {C}; (v haven) rutôse-mip {K}; het ~ (haven): rutôsos-mip {C}. binnenmuur:: feskrur {C}. binnenplaats:: eâs {C}; (bij boerderij: ook erf) kellirrotiy {Crs}. binnenrijden:: fesufire {K}. binnenscheepvaart:: fesnjebopiy {C}. binnenshuis:: (plaats) fesdusértiy {I/VZ}; de koeien staan in de stal ~/die in het huis gelegen is: ef boerts melde fesdusértiy ef ferrÿ. binnenslands:: (plaats) fesdušarkiy {I/VZ}; in de toeristengebieden ~, in de binnenlandse toeristengebieden: fesdušarkiy ef entrafer-areûs. binnensmonds:: fesdumotrikiy {I}. binnenstad:: (stadskern) kruiy {C; rs= krute}; (oude stadskern: min of meer zelfstandig deel [omringd door wallen] ve stad) toulânÿ {C}. binnenste:: (bv) fester {I}; ~ buiten: fesdotoje {I}; (zn) het ~: ef fester tiyns; (=wezen/kern) iyc {SC}. binnentreden:: (=binnengaan) entre {U; gst= enter}. binnenvaren:: (varen in) njebope-fes {K}; het schip vaart [de haven] binnen: ef karé njebope-fes [ef port]. binnenwaarts:: fesloiniy {I}. binnenwand:: feskrur {C}. binnenweg:: (=achteraf-weg) kronomirra {C}. binnenzijde:: (=binnenkant) fesovap {C}. biochemie:: biogemiy {C}. biografie:: biografijâ {C}. biologie:: biolôiy {C}. biologisch:: biologise {I}. bioloog:: biolôche {C}. bioscoop:: dokerat {C}; zie ook Bioscopen in . birgittines:: (vrw lid v RK kloosterorde) birgitina {C; mv= birgitinas}. bis:: (=nogmaals) hÿ {I}; bis! bis!: hÿ! hÿ! (bij concerten). biscuit:: (=koek) rafeo {C; rs= rafette}. bisdom:: biyšôpstat {C}. bisschop:: (RK) biyšôp {C}. bit:: (paard) rek {C}. bits:: (=vinnig) deût {I}, leks {I}. bitter:: (smaak) érot {I}; (wrang v smaak) trâte {I}; (fig: koude/gevecht ed) gûfren {I}; ~ smaken: yste {E}; ~e smaak (bitterheid): ÿystiy {A; mv=enk}. bitterheid:: (bittere smaak) ÿystiy {A; mv=enk}. bittervoorn:: muslé-kârpiy {C} (L. Rhodeus sericeus amarus). bitterzoet:: (plant) bârÿr miskofiðâf {C} (L. Solanum dulcamara). bivak:: byvâk {C}. bivakkeren:: byvâke {U}. blaar:: (=bult) frÿtâs {C}; (witte vlek op kop) cÿrspe-liytâ {C}. blaas:: (orgaan in lichaam) blerr {C}, blel {C} (dl= West-Berref); (gasbel/luchtbel) blel {C}. blaasbalg:: fitrutatjen {C}, sméiyn {C}; iemand die [beroepshalve] op ~ (v orgel) trapt ("het orgel treedt"): pitter {C}. blaasinstrument:: fitrutyss {C; mv= ..tiysse}. blaasjeskruid:: blerr-krutt {C/S} (L. Utricularia); klein ~: belt blerr-krutt (L. U- minor); gewoon ~: presÿr blerr-krutt (L. U- vulgaris); "laat ~" (alleen in Spok): kiygt blerr-krutt (L. U- tarda). blaassilene:: (plant) [presÿr] silenn {C} (L. Silene vulgaris). blad:: (aan boom) lofa {C}; [laag van] dorre, afgevallen ~eren (in de herfst): tâlpiyg {S}, zarâx {S}; (v papier) (vel) siyc {C}; (tijdschrift) fortpit {C}; (=schoep: waterrad/scheepsschroef/ventilator ed) venn {C}. bladbegonia:: lofa-begonja {C} (L. Begonia rex hybride). bladderen:: (v verf) kirene {U}; het ~: kirenos {C}. bladeren:: pracâe {U; gst= pracât}. bladerloos:: lofa-gôl {I}. bladertooi:: (=gebladerte) râx {S} (arch/poe). bladgoud:: cfoliy-jôl |cvo..| = cvoliy-jôl {C/S}; voorzien van ~: lâjôlor {I}. bladveer:: plâc-ostrâf {C}. bladvulling:: pracâ-ÿrgos {C}. bladwesp:: (alg) lofa-ÿvâna {C}. bladzijde:: (=pagina) pracâ {C} (afk= pr.), pagina {C}; op de eerste ~: fes ef értef pracâ/pagina; fes pracâ/pagina ér; op de derde ~: fes ef durtef pracâ/pagina; fes pracâ/pagina dur; op de laatste ~: fes ef aðiyk pracâ/pagina. blaffen:: helderte {U}; ~ tegen: helderte {K}; »woef. blaker:: (=kandelaar) ðak-kronâm {C}. blakeren:: (fel schijnen op) fére {K}; (=schroeien) treoxje {K; gst= treox; vdw= treôx}. blakering:: (fel schijnen) féros {C}; (=schroeiing) treoxjos {C}. blameren:: zich ~ (zich bespottelijk maken): jôske {U}. blanco:: (onbeschreven/onbedrukt: papier/strafblad/cheque ed) blânko {I}; (=oningevuld: formulier) nescriftor {I}. blank:: (=wit: ook ras) blakker {I}; (lichtgekleurd) vjârt {I}; (v metaal) yrles {I}; (onder water staand) plita {I}; »blanco. blanke:: (man/vrouw) blakker {C}. blankvoorn:: reche {C} (L. Rutilus rutilus). blasé:: iyc-kinur {I}; iyc-stóf {I} (pop). blaten:: (schaap) zeéke {U}. blauw:: blotter {I}; ~groen (kleur variërend van blauw tot groen) lati• {PX.c > c}; het ~: ef blotteren {C} (blauwe kleur; wolkenloze hemel); »bont B. blauwgroen:: (tussen blauw en groen in) nydamesâ {I}; (kleur variërend van blauw tot groen) lati• {PX.c > c}. blauwkous:: blotter-kors {C}. blauwoogdaas:: (bep soort vlieg in Spok) vâpje-kônka {C} (L. Chrysops infestus). blauwtje:: (bep vlindersoort) nydaflyddere {C} (L. Lysandra bellargus); bleek ~: plemaflyddere {C} (L. Lysandra coridon); bruin ~: dunje-trott {C} (L. Aricia agestis); gewoon ~: Jeelyex ef flyddere {C} (L. Polyommatus icarus); een ~ lopen: ef pónze ef ÿrk. blauwzuurgas:: Prussa-asitt {S}. blazen:: (met mond) fitrute {U}, marjere {K}; (wind) lâpollere {K}; op een fluit ~ (fluiten: muziekinstrument/locomotief): vlute {U}; de aftocht ~: ef kjônde ef rémmatân. blazoen:: (=vaandel) jândra {C}. bleek:: (=vaal) plôf {I}; zeer ~ (zeer vaal): fal {I}, zeer ~ zijn: fale {U}. blei:: (=bliek: vis) ÿele |ÿele/wele| {C} (L. Blicca bjoerkna). bleken:: (v stoffen) helke {K}. blekerij:: helkâs {C}. bliek:: (=blei: vis) ÿele |ÿele/wele| {C} (L. Blicca bjoerkna). blij:: ~ [met]: glado [lef] {I}; ~ zijn: gladoe {U}; ik ben ~ jou te ontmoeten: gress gladoe, den méte tu; ik ben ~ dat ... (gelukkig): fes kost aféu; ik ben ~ dat ze vertrekken; gelukkig vertrekken ze: óps prate fes kost aféu. blijde:: (werptoestel) simut {C}. blijdschap:: gladote {C}; (blijdschap||verdriet) jalfuf {SCid}; blijdschap: jalfuf lef eft kir zûps = glado-jalfuf. blijk:: (bewijs) râgtos {A}; ~ van belangstelling: côstišerpe-râgtos {A}; ~ geven van ...: ef kette ef ...-râgtos; hij geeft ~ van een groot gevoel voor humor: do kette eft hupster humor-mybbe-râgtos; (=teken) tótos {C}; ~ geven van: tótare {K}; (vz) als ~ van (ten teken van): xyza {VZ}; een cadeautje als ~ van dankbaarheid: eft pamel xyza miskâniy. blijkbaar:: (=klaarblijkelijk) moerf {III}. blijken:: (intrans) ~ te: râgtage beri {U}; hij blijkt morgen te komen: do râgtage beri arfine mas; Zula blijkt een hond te hebben: Zula râgtage beri lelperre eft hurt; het blijkt de waarheid te zijn: ef râgtage beri melde ef kâmpaiy; (trans) ~ [te zijn]: râgtage {K} (spr); het blijkt zo te zijn: ef râgtage; het blijkt de waarheid te zijn: ef râgtage ef kâmpaiy = (in schr liever:) ef râgtage beri melde ef kâmpaiy; hij blijkt ziek [te zijn]: do râgtage kinur = (schr) do râgtage beri kinure; ~ [uit]: zrempje {K; gst= zrempt; wst= zremp[j]•}; Fyns woede blijkt niet uit haar gedrag: Fynex ef korsta nert zrempje sener ocÿrma; laten ~: râgte {K}; Fyn laat haar woede niet ~: Fyn nert râgte ef korsta; (vz) zoals blijkt uit (blijkens): léns {VZ1n}; zoals blijkt uit zijn woordkeus is hij woedend op de belastinginspecteur: léns groft wufta-cos do mafurte ón ef blaffoser. blijkens:: (=volgens) âfry {VZ}; (zoals blijkt uit) léns {VZ1n}; ~ zijn woordkeus is hij woedend op de belastinginspecteur: léns groft wufta-cos do mafurte ón ef blaffoser. blijmoedig:: (=opgeruimd) potoe {I}. blijspel:: (=komedie) komediy {C}; (authentiek Spok) kloderÿ {C} (arch; betekent tegenwoordig cabaret). blijven:: (niet weggaan) tinde {U}; hij blijft eten (= is uitgenodigd om hier te eten): do tinde, den do larde; wij bleven de hele avond [om te] praten (= gingen niet naar huis): kirro tinde, den enn ef tiyn chaquinde lóf ef pijâ luppor; thuis ~; in huis ~: ef wencate ef sért; (niet veranderen) tinde {K}; hij blijft leraar: do tinde eft gekker; ze blijft vrolijk: eup tinde hupser; (blijven zoals het is) tinde {Upr}; alles blijft hetzelfde (er verandert niets): pipar sen tinde; (voortgaan met) tinde beri {E}; het blijft maar regenen (houdt niet op): ef tinde beri bidale; hij blijft [door]eten (= houdt niet op) do tinde beri larde; wij bleven de hele avond [door]praten (= gesprek werd zonder onderbreking voortgezet): kirro ef tiyn tinde beri chaquinde lóf ef pijâ luppor; (zich bevinden) mrâtare {U}; ik weet niet waar hij blijft: gress nert tiffe, ÿr do mrâtare; waar is het geld gebleven?: ef smurf mrâtare ÿr?. blik:: (metaal) quobett {S}; stuk ~; ~je (dun metaal): menk {C}; (trommel: metalen doos met deksel) lojalot {C}; van ~ gemaakt (blikken): quobetta {I}. (zien) kûltâ {C}; (plotseling/heftig geworpen ~) eittass {C; mv= eittassa}; een ~ slaan in (inzien): zerfare {K}; een ~ werpen op (vrnl fig): wetozje {K; gst= wetoss}; ~[ken] werpen (kijken): hunbe {U}. blikje:: (=busje) menk {C}. blikken:: (ww: blik[ken] werpen, kijken) hunbe {U}. (bv: van blik gemaakt) quobetta {I}. blikopener:: menk-plyp {C}. bliksem:: prétt {C}. bliksemen:: (=weerlichten) kirtonne {U}. bliksemschicht:: (=lichtflits) kirt {C}. blikvanger:: hunbos {C}. blind:: bliynt {I}, pûzerfiy {I}. blinde:: (persoon) bliynter {C}. blindedarm:: (inclusief appendix) tointestinn {C}. blindelings:: (=onbezonnen) jârt {I}; iemand die ~ te werk gaat (onbezonnen persoon): jârter {C}. blindengeleidehond:: lestôke-hurt {C}. blindheid:: bliyntiy {C}. blinken:: (=flonkeren: ook v sterren) plincre {U; gst= plink}. blocnote:: toscrÿfktÿ |..ftÿ| {C}. bloed:: kursuus {Sef}; sus {S} (spr/poe). bloedbad:: kursuusmech {C}; »•mech SN. bloeddropje:: (=bloedvlekvlinder) kursuus-dvagger {C} (L. Zygaena; ihb Z- trifolii). bloeden:: kursuuse {U}. bloederig:: (lett: =bebloed) kursuus {I}; (fig) kursuuserÿ {I}. bloedhond:: dôghurt {C}. bloeding:: kursuusos {C}. bloedrood:: kursuus-marâsiy {I}. bloedverwant:: slâgt {C}. bloedvlekvlinder:: (=bloeddropje) kursuus-dvagger {C} (L. Zygaena; ihb Z- trifolii). bloedzuiger:: (ihb medicinale bloedzuiger) [flome-]kursuus-fôltser {C} (L. Hirudo medicinalis). bloei:: clajotos {C}; in ~ staan: ef melde fes clajoto. bloeien:: clajote {U}. bloeiend:: (lett) clajotelira (tdw); (fig: handel ed) ialefelira {I}. bloem:: (deel ve plant) huron {C}; vol ~en (gebloemd, bloemrijk: zowel echte bloemen als afbeelding): huronsót {I}. (alg: meel) clalôi {S; rs= clalôe}; (fijn meel) môl {S}. bloembed:: bet {C}. bloembol:: huron-acÿr {C}, huronlâse {C}. bloemengeur:: def {C}. bloemenvaas:: vasa {C}. bloemkelk:: kelg {C}. bloemkool:: huron-ÿry {C/S}. bloemlezing:: ântolôiy {C}, fiysdos {C}; fiytjos {C} (arch). bloempot:: kvâlo {C}. bloemrijk:: (gebloemd, vol bloemen: zowel echte bloemen als afbeelding) huronsót {I}; (fig) émpariy {I}. bloesem:: blusôn {S}. blok:: (met nadruk op de rechte hoeken: =kubus) kramô {C}, kubûs {C}; (onregelmatig v vorm) (hout) blô {C}; (ijzer/metaal) qurtyff {C}; (=katrol) portre {C}; (deel ve spoorlijn) sluše {C; mv= slušen}. blokhut:: šelter {C}. blokje:: (kaas ed) kanas {C}; ~s kaas: blarâs-kanasz. blokkade:: blôkeros {C}. blokken:: (hard studeren) pleftiye {U} (pop). blokkeren:: blôkere |..ÿje| {K}. blokkering:: blôkeros {C}. blokletter:: pegrefiy-roji {C} (afk= pegro), pegro {C}. blokstelsel:: (wijze v beveiliging dmv blokken bij spoorwegen) slušeeren |..ewe..| {C}. blokvormig:: (=kubusvormig) kram {I}. blokwachter:: (bij spoorwegen) sluše-gert {C}. blond:: (haar) šym {I}; ~e vrouw/man: šymiy {C}. blondine:: (blonde vrouw) šymiy {C}. bloot:: (onbedekt, ook v lichaam[sdeel]) tyng {I}; (v lichaam[sdeel]: =naakt) nucer {I}; met blote handen: nucer-hentiy {I}. blootleggen:: (lett) lakiysore {K}; (fig) nucerare {K}. blootlegging:: (lett) lakiysoros {C}; (fig) nuceraros {A}. blootshoofds:: nucer-nurpiy {I}. blootstaan:: ~ aan: idezille tygtja {E}. blootstellen:: ~ aan: idezillare ón {K}. blootsvoets:: (=barrevoets) nucer-tiffugiy {I}; nucer tetiffuge; póde {I} (arch/poe). blos:: (op wangen) mindefitos {C}. blouse:: (voor mannen: =overhemd) zleba {C}; (voor vrouwen) ÿgiy {C}. blozen:: mindefite {U}. blubber:: (=smurrie) sti {S} (spr). bluffer:: (=snoever) eper {C}. blunder:: (=flater) uas-tegt {C}; een ~ begaan: ef riffe eft uas-tegt. blusemmer:: (=brandemmer) tefârx {C}. blussen:: tyrâhe {K; gst= tyrât}; het ~ (bluswerk): tyrâhos {C}. bluswerk:: (het blussen) tyrâhos {C}. blut:: bijna ~ zijn: ef lelperre ne'âma traiy smurf. boa:: (slang) boa {C; rs= bóte} (L. Boa); (om de nek) furo-cÿramm {C; mv= --cÿramma}. board:: (plaatmateriaal van hout ed) bôrt {S}. boardplaat:: bôrtiyn {C}. bobbel:: frondoiy {C; rs= frondott}; ~je: pvâla {C}. bobbelig:: pvâlaliy {I}. bobbeltje:: (=knobbeltje) pvâla {C}. bochel:: (=bult) gjonett {C}, toh {C} (dl= Noord-Liftka/Noord-Brÿr). bocht:: (=boog/buiging) krum {C}; (=buiging) flectros {C}; een ~ nemen, door de ~ gaan: lâkrume {U}. (slechte waar) towétriyn {C}. bochtig:: (=kronkelig) krumiy {I}. bod:: ozyros {C}; ~ doen (bieden): ozyre {K}; aan ~ komen: ef prap sÿrte kaf ef ojelstos. bode:: marestjer {C}; (=koerier: vrachtrijder) tupp {C}. bodem:: bôtmo {C}; (=grond) yšiqur {C}, pazzosti {Crs}; bodem•: (grond•) pazzo• {PX}; drassige ~ (met gras begroeid): zvâmp {S}. bodemgebruik:: pazzoušos {Ars} (de wijze v gebruiken); zie ook Bodemgebruik in . bodemgesteldheid:: pazzofrenvu {Crs}, stybôtmo {C}. body-builder:: froâlber {C}; body-builder |Eng.| {C} (spr). boe:: (geluid v loeiende koeien) mû {!}. boedel:: tokuramosÿ {C}; (=huisraad) sértiynstes {S}. boef:: buffas {C}, merbôku {C}. boeg:: (voorsteven) mét {C}. boegbeeld:: (zowel mnl als vrw) mét-quiysta {C}. boegspriet:: mét-riygt {C}. boei:: (op het water) bû {C}; (=kluister) jûfquf {C}; in de ~en slaan (lett: boeien): jûfquve {K}. boeien:: (lett: in de ~ slaan) jûfquve {K}; het ~ (lett): jûfquvos {C}; (v verhaal) ef sÿrte fes jûfqufs; het boek kan me niet boeien: ef mimpit nert sÿrtecû gress fes jûfqufs. boeiend:: hâclar {I}. boek:: mimpit {C}; •mip {SX > c}; (met examenopgaven; studieboek) belmip {C}; onleesbaar/vervelend ~: papiygoe-mimpit {C}; zie ook Boeken in . boekbinder:: natatjen {C}. boekbinderij:: natâs {C}. boekdeel:: nat {C}. boeken:: (=inschrijven: reis/excursie ed) stinde-fes {K; vdw= stindas-fes}. boekenkast:: mimpitlot {C}. boekenplank:: mimpit-nregtâ {C}. boekenrek:: kronâm {C}. boekensteun:: mimpit-stunnâs {C}. boekenverzameling:: tomimpitÿ {C}. boeket:: (bos bloemen) [huron-]mûsoll {C}. boekhandel:: mimpitfolâ {C}. boekhandelaar:: mimpitfolâ {C}. boekhouden:: mimpiterfe {U}. boekhouder:: mimpiterfer {C}. boekhouding:: mimpiterfos {C}. boeking:: (=inschrijving: reis/excursie ed) stindos-fes {C}. boekjaar:: reparr-zemper {C}. boekweit:: ramuchiytâ {S} (L. Fagopyrum esculentum) (Spok variëteit met lila bloemetjes: L. F- purpureum). boel:: (fig: hoop) tnÿr {C}; een ~ werk: eft tnÿr rifo ÿrôm; een ~ herrie: eft tnÿr rifo muts; (veel) een ~ zand: pert pleko; (vgl:) een hoop/berg zand: eft tnÿr rifo pleko; (fig) de ~ erbij neergooien: ef prap fesoume luft Brefcôch. boem:: bôms {!}. boemel:: aan de ~ gaan (cafés [gaan] bezoeken): ef gyfare ef sails. boemelen:: (doorzakken in de kroeg) ef ufirare eft koffon blof. boemeltrein:: (=stoptrein) zeces-treno {C}. boenen:: het ~: glântros {C}. boenwas:: (wrijfwas) glântre-fóst {S}; (bijenwas) fóst {S}. boer:: (landbouwer) kelte {C}; rijke ~ (hereboer): hupstkelte |..sk..| = hupskelte {C}; arme ~ (keuterboertje): beltkelt {C}; (in loondienst op een šarkdomenn) šarkater {C}; lachen als een ~ die kiespijn heeft: ef tarrzjere lef gârpjor ÿrliriys. (=oprisping) ruos {C}; een ~ laten (oprispen): rue {U}. boerderij:: (alg: =hoeve) keldus {C}; (grote hoeve) rens {C}; (groot [collectief] boerderijencomplex, bewoond door verscheidene families, vrnl op Zuid-Liftka) klemk {C}; woongedeelte van een ~: kelsért {C}. op een ~: luft eft keldus/rens; fes eft klemk; zie ook Boerderijen in en Collectieve boerderijen (klemks) in . boerendochter:: (=boerenmeid) ûstoukér {C}. boerenerf:: eâs {C}, kellirrotiy {Crs}. boerenjasmijn:: (struik) filadelfiy {C/S} (L. Philadelphus coronarius). boerenjongen:: (=boerenzoon) walerukér {C}. boerenkool:: cûrle-ÿry {C/S}. boerenmeid:: (=boerendochter) ûstoukér {C}. boerenopstand:: kelte-rel {C}. boerenweggetje:: (=landweggetje) mirraukér {C}. boerenwoning:: kelsért {C}. boerenwormkruid:: nekof {C} (L. Tanacetum vulgare); (gedroogd, gebruikt als specerij) spyntec {S}. boerenzoon:: (=boerenjongen) walerukér {C}. boerenzwaluw:: [keldus-]zvâlp {C} (L. Hirundo rustica). boerig:: (=boers) keltiy {I}. boerin:: keltos {C; mv= keltosz}. boers:: (=boerig) keltiy {I}. boertig:: urrfeâ {I}; (zogenaamd leuk) xozjôcerÿ {I}. boete:: (=bekeuring) xyfolos {C}; (religieus) penitenky {C}; een ~ geven (op de bon slingeren): ef munke armt ef ÿrra (pop). boeten:: (repareren v netten) nie {K; gst= nit}; (religieus: boete doen) penitenke {U}. boetiek:: (exclusief winkeltje) butycc {C}. boetseren:: fesqummerte {K}. boevenbende:: tomeraterÿ {C}. boezem:: (=borst) basc {C}; (=buste) briqu {C}. boezemvriend:: festfrint {C}. boezemvriendin:: festfrinta {C; mv= festfrintas}. bof:: (ziekte) aša-frojiÿtus {Cmv}. boiler:: (heetwatertoestel) hindepip {C; mv= hindepipû}, boler {C}. bok:: (geit) (mnl/ntr) kerkt |kert/regelm.| {C}; (mnl) mitré {C; mv= mitréja of mitréje}; gecastreerde ~ (mnl geit): vlâk {C}; (voorwerp) (bank op rijtuig) mart {C}; (gymnastiektoestel) bôk {C}; (hijskraan) gyfe-stippô {C}. bokaal:: bokaliy {C}; (bewerkte drinkbeker) korp {C}; (Erg: waaruit de slofaro gedronken wordt) pala {C}. boksen:: (sport, wedstrijd) bôxmerre |ks| {U}; (maar niet als sport) bôxe |ks| {U}. bokser:: (persoon) bôxmerr |ks| {C}, bôxatjen |ks| {C}. bokswedstrijd:: bôxos |ks| {C}. bol:: (zn: bal) kôp {C}, •bâl {SX > c}; »bal A. (bv) frondo {I}. boleet:: giftige ~ (in Spok met name dufja-tlôc en fisa-tlôc): tlôc {C}; "visse~" (giftige boleet met geschubde hoed): fisa-tlôc {C} (L. Boletus piscatorius); groene ~: mesâ tlôc (zeer giftige paddestoel, vaak gebruikt als zelfmoord-middel). bolgewas:: acÿr-ardekir {C}. bolhoed:: frondo ÿršar {C; mv= ÿršara}. Bolivia:: Boliviy {G}. Boliviaan:: Bolivo {Cef}. Boliviaans:: (bv) boliviy {IIef; mv=enk}; ~e vrouw: Boliva {Cef}. bollenveld:: huron-acÿr-agen {C}. bolletje:: (broodje) kôpa {C}. bolvormig:: frondo {I}. bolwerk:: ÿrâng {C}. bom:: bômba {C}. bomaanslag:: plâts {C}. bombardement:: bômbos {C}. bombarderen:: bômbe {K}. bommenwerper:: bômba-plano {C}. bon:: (=kwitantie/bewijsbriefje) quistarafiy {C}; (=bekeuring) xyfolos {C}; op de ~ slingeren (een boete geven): ef munke armt ef ÿrra (pop). bonbon:: (=praline) šoclagrume {C}. bond:: (verdrag) bônt {C}. bondgenoot:: bôntuli {C}. bondgenootschap:: bôntuliros {A}; ~ sluiten: bôntulire {U}. bondig:: por'beciy {I}. bont:: (zn) bônt {C}; (pels) furo {C/S}; van ~ gemaakt: fura {I}. (bv: met veel kleuren) pertmarâsiy = pert-marâsiy {I}; (veelkleurig; gemengd) pluquah {I}; (=gevlekt) liyt {I}; ~ en blauw: ronter-blotter {I}. bontbekplevier:: môliy-plier {C} (L. Charadrius hiaticula). bontjas:: furo-kas {C}. bontmuts:: lafets {C; mv= lafetsa}. bontstola:: furo-cÿramm {C; mv= --cÿramma}. bonzen:: dânke {U}, qulne {E; gst= qull}. boodschap:: (gekocht artikel) lebetjus {C}; ~pen doen: ef pónze lebetjusz. boodschapper:: dragatjen {C}. boog:: (gebogen voorwerp/bouwwerk) ârc {C}; (=bocht/buiging) krum {C}. booglamp:: ârctat {C}. boogschutter:: ârcatjen {C}. Boogschutter:: (sterrenbeeld) Ârcatjen {N}, Sagitarys {N}. boom:: (alg: gewas) vildul {C}; vuldul {C} (arch/dl= Berref); altijd groene ~: mesâdul {C}; groep bomen (geboomte): tovildulÿ {C}; in stukken gezaagde ~: krâtstiyn {C}; (waaronder men kan schuilen) fen {C}; vol bomen (boomrijk): lâvildulor {I}; (sprkw) hoge bomen vangen veel wind: ef omeleche wânta kaf ef rufa dus lango ef stent; (sprkw) "kale bomen ruisen niet": xnep vilduls pafyre noi (als iemand maar wat zit te babbelen zegt hij feitelijk niets); (=slagboom) trat {C}. boomgaard:: vuldurtos {C; mv= vuldurtosz}. boomgroepje:: (op heide/môliy) ljÿniy {C}. boomhazelaar:: hâslâfs-vildul {C} (L. Corylus colurna). boomkikker:: vildul-fors {C} (L. Hyla arborea). boomklever:: (vogel) zân-farter {C} (L. Sitta europaea). boomleeuwerik:: fliynkyrre {C} (L. Lullula arborea). boommarter:: lelchat {C}, vildul-sustaâs {C} (L. Martes martes). boommol:: vildul-mûle {C} (leeft in holle bomen op Teujan) (L. Talpa teujana). boompieper:: (vogel) vildul-kvipp {C} (L. Anthus trivialis). boomrijk:: (vol bomen) lâvildulor {I}. boomstam:: zân {C}; holle ~: falecs {C}. boomstronk:: strônc {C}. boomtop:: raiy {C; rs= ratte}. boomwortel:: moftos {C; mv= moftosz}. boon:: bjôln {C}. boor:: (=boormachine) boros {C}. boord:: (=kraag) kol {C}; (v schip) vetse {C}; aan ~: tekaréa {I}; de passagiers aan ~ gokken veel: ef tekaréa pâsagers perrse pert; aan ~ van (plaats/richting) tekaréa {VZ}; hij werkt aan ~ van een stoomschip: do ÿrôme tekaréa eft tâmpka; de passagiers gaan aan ~ van de "Prins Lodewijk": ef pâsagers vende tekaréa Prens Lowykka. boordevol:: bôrté-ÿrg {I}. boormachine:: boros {C}. boortoren:: (om olie uit de grond te halen) ool-taris {C}. boos:: (kwaad) rofonos {I}; ~ zijn op: rofone armt {U}; ~ worden op: vrontese ón {U}; als hij ~ is begint hij te schreeuwen: rofonomentos do finne beri scemre; het niet-boos-zijn: larôk {C}; ik ben [helemaal] niet ~ op je: gress lelperre eft larôk ón tu; (lelijk/slecht) miva {I}. boosaardig:: rofonoserÿ {I}. boosaardigheid:: rofonoserÿte {SC}. boosheid:: (kwaadheid) rofonosiy {A; mv=enk}; op een ogenblik van ~, in het geval van ~: rofonomentos = rofonošami {III}; (slechtheid) mivaiy {A; mv=enk; rs= mivatt}. booswicht:: (=onverlaat) jûmporel {C}, tigter {C}. boot:: (alg) karé {C}; (=schuit) njep {C} (pop); klein ~je: stôl {C}. bootje:: klein ~: stôl {C}. bootsman:: (alg) karéer {C}; (marinerang) mennkôrprell {Crs}; voor militaire rangen, zie . bootverbinding:: karé-fâgôtexa {C}; zie ook Bootverbindingen in . bord:: (etensbord) éttel {C}; diep ~ (soepbord): šupéttel {C}; groot ~ (=schotel): sejis {C}; (alg: plank) šolg {C}; (fig) hij heeft een ~ voor zijn kop: eft léeja menkerate furt groft lomkâ; do zâre lef ilba rajas; (om [met krijt] op te schrijven; schoolbord) mitterener {Crs}; (alg met tekst) •ôrm {SX.c > c}; (naambord) quankaôrm {C}; (verkeersbord) kûfôsôrm {C}; (naambordje) sinn {C}; (nummerbord) hormâ {C}. bordes:: ÿrmef {C}. borduren:: natorfe {K}. borduursel:: fijn ~ (kant): natorfâ {S}. boren:: bore {K}; ~ naar (aanboren: olie): injektere |..ÿje| {K}; de grond in ~ (fig: afkammen): xÿje {Krs; gst= xÿt}. borg:: (persoon) zjecer {C}; ~ staan/blijven voor: prap wencate fara zjecer ón (ón is vz). borrel:: (alcoholisch drankje) nôšy {C}; loff {C} (pop), tâmp {C} (pop); ~ drinken (borrelen): ef manne ef loff (pop). borrelen:: (vloeistof: ook bruisen) bôrle {U; gst= bôrr}; (met name bij hitte: vloeistof/pap/modderpoel ed) wûrðe {U}; (aperatief nuttigen) ef manne ef loff (pop); het ~ (borrel[uur]) póntelos {C} (pop). borrel:: (borreluur, borrelen; tijd om een glas te drinken) póntelos {C} (pop). borst:: (=boezem) basc {C}; (v vrouw) miym {C}; (=tiet) piyt {C} (pop); ðôft {C} (vulg); een kind de ~ geven: ef wencate eft efanty ón ef miym (ón is vz). borstbeeld:: (=buste) busta {C}. borstel:: râg {C; mv= reg}. borstelbeurt:: râgos {C}. borstelen:: (met borstel) râge {K}; (vegen) brûste {K}; (=schuieren) râgare {K}. borstelkrans:: pôr tyma {S} (L. Satureja vulgaris). borstkwaal:: basc-radiyk {C}. borstrok:: (hemd) kurs {C}. borstzwemmen:: (zn) molâfit-svimos {C}; (ww) ef manne ef molâfit-svimos. bos:: (alg woud, met nadruk op de bomen) fôresta {C}; tovildulÿ {C} (pop); (met nadruk op gehele ecologie) wuma {C; mv= wumaa; rsmv= wumatt}; (met nadruk op natuurschoon) wâlta {S}; ~ met dicht kreupelhout: uoff |woff| {C}; dicht begroeid ~: afriyniy {C} (poe); wat betreft ~: wâltiy {I}; in een ~ wonen: folate {U}; zie ook Bossen in ; (=bundel) (alg) otôsâ {C}, totiynÿ {C}; ~ bloemen (=boeket): huron-mûsoll {C}. bosaardbei:: (plant) wuma-tomentusarÿ {C} (L. Fragaria vesca). bosachtig:: wâltiy {I}, wumatiy {I}. bosandoorn:: mrôge-notte {C}, wuma-notte {C} (L. Stachys sylvatica). bosanemoon:: lora {C; mv= lorâe; rsmv= loratt} (L. Anemone nemorosa); (bep soort in Spok: wit, op vochtige grond onder loofbomen) moja {C} (L. Anemone nitida). bosarbeider:: fôrestatjen {C}. bosbes:: (iha blauwe bosbes): (struik) tobjesâÿ {C}; (struik/vrucht) bjesâ {C} (L. Vaccinium myrtillus); rode ~ (=vossebes): (struik) tohârtiyÿ {C}; (struik/vrucht) hârtiy {C} (L. Vaccinium vitis idaea); ("vinkebes": bep soort in Spok: struik) lâkmtiy-tolabâÿ |M| {C}; (struik/vrucht) lâkmtiy-labâ |M| {C} (L. Vaccinium fringillaris). bosbewoner:: folater {C}. bosbouw:: môpeh {C}. boschampignon:: schubbige ~: Lafter-chént {C} (L. Agaricus silvaticus). boshut:: (meestal met klimplanten overwoekerd) smyl {C; mv= smiyle}. bosje:: (=kreupelhout) trek {C}. boskrekel:: stéâ {C; rs= stétt} (L. Nemobius sylvestris). boskruiskruid:: wuma-pazzozirdos {C/Srs} (L. Senecio sylvaticus). boslathyrus:: plaju-vycc {S} (L. Lathyrus sylvestris). bosmier:: wuma-ÿrômer {C} (L. Formica); rode ~: mindefit wuma-ÿrômer (L. F- rufa); zwarte ~: doffiy wuma-ÿrômer (L. F- fusca). bosmuis:: ziycc = ziycce {C; rs= ziyccee} (L. Apodemus sylvaticus). Bosnië Herzegowina:: Bosniy-Herzegoinn {G}. bosogentroost:: (plant) [wuma-]eit-hâng {C/S} (ihb: L. Euphrasia nemorosa). bospad:: breed ~ (bosweg): grâx {C}. bosrand:: moziy {C}; aan de ~ gelegen: traiy {I}; het huis aan de ~: ef traiy sért; een weg langs de rand van een bos: eft traiy mirra. bosrank:: moziy-fleter {C} (L. Clematis vitalba). bosrijk:: wâltiy {I}. bosrolklaver:: wuma-lotus {C} (L. Lotus sylvestris) (komt alleen op Teujan en Brÿr voor). bosroos:: roza furt Steufima {C} (L. Rosa arvensis). bosschouw:: (geregelde controle/bezichtiging v bossen, door eigenaar of overheidsinstanties) fôresta-tork {C}. bosslaper:: (muis) slape-rât {C} (L. Dryomys nitedula). bosspitsmuis:: nes-rât {C} (L. Sorex araneus). bosuil:: wûmpel {C} (L. Strix aluco). bosvergeet-mij-nietje:: wuma-nertufegtsil {C} (L. Myosotis sylvatica). bosviooltje:: gewoon ~: Logono-vjoly {C} (L. Viola riviniana). bosvleermuis:: vildul-grûmiyl {C} (L. Nyctalus leisleri). boswachter:: roiy {C; rs= roiyt}, wuma-gert {C}. boswachterij:: roiy-domenn {C}. boswachterswoning:: roiysért {C}. boswederik:: wuma-iylfaciy {C} (L. Lysimachia nemorum). bosweg:: (breed bospad) grâx {C}. boswikke:: (plant) wuma-vycc {S} (L. Vicia sylvatica). boswilg:: edeloger {C} (L. Salix caprea). boswitje:: (vlinder) wuma-blakker {C} (L. Leptidea sinapis). bot:: (zn: =been) knociy {C}; van ~ [gemaakt] (benen): knocyne {I}; (waar de hond op mag kluiven) spimuzros {C} (pop). (zn: vis) kokk {C} (L. Platichthys flesus). (bv) (alg: niet scherp) pjoh {I}; (stomp: mes) tiympiy {I}; (stom/dom) pûl {I}; ~ zijn (v persoon): pûle {U}. botanisch:: botanise {I}. boter:: bâr {S}; van ~ gemaakt; met ~ bereid; vol ~: bâriy {I}. boterbloem:: tarrðe {C} (L. Ranunculus); kruipende ~: blacroelira tarrðe (L. R- repens); scherpe ~ (meest algemene soort): riyps tarrðe (L. R- acris). boteren:: het botert niet tussen hen: ef pjâp nert ertavy luft óps. boterham:: tjokâsa {C}; een ~ smeren: ef paine eft tjokâsa lef bâr; ~men met kaas/jam: blarâs/šem lef tjokâsas; er een goede ~ mee verdienen (fig): ef rinne eft fût brûe pai ef; een goed belegde ~ (verdienen): eft pijâperaniy šupa. boterkrakeling:: (kluit roomboter in de vorm ve krakeling gekneed) bâr-krumer {C}; (krakelingvormige roomboterkoek) bâriy krumer {C}. botervis:: guneliy {C} (L. Pholis gunnellus). botervloot:: bârlot {C}. botgriep:: »griep. botheid:: (lett: onscherpte) pjohiy {C}; (stomheid) pûliy {A; mv=enk}. botsen:: (=stoten) gróvéne {K}. botsing:: (lett) puos {C}; (waarbij beide delen in elkaar verwrongen zitten) futsitéos {C}; (lett/fig) qurstoxos {C}; (fig: conflict) hasos {A}; tot een ~ komen met: hase {K}. Botswaan:: Bôtsvany {Cef}. Botswaans:: (bv) bôtsvana {IIef}; ~e vrouw: Bôtsvana {Cef}. Botswana:: Bôtsvana {G}. bottelen:: (v wijn) liskose {K}. botteling:: (v wijn) liskosos {C}. botvieren:: (fig) jolaare {K}. boud:: (=stoutmoedig) mémtsiy {I}. bougie:: slit-plûg {C}. bouillon:: buljonn {S}. boulevard:: (brede verkeersweg met allure door stad) pola {C}; (zelden in Spok) bulvarr {C}. bout:: (schroef) iynx |X| {C; mv= iynsen}. (v vogel) cÿrbott {C; mv= bott}. bouw:: (bouwwerkzaamheden) âlbosiy {A; mv=enk}; wat de ~ betreft: âlbos {I}; (land/gewas) kingoh {S}. bouwen:: âlbe {K}. bouwer:: (beroepshalve: v huizen, schepen ed) âlbatjen {C}; (iemand die als liefhebberij iets bouwt) âlber {C}. bouwfonds:: (=woningfonds) zâros-fônts {C; mv= --fôntses}; . bouwkeet:: sak {C}. bouwkunde:: âlbe-tibân {C}; (=bouwkunst) âlbecur {C}. bouwkundig:: ~ bureau: âlbe-ofiss {C; mv= --ofiser}. bouwkunst:: (=bouwkunde) âlbecur {C}; zie ook Bouwkunst in . bouwland:: râpo {C}. bouwmaterialen:: âlbe-tiyns {Cmv}. bouwmeester:: âlbe-ylâmater {C}. bouwsel:: (gebouw) âlbos {C}. bouwsteiger:: âlbe-kronâm {C}. bouwstijl:: âlbe-vrôk {SC}. bouwtekening:: (=bestek) mipšovos {C}. bouwvakker:: âlbatjen {C}. bouwval:: (=ruïne) ruinn {C}, quûx {C}. bouwvallig:: quûxiy {I}; (=vervallen) sÿst[r]iy {I}. bouwwerk:: âlbe-xol {C}; zie ook Bouwwerken in . boven:: (bv) hogorit {III}; van ~ naar beneden: hogorit cor; hij komt ~; hij gaat naar ~ (de trap op): do pónze hogorit = do hogoritare; ~ zijn: hogorite {U}; [naar] ~ komen; naar ~ gaan (de trap op): hogoritare {U}; ~ blijven (niet naar beneden komen): hogoritÿne {U}; naar ~ (omhoog): kafes {III}; te ~ gaan: quchare {K}; de kosten mogen de 20 herco niet te ~ gaan: ef ðôpecc nert qucharog 20; iets te ~ komen (v problemen ed): ef sterne flaju armt ef wÿt. (vz) (plaats) hogorit {VZ}; de lamp hangt ~ de tafel: ef litalu menkerate hogorit ef kelbra; (richting) hogorit {VZrs}; hij springt ~ op de tafel (vanaf de grond): do jumpetece hogorit kaf ef kelbrae (rs!). bovenal:: kaf ef agru. bovendeks:: (op een schip) hogoriy {I}. bovendien:: tranšô {I} (dikwijls als inleidende bijstelling); hij heeft ~ het gras gemaaid: do [enn] ef kles moje; en daarbij komt nog ...: ur tranšô melde ...; »alleen 3. boveneinde:: preipquch {C}. bovengenoemd:: (in jur geschriften ed) kusami kimor/kimorâx/kimorer (afk= k.k.); [de] ~e bepalingen: ef qurtosz k.k.. bovengronds:: rôry {I}; ~e leiding: rôry {Cef}. bovenhelft:: preipanas {C}. bovenhoek:: hogoritiy eka {C}; de rechter ~: ef rikbi-hogoritiy eka. bovenhuis:: flerrt-sért {C}. bovenin:: (plaats) zillepipfes {VZ}; de kussens liggen ~ de kast: ef beldrusts melde zillepipfes ef feldariy. bovenkant:: (=bovenzijde) preipovap {C}. bovenleiding:: (trein) rôry {Cef}. bovenlijf:: fropreipanas {C}. bovenlip:: mennÿtro {Crs}. bovenloop:: (v rivier: meestal het onbevaarbare gedeelte) pennóf {C}. bovenop:: (plaats) kaf {VZ}, hogorit kaf {VZ} (met meer emfase); de kat ligt ~ de tafel: ef chat melde kaf ef kelbra; hij kijkt ~ de tafel (en staat ook op de tafel): do zerfe kaf ef kelbra; hij staat/springt rond ~ de tafel: do giffe/jumpetece hogorit kaf ef kelbra; [terecht] ~ (richting): kaf {VZrs}, kafonn {VZ} (meer abstract); de kat springt ~ de tafel: ef chat jumpetece kaf ef kelbrae (rs!); hij kijkt ~ de tafel (maar STAAT op de grond): do zerfe kafonn ef kelbra; hij is er weer ~ (hij heeft het gehaald: na ziekte/operatie): do melde tÿšelira (=tdw v tÿše). bovenstaand:: hogorita {I}. bovenste:: hogoritiy {I}. bovenstrooms:: ~ van het dorp: hyber helkara ef zeces. bovenverdieping:: zillepip-floôr {C}; op de ~: fes ef zillepip-floôr. bovenzijde:: (=bovenkant) preipovap {C}. bovenzinnelijk:: héšôc {I}. bowl:: (drank) boll {S}. boycot:: bócôter {C}. boycotten:: bócôte {K}. boze:: (zn: kwade) méjoa {SC; rs= méjóte}. braadpan:: rucc {C; mv= rûcce}. braadspit:: wÿt {C}; klein ~: piyn {C}, pinnos {C}. braaf:: braviy {I}; (=gehoorzaam) mirt {I}. braaf:: (=deugdzaam) vyrtosiy {I}. braak:: ~ liggen (v land): idedreumâne {U}; kiysore {U} (dl= Renô). braakliggend:: ~ terrein: edelog {C}. braakrussula:: pâkdreg {C} (bep soort giftige zwam, maar met oranje hoed, bekend uit de trisâgo) (L. Russula emetica var. pratensis). braaksel:: (=kots) mipruos {S}, côšos {S}. braam:: ~[bes] (vrucht): doffâr {C}; (struik) todoffârÿ {C}, doffârs-lyotû {C} (L. Rubus fruticosus). braamspinner:: doffâr-flyddere {C} (L. Thyatira batis). braden:: (bakken: v vis/vlees ed) lâgyne {K}; zij braadt het vlees: eup lâgyne ef fijânta; (intrans) gyne {U}; het vlees braadt: ef fijânta gyne; (roosteren) knocire {K/Upr}; ik braad het vlees: gress knocire ef fijânta; het vlees braadt: ef fijânta sen knocire. brailleschrift:: pontoafiy {C}. brak:: selerÿ {I}. braken:: (overgeven) miprue {U}, côše {U}; het ~: mipruos {C}; wie braakt leeft tenminste nog: hôm miprue, stus poire kelot velk (oud gezegde, 15e eeuw); (spuwen: v vuur/lava) kafierque-mip {K}; het ~: kafierquos-mip {C}. brakwatergrondel:: (vis) clamiða-gobiy {C} (L. Pomatoschistus microps). brallend:: (=schreeuwerig) dôndiy {I}. bramenstruik:: »braam. brancard:: (=draagbaar) ÿtinâs {C}. brand:: buros {C}. brandbaar:: buratt {I}. brandblusapparaat:: tyrâher {C}. brandemmer:: (=blusemmer) tefârx {C}. branden:: (vuur) bure {E}; (kaars/olielamp) poire {U}; (schijnen: licht/zon) nÿle {E}. brandend:: (=stekend/schraal) prola {I}. brander:: (voor vlammen) bure-raddyf {Crs}. brandewijn:: bure-svegt {S}. brandgans:: nutter-uas {C} (L. Branta leucopsis). brandglas:: fokus-kliqu {C}. brandhaard:: bure-sÿrt {C}. brandhout:: kôre {S}; bures {S} (spr); voorraad ~: ðus {C} (dl= Tigof); »houtvoorraad. branding:: surdos {C}; een boot door de ~ de zee opduwen: pârme {E} (dl= Tjemp/Bloi). brandkast:: (=safe) séf {C}. brandladder:: burmittors {C}. brandmerk:: gâflat {C}. brandmerken:: (lett) gâfle {K; gst= gâff}; (fig: schandvlekken [als]) ef kette eft stâmp zÿtâ; gebrandmerkt stuk vee/persoon: ÿfattos {C}. brandnetel:: [grote] ~: prolakuðe {C} (L. Urtica dioica); kleine ~: belt prolakuðe (L. U- urens). brandpunt:: fokus {C}; (=focus) focus {C} (vrnl fig); in het ~: fes focus (fig). brandschel:: (=alarmschel) bure-zeft {C}. brandsingel:: (in bos) flecs-kûplô {C}. brandstapel:: bure-granô {C}. brandstichten:: bedare {E}. brandstof:: burâg {C}, oclarese {S} (dl= Tjemp/Plefô). brandstofprijs:: burâg-ðÿny {C} (alg, maar niet voor auto's); burâgâs-ðÿny {C} (benzine, diesel ed); zie ook Brandstofprijzen in . brandtoren:: (in bos) [bure-]kipt {C}. brandtrap:: burmittors {C}. brandweer:: nertflecs {C}. brandweerman:: (=spuitgast) jâspatjen {C}. brasem:: (vis) bremes {C} (L. Abramis brama). braspartij:: (drink- en eetfestijn) ôpall {C}. Braziliaan:: Brazilo {Cef}. Braziliaans:: (zn: variant v Portugees) brazilise {C}; (bv) braziliy {IIef; mv=enk}; ~e vrouw: Brazila {Cef}. Brazilië:: Braziliy {G}. breed:: (lett) utfin {I}; ~/breder maken (lett: verbreden): utfine {K}; een pad van 83 cm ~: eft kiyk luft 83sm. breedbekkikker:: gvéngart-fors {C}. breedplaatstreephoed:: (paddestoel) groller-missis {C; mv= --missisa} (L. Megacollybia platyphylla). breedsprakig:: (=breedvoerig) plâkstarer {I}. breedte:: utfiniy {C}; met de ~ van: luft {VZ}; een pad met een ~ van 1 m ~: eft kiyk luft 1m. breedvoerig:: (=breedsprakig) plâkstarer {I}; ~e uitleg/verklaring: plâkstariy {C}. breekbaar:: frâgyll {I}, tundâriy {I}. breekijzer:: wull {C}. breien:: pâtre {K; gst= pâtt}; gebreid kledingstuk (breiwerk): pâtros {C}. brein:: (=hersenen) brenkâ {C}. breinaald:: pâtre-riygt {C}. breiwerk:: (gebreid kledingstuk) pâtros {C}. breken:: (intrans) bône {U}; (trans) tundare {K; vdw= tûndare of regelm.}; plotseling ~ (knakken): stâcce {U}; (=storten: water/menigte) sôge {U}; het ~: sôgos {C}; aanrollen en ~ van golven (op strand): surde {U}. brem:: [stekel]~: mut {C} (L. Genista anglica). bremraap:: grote ~: presÿr mut-rapa {C} (L. Orobanche rapum-genistae). brengen:: dragje {K; gst= dragg}, holare {K}; het ~: holaros {A}; (bij zich hebben: met de bedoeling om weg/af te geven) hole {K}; ik kom een pakje ~: gress hole eft labiniy; (datgene wat men bij zich heeft om weg/af te geven, maar niet als cadeau) holos {C}; ik heb iets [voor je] meegebracht: gress lelperre eft holos; (=geven/veroorzaken) qugle {K; gst= qugg}; veiligheid ~: ef qugle qurubo; met zich mede ~ (fig): armtqugle {Kpr; gst= armtqugg}; nader/bijelkaar ~ (fig): chabre {K; gst= chapp; vdw= chapor}; het ver ~ (fig): ejelife {Upr}; dat wat gebracht moet worden: dragjos {C}; het nader/bijelkaar ~: chabros {C}; naar voren ~ (opperen: v idee): karrðe {K}; naar voren ~ (=opperen: wens): kafplaše {K}; het onder woorden ~: ef riffe rifo lângâr. bres:: tunt {C}; (kogelgat: in muur) hégg {C}. Bretagne:: Bretân {G}. bretel:: bof-munk {C}. Breton:: Bretâny {Cef}. Bretons:: (zn: taal) bretânise {C}; (bv) bretân {IIef}; ~e vrouw: Bretâna {Cef}. breuk:: (=barst) tundart {C}; (=knik) tnâkiy {C}; (=rekenkundig) spert {C}; tiendelige ~: côma-spert {C}. BREUK:: Met vz mip tussen teller en noemer; noemer is rangtw op •tef voorbeelden drie-zevende (3/7) een kwart (1/4) dur mip hefergtef ér mip fârtef breuklijn:: (in de bodem) pazzotundart {Crs}. bridge:: (kaartspel) bridge |Eng.| {C}. bridgen:: bridgemerre |Eng.-| {U}. bridgespeler:: bridge-speler: bridgemerr |Eng.-| {C}. brief:: letra {C}; trofiytiyn {C} (arch); officiële ~ (geschrift): stindos {C}. briefje:: kort ~ (=memo/kennisgeving): yruna {C}. briefkaart:: fjatôniy {C}, portetra {C}. briefopener:: (ook vouwbeen) kornin-ynt {C}. briefwisseling:: (=correspondentie) letraos {C}; ~ houden met: letrae {K}. bries:: (wind) chys {C}. briesen:: flynse {U}. brievenbesteller:: (=postbode: op platteland trofiyatjen {C}. brievenbus:: (op straat) ôldis {C; mv= ôldisa}; (in huisdeur/voorgevel) letralot {C}. brigade:: (politie/leger) slés {C}; (reddings-/brandweerbrigade) pretšÿr |prešÿr| {C}. brigadegeneraal:: slés-generalo {C}, (vrw) slés-generala {C; mv= --generalas}; voor militaire rangen, zie . brij:: (=pap) molarriy {S}; (=prut) smâs {S}. briket:: misst {C}; ~ten stoken: misstere {U}; een stoomlocomotief die met ~ten gestookt wordt: eft missterelira fradâs. bril:: specc {C}; grote ~ (uilebril): zerfe-platas {Cmv} (pop). briljant:: (zn: edelsteen) briljentiy {C}; (bv: fig) tjiykét {I}. brillantine:: (haarcrème) mir-balsem {S}. brilledoos:: (=brillekoker) specclot {C}. brillekoker:: (=brilledoos) specclot {C}. Brit:: Brity {Cef}. brits:: (slaapbank) sen {C}. Brits:: (bv) britann {IIef}; ~e vrouw: Brita {Cef}. Brittannië:: Britann {G}; »Groot-Brittannië. broche:: (=sierspeld) šove-tlâc {C}; ([sier]speld: bij Spok klederdracht) nill {C}. brochure:: (=vlugschrift/bulletin) âkta {C}. broeden:: zyrrele {U}; het ~: zyrrelos {C}. broeder:: (verpleger) otÿer {C}; (RK kloosterling) frater {C}. broederoverste:: (in klooster) prijollus {C}. broedmachine:: zyrrelatjen {C}. broedplaats:: (fig) zyrrele-wós {C}. broedsel:: zyrr {C; mv= zyrren}. broei:: (in hooi) ûstennos {C}. broeien:: (v hooi) ûstenne {U}. broeierig:: idék {I}; ~ weer (broeierigheid): idékiy {C}. broeierigheid:: (broeierig weer) idékiy {C}. broeikas:: riffe-kul {C}; (klein: voor in de tuin) scrâlmit {C}. broek:: bof {C}; korte ~: tosiy {C}; (met wijde pijpen, gedragen in laarzen: bij Spok klederdracht): išâmt {C; mv= išâmta}; hij poept nog in zijn ~: do skéše velk fes ef bof. broekspijp:: bof-jéns {C}. broekzak:: skobof {C}. broer:: frera {C}; zvôt {C} (dl= Tigof); de ~s; de ~[s] en zuster[s]: ef freras; oudste ~ (of vader) van een vrouw (dus de man die een ongehuwde moeder bijstaat bij de opvoeding ve dochter): pomiy {C}. brok:: (=klont) lep {C}; ~ brood: ryx {C}. brokaat:: marcatâ {Sef}; van ~ gemaakt: marcatâ {I}. brokaten:: marcatâ {I}. brokkelen:: lepe {K}. brom:: (=gebrom) brônos {C}. bromfiets:: vendepitter {C}. brommen:: zore {U}; (=zoemen) brône {U}. brompot:: (=mopperaar) zurratjen {C}. bron:: (=wel) riffô {C; mv= riffós}, plezuvyty {C}; (geneeskrachtig) móni {C}; plaats met geneeskrachtige ~nen (kuuroord): afacha {C} (genoemd naar Afacha in Crona-gebergte); (fig) een ~ van ellende: eft riffô rifo/fân mimðer; zie ook Bronnen in . bronchitis:: aderm-jéns-tochos {C}. brongebied:: riffô-šark {C}. brons:: crekšy {S}; stuk ~; bronzen voorwerp/beeld: crekjiy {C}; van ~ gemaakt (bronzen): crekša {I}. bronst:: zela {C}. bronwater:: (zonder koolzuur) jatty {S} (genoemd naar Jatty in Lafter-gebergte); (koolzuurhoudend) chyve-jatty {S}, afacha {S} (oorspr uit Afacha); (ambtelijke term, om expliciet de herkomst uit een bron aan te duiden) riffô-knurfel {S}. bronzen:: (van brons gemaakt) crekša {I}. brood:: (vrnl wittebrood) tjokâs {C/S}; (alles, behalve wittebrood) tustûr {C/S}; geroosterd ~ (toast): knocitjokâs {C/S}; brok/homp ~: ryx {C}; »water 3. broodbeleg:: ÿrgaros {C}. broodje:: (=kadetje) kôpa {C}; (sprkw) zoete ~s bakken: ef lorgisse bjerr beri pónze sectâ. broodoven:: tjokâsitt {C}. broodpap:: ryx-brûe {S; rs= ryx-brûet}. broodplank:: (=snijplank) platt {C}. broodrooster:: tjokâsknociyr {C}. broom:: bromo {S}; van ~ gemaakt: broma {I}; met ~ (broomhoudend): bromoiy {I}; deze slaapmiddelen bevatten ~: tem slape-tiyns melde bromoiyn. broomhoudend:: (met broom) bromoiy {I}. broos:: (=bros) bro'ekô {I}. bros:: (=broos) bro'ekô {I}. brouwen:: (bier) sidde {K}; (letter R; zoals oa op Oost-Tigof gebeurt) gârge {U}. brouwer:: (bier) sidder {C}. brouwerij:: (bier) siddos {C} (meestal in mv: siddôsta). brouwsel:: (gebrouwen drank, ihb bier) siddos {C}. browser:: pracâe-progrâm {C}; browser |Eng.| {C} (computerterm). brug:: gÿrt {C}, pônt {C}; een beweegbare/vaste ~: eft âkteff/pâseff gÿrt/pônt; (op schip) caf {C}; een ~ in de weg: eft pônt/gÿrt armt ef weg/mirra; zie ook Bruggen in . brugschool:: (in Spok: bijscholing of overbrugging tussen lagere en middelbare school, indien de leerling na max 5 jaar lagere school nog een te grote achterstand heeft om door te leren) ÿrijy-koles {C}; (gezien als Spok onderwijsinstituut:) Ÿrijy-Koles {N}. brugwachter:: gÿrt-gert {C} (afk= GÿGe). bruid:: mariansty {C}. bruidegom:: marianer {C}. bruidspaar:: mariyer {C}, marianers {Cmv}. bruidssluier:: (lett) mariane-tull {C}. bruikbaar:: kelde-âp {I}. bruikleen:: kelde-tumos {A}; in ~: lo kelde-tumos. bruiloft:: mariantof {C}. bruiloftspastei:: (traditioneel Spok gerecht dat door de bruidegom met zijn mustknyf aangesneden moet worden) hâldrec {C}. bruin:: miterus {I}; (okerkleurig/donkergeel) mitra• {PX.c > c}; ~ worden (bruinen: in de zon): zuttere {U}; het ~ in de zon (zonnebad): zutteros {C}. bruinig:: miteruserÿ {I}. bruinvis:: martel delfenn {C} (L. Phocoena phocoena). bruinwier:: kaklôbes-dyek {S}. bruisen:: (met zeer fijne belletjes) sâtse {U}; (=borrelen) bôrle {U; gst= bôrr}. brullen:: kilive {U}, móde {U}. Brunei:: Brunÿ {G}. Bruneier:: Brunÿy {Cef; rs= Brunÿyta}. Bruneis:: (bv) brunÿ {IIef}; ~e vrouw: Brunÿa {Cef; rs= Brunÿata}. Brussel:: Brûsall {G}. brutaal:: onâfxu {I}. bruto:: bruttô {I}. bruusk:: (=onvoorzichtig) brutt {I}; (=onbehouwen) krôk {I}. bruut:: (gemene vent) fâkom {C}; (bv) lâqus {I}. btw:: pâltla'ycâ-tâx {C} (afk= PLT); . BTW:: »btw. bubbelbad:: bôrle-wik {C; mv= --wika}. buffel:: bufliy {C}. buffer:: fjâs-fan {C}. buffet:: bar {C}. bui:: (regen-/hagelbui) gura {C}; zware ~en: lotiyn guras; (lach-/huilbui) tûrg {C}; (=gemoed) rûl {Aef}; aan ~en lijdend (humeurig): rûl {I}; (goede||slechte bui) loa {Cid; rs= loatt}; een zeer goede bui (stralend humeur): eft kôbo-loa; hij heeft een goede bui (is in een goed humeur): do lelperre eft loa rifo Pelres; je kan er nooit achter komen of ze een goede of slechte bui heeft: stus unerecû kvâ belt loa. buidel:: (v dier) âešoh {C}; (zak) kyr {C} (dl= Lomky/Tigof). buideldier:: sako-belp {C}. buigbaar:: flectren {I}. buigen:: (alg) âglarfe {K}; (bocht[en] maken) flectre {K; gst= felec; wst= flect•}; (wringen) futsie {U}; (gebogen zijn) krume {U}; (=knikken) tegte {K}. buiging:: (alg) âglarfos {C}; (=bocht) flectros {C}; (=boog/bocht) krum {C}; (=nijging) roos {C}; ~ maken (nijgen): roe {E; gst= rot}, tegte {Upr}. buigzaam:: (lett) tegte-âp {I}; (fig: =gedwee) béln {I}. buik:: molâfit {C}; man met een dikke ~ ("bierbuik"): molâfit-synner {C}; (sprkw) twee handen op één ~: perdÿrs lâpliyfone ér kliqu. buil:: (=bult) âng {C; mv= ânka}. buis:: (=pijp) jéns {C}; (leiding voor vloeistof) hâksos {C}. (kledingstuk: =kiel) doytô {C}. buisvormig:: jénsót {I}. buit:: prefdef {C}. buitelen:: (=dartelen) butele {E}; (=rollen) spege {U}. buiteling:: butelos {C}; (=koprol) spegos {C}. buiten:: (bv) dalotoje {III}; hij zit ~: do feldre dalotoje; ~ wonen (op het platteland wonen): districa-zâre {U}; het ~ laten staan (lett: buitensluiting): mipmétos {C}; er niet ~ kunnen: pošate {K}; van ~ (uit het hoofd): kir {I}; hij draagt het gedicht van ~ (uit zijn hoofd) voor: do wuxe-furt ef poitiyn lo kir; niet van ~ (maar van een papiertje): fest {I}; hij draagt het gedicht van ~ voor: do nert wuxe-furt ef poitiyn lo fest. (vz) (plaats: =uit) mip {VZ}; ~ Spokanië: mip Spooksoliy; ~ langs: miplango {VZ}; ~ in de regen: mipsértiy ef bidalos (buitenshuis); (fig) ~ de periode: dalotoje ef iyra; (beweging binnen bep grenzen) dalotoje {VZ}; hij loopt ~ het huis [rond]: do farte dalotoje ef sért; ~ langs: langomip {VZ}; hij loopt ~ langs de muur: do farte langomip ef krur; (richting) cupp {VZ}; de tas valt ~ de auto: ef lôk tasse cupp ef oto; (plaats/beweging) ~ het schip (overboord): vetsotoje {VZ}; de trossen hangen ~ het schip: ef tôrsz menkerate vetsotoje ef karé; (betrekking: afgezien van) dotoje {VZ}; ~ mijn medeweten: dotoje kost blûmtiffos (afk= d.k.b.). buitenband:: ufire-bjelt {C}. buitenbeentje:: (andersdenkende) querdomiyper {C}. buitengebied:: mipareû {C; rs= mipareût} (gebied buiten de bebouwde kom waar mensen wonen). buitengewoon:: (zeer bijzonder) kuragei {I}; (oneindig/onnoemelijk) môntyelira {I}; (=superieur) superierr {I}; (=uiterst: als versterking bij bv) superierr {III}; een ~ belangrijke mededeling: eft superierr mikkelel blompos. buitenhoek:: koern {C}. buitenhuis:: (=zomerverblijf) tiyf {C} (idyllisch gelegen, v rijke stadsmensen, 18e en 19e eeuw). buitenissig:: mipgei {I}, rea {I}. buitenkansje:: een ~: eft mesâ jecû {C}. buitenkant:: (=buitenzijde) mipovap {C}. buitenland:: mipšark {C}; uit het ~ (buitenlands): mipšarcess {I}; de toeristen die naar het ~ gaan (de buitenslands vertoevende toeristen): ef mipšarkiyn entrafers; in binnen- en ~: interse {I}; in/naar het ~: dâlnese {I}. buitenlander:: (=vreemdeling) tneferdes {C}. buitenlands:: (uit het buitenland) mipšarcess {I}; (in het buitenland) mipšarkiy {I/VZ}; in de ~e toeristengebieden (in de toeristengebieden buitenslands): mipšarkiy ef entrafer-areûs; [ministerie van] ~e zaken: Dalotoje-Tiyns {N} (afk= DT); (=vreemd) tnefer {I}. buitenmuur:: mipkrur {C}. buitenshuis:: mipsértiy {I/VZ}; hij werkt ~: do ÿrôme mipsértiy. buitenslands:: mipšarkiy {I/VZ}; de ~ vertoevende toeristen: ef mipšarkiyn entrafers; in de toeristengebieden ~: mipšarkiy ef entrafer-areûs. buitensluiten:: (lett: niet binnenlaten) mipméte {K}; (fig) ~ van: mipqurstoxe armt {K}. buitensluiting:: (lett: het buiten laten staan) mipmétos {C}. buitenspiegel:: (v auto) otóstezerfi {C}. buitensporig:: (=ongehoord) kainelira {I}, pyzôiy {I}; (=overmatig/onredelijk) tijâsliyselira {I}. buitenstaander:: net-eaqupper {C}. buitenste:: (uiterlijke) mipter {I}. buitenwand:: mipkrur {C}. buitenwijk:: [grote] ~ (ve stad): nefsÿrt = susÿrt {C}. buitenzijde:: (=buitenkant) mipovap {C}. buitmaken:: prefdeve {K}. buitmaking:: prefdevos {C}. buizenstelsel:: tojénsÿ {C}. bukken:: zich ~: viyce {Upr}; het ~ (gebuk): viycos {C}. buks:: bûx |ks| {C}. bulderen:: pultre {U; gst= pulter}. Bulgaar:: Bulgaro {Cef}. Bulgaars:: (zn: taal) bulgaros {C}; (bv) bulgariy {IIef; mv=enk}; ~e vrouw: Bulgara {Cef}; ~e yoghurt: Bulgaro-jogurt {S}. Bulgarije:: Bulgariy {G}. bulletin:: (=brochure/vlugschrift) âkta {C}. bult:: (=buil) âng {C; mv= ânka}; (=bochel) gjonett {C}. bultbok:: (bruin tot zwart gekleurd Spok schaap, zeer algemeen op de môliys) brâfoh (brahfô) |brâfô| {C} (L. Ovis nigra). bumper:: (=stootkussen) gróvénos {C}. bundel:: (=bos) otôsâ {C}, totiynÿ {C}; samengebonden ~ (zoals takken): bindos {C}. bundeltje:: klûmp {C}. bundelzwam:: kleine ~ (stobbezwammetje): belt stobe-chént {C} (L. Kuehneromyces mutabilis); schubbige ~: geffy-larder {C} (L. Pholiota squarrosa). bunder:: (=hectare) hektojak {C} (afk= hj). bungalow:: (laag huis zonder verdiepingen) rastobos {C; mv= rastobosz}. bungalowpark:: (woonwijk met bungalows in fraaie omgeving) torastobosÿ {C}; (vakantiepark met huisjes) kôbo-smyl-pârc {C}; zie ook Bungalowparken in . bunker:: bûnk {C}. bunzing:: fišo {C} (L. Mustela putorius). burcht:: (=kasteel) husof {C}; (oord) manes {C}. bureau:: (=kantoor) buro {C}, ofiss {C; mv= ofiser}. bureaucratie:: burokrašo {C}. bureaucratisch:: burokratise {I}. burgemeester:: monercô {C}; (bep soort meeuw) nutter-meve {C} (L. Larus hyperboreus). burger:: ÿrânter {C}; in ~ gekleed: fes ÿrânt {I}. burgerij:: gewone ~ (=middenklasse): plastros {S}. burgerlijk:: (=civiel: wat betreft de burgers; niet-militair) ÿrântiy {I}; ~e stand (bevolkingsregister): ÿrânteramâ {C} (afk= ÿr/amâ); (=bekrompen) ÿry-lardelira {I}. burgeroorlog:: ÿrâng-wÿsÿr {C}. burgerzaken:: ÿrânterjeren {C} (een stadhuisafdeling). burggraaf:: manter {C}. burggravin:: mantera {C}. Burkina Faso:: Burkinafaso {G}. Burma:: Birma {G}. Burmaan:: Birmano {Cef}. Burmaans:: (bv) birma {IIef}; ~e vrouw: Birmana {Cef}. Burundi:: Burundiy {G}. Burundië:: Burundo {Cef}. Burundisch:: (bv) burundiy {IIef; mv=enk}; ~e vrouw: Burunda {Cef}. bus:: (=autobus) gerlas {C}. business:: (zakendoen, zakenwereld) ÿrgotos {C}. busje:: (=blikje) menk {C}. buskruit:: guntâmlek {S}, reftâmlek {S}. buslijn:: gerlas-lÿnt {C}; zie ook Buslijnen in . busstation:: gerlas-garrent {C}. buste:: (=boezem) briqu {C}; (=borstbeeld) busta {C}; (=paspop) trÿkyl {C}. bustehouder:: briqu-munk {C}; suchetader {C} (spr/dl= Cheetuc). buur:: buren: ÿksanuters {Cmv}. buur•:: ÿksa-• {PX}; (bijv) buurmeisje: ÿksa-'nin; de bomen bij de buren: ef ÿksa-vilduls. buurman:: ÿksaner {C}; (ook: buurvrouw) ÿksanuter {C}. buurt:: (kleine wijk: groepje huizen bij elkaar) ÿksanutos {C}; in de ~ (lett/ fig): fes ef ÿksanutos; in de ~ (naastbijgelegen): tarô {I; vt= danen; ot= wena}; de brug hier in de ~: ef tarô pônt; in de ~ van (vlakbij) tarô {VZ}, xlÿtiy |X| {VZ}; in de ~ van de brug: tarô ef pônt; ik woon in de ~ van een postkantoor: gress zâre xlÿtiy eft pôstsért; in de ~ van; bij ... in de ~: qubâjo {VZ}; er zijn geen winkels bij ons in de ~: nÿf misans melde qubâjo kirro; uit de ~ van; van ... uit de ~: tijâ {VZ}; je moet het schilderij uit de ~ van de kachel hangen (niet te dicht bij): tu munkât ef platiranu tijâ ef warmohit. buurtschap:: (=buurt) ÿksanutos {C}; (met de nadruk op de ligging op het platteland) tumt-ÿksanutos {C}. buurtwinkel:: ÿksanutos-misan {C}. buurvrouw:: ÿksanera {C; mv= ÿksanerÿ}; (ook: buurman) ÿksanuter {C}. BVD:: ("Veiligheidskoepel": Spok geheime dienst) Qurubo-Lanko {C} (afk= QULA). TOP